Bebek egzaması (atopik dermatit) nedir?

Bebek egzaması, ciltte kuruluk, kızarıklık ve yoğun kaşıntıyla giden kronik bir hastalıktır. Tıpta atopik dermatit denir. Çoğunlukla ilk altı ay içinde başlar.

Temelinde iki mekanizma birlikte çalışır. Birincisi deri bariyerinin zayıf olmasıdır; cilt suyu tutamaz, kurur ve dışarıdan gelen tahriş edicilere açık hâle gelir. İkincisi bağışıklık sisteminin bu uyaranlara aşırı tepki vermesidir.

Döküntünün yeri yaşa göre değişir. Süt çocuklarında yanaklar, alın ve saçlı deri öndedir; bez bölgesi genellikle korunur. Emeklemeye başlayınca dizler ve dirseklerin dış yüzü tutulur. İki yaşından sonra ise dirsek içi, diz arkası, bilek ve boyun kıvrımları tipik bölgelerdir.

Kaşıntı tablonun merkezindedir. Bebek huzursuzdur, uykuya dalamaz, yüzünü yastığa ve çarşafa sürter. Kaşımak deriyi daha çok bozar; bozulan deri daha çok kaşınır. Bu döngüyü kırmadan tedavi işlemez.

Seyri dalgalıdır. Alevlenme ve sakin dönemler birbirini izler. Çocukların önemli bir bölümünde okul çağına doğru belirgin biçimde hafifler, bir bölümünde erişkinlikte de sürer.

Ailelerin en sık sorusu besinlerle ilgilidir. Besin alerjisi bu tabloya eşlik edebilir ancak çoğu çocukta ana neden değildir; test yapılmadan yapılan geniş besin kısıtlamaları büyümeyi olumsuz etkiler.

Tanı muayene ve öykü ile konur; kan testi ya da alerji testiyle konulan bir tanı değildir. Döküntünün yeri, yaşa uygunluğu, kaşıntının varlığı ve ailedeki alerji öyküsü değerlendirilir.

Alerji testleri seçilmiş durumlarda istenir: belirli bir besinden sonra tekrarlayan tepki, ağır ve tedaviye dirençli tablo, büyümede duraklama. Test sonucu tek başına yorumlanmaz; klinik tabloyla birlikte değerlendirilir.

Tedavinin temeli nemlendirmedir ve bu, ailelerin en çok eksik uyguladığı bölümdür. Yoğun kıvamlı nemlendiriciler günde en az iki kez, banyodan sonraki birkaç dakika içinde ve bol miktarda uygulanır. Nemlendirme yalnız alevlenmede değil, sakin dönemde de sürdürülür; alevlenmeleri azaltan en güçlü adım budur.

Alevlenmede hekimin belirlediği güçte kortizonlu krem kullanılır. Güç bölgeye göre seçilir; yüz ve kıvrımlarda düşük güçlü ürünler tercih edilir. Doğru kullanıldığında güvenlidir. Ailelerin kortizon korkusuyla ilacı yetersiz kullanması, tablonun uzamasının en sık nedenidir.

Kortizon dışı iltihap baskılayıcı kremler, özellikle yüz ve göz çevresi gibi bölgelerde ve uzun süreli kullanımda seçenek oluşturur.

Kaşıntı için hekimin uygun gördüğü destek tedavileri verilebilir. Enfeksiyon eklendiğinde antibiyotik tedavisi eklenir.

Ağır ve dirençli olgularda ışık tedavisi ve ileri tedavi seçenekleri gündeme gelir; bu kararlar uzman değerlendirmesiyle verilir.

Islak sargı uygulaması, ağır alevlenmelerde hekim yönlendirmesiyle kullanılabilen etkili bir yöntemdir.

Bu tablonun asıl yükü kaşıntı ve enfeksiyondur.

Kaşıma döngüsü uykuyu böler. Uykusuzluk hem çocuğu hem aileyi yıpratır, büyüme ve davranış üzerinde etkisi olur.

Enfeksiyon en sık görülen komplikasyondur. Bozulmuş deri bariyeri bakterilere açıktır; sarı kabuk, sulanma, ağrı ve ateş bunun bulgularıdır. Ayrıca uçuk virüsüyle gelişen yaygın ve ateşli bir tablo görülebilir; bu, acil değerlendirme gerektirir.

Bir başka risk gereksiz besin kısıtlamasıdır. Test yapılmadan ve klinik doğrulama olmadan süt, yumurta ve buğday gibi temel gıdaların kesilmesi büyüme geriliğine ve beslenme eksikliklerine yol açar. Kısıtlama kararı hekimle verilir.

Kortizon konusundaki iki uç da zarar verir. Korkuyla yetersiz kullanmak tabloyu uzatır; denetimsiz ve süresiz kullanmak deride incelme yapar. Doğru olan, hekimin belirlediği güç ve sürede kullanmaktır.

Atopik yürüyüş denilen bir seyir tanımlanmıştır: egzaması olan çocukların bir bölümünde ilerleyen yıllarda alerjik nezle ve astım gelişir. Bu, kaçınılmaz değildir; deri bakımının düzenli sürdürülmesi önem taşır.

Korunmada en somut adımlar şunlardır: kısa ve ılık banyo, nazik ve kokusuz temizleyici, banyodan hemen sonra nemlendirme, pamuklu ve bol giysiler, kokusuz deterjan, yumuşatıcı kullanmamak, oda sıcaklığını serin tutmak, aşırı giydirmemek, tırnakları kısa kesmek.

Ev tozu akarı duyarlılığı gösterilmiş çocuklarda yatak odası düzenlemesi yararlıdır.

Günlük bakım, bu tabloda ilacın kendisi kadar belirleyicidir.

Banyo kısa ve ılık olur. Beş ile on dakika yeterlidir; sıcak su kaşıntıyı artırır. Köpüklü ürünler ve sert sabunlar kullanılmaz, nazik ve kokusuz temizleyiciler tercih edilir. Lif ve kese kullanılmaz.

Banyodan sonra kurulama bastırarak yapılır ve deri hafif nemliyken, birkaç dakika içinde nemlendirici sürülür. Bu zamanlama etkiyi belirgin biçimde artırır.

Nemlendirici bol kullanılır. Küçük bir tüp bir haftada bitmiyorsa miktar yetersizdir. Kışın daha yoğun kıvamlı ürünler tercih edilir.

Giysi ve çamaşır düzeni gözden geçirilir. Pamuklu ve bol giysiler seçilir, yün doğrudan tene giydirilmez, yeni giysiler ilk kullanımdan önce yıkanır. Deterjan kokusuz seçilir, yumuşatıcı kullanılmaz, durulama iki kez yapılır.

Ortam serin tutulur. Aşırı giydirmek ve kalın örtüler terlemeyle kaşıntıyı tetikler.

Tırnaklar kısa kesilir; bebeklerde gece için pamuklu eldiven kullanılabilir.

Kaşıntı anında soğuk uygulama ve nemlendirici sürmek işe yarar.

Tetikleyiciler not edilir. Hangi gün alevlendiği, ne yediği, nerede bulunduğu ve hava koşulları yazılırsa örüntü görünür hâle gelir.

Kortizonlu krem hekimin verdiği düzende kullanılır; korkuyla yetersiz uygulamak alevlenmeyi uzatır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: sarı kabuk, sulanma ve akıntı, ateş, döküntünün hızla yayılması, ağrı, uykuyu bölen kaşıntının sürmesi, tedaviye yanıt alınamaması, kilo alımında duraklama, göz çevresinde belirgin şişlik.