Kaşıntı nedir?

Kaşıntı, kaşıma isteği doğuran rahatsız edici bir duyudur. Ciltte başlar ama her zaman cilt hastalığından kaynaklanmaz; iç organ hastalıkları, ilaçlar ve sinir sistemi sorunları da kaşıntı yapar.

Değerlendirmede ilk ayrım döküntüdür. Döküntülü kaşıntıda neden çoğunlukla ciltte aranır: egzama, ürtiker, mantar, uyuz, sedef. Döküntüsüz kaşıntıda ise cilt bakılınca normal görünür ve neden çoğu zaman dışarıda yatar.

Döküntüsüz kaşıntı bu yüzden ayrıca dikkat gerektirir. Demir eksikliği, tiroit hastalıkları, karaciğer ve safra yolu sorunları, böbrek yetmezliği, şeker hastalığı ve bazı kan hastalıkları bu tabloyla kendini gösterebilir.

İkinci ayrım yaygınlıktır. Tek bölgede sınırlı kaşıntı temas ve mantarı, tüm vücutta yaygın kaşıntı ise sistemik nedenleri ve kuru cildi düşündürür.

Zamanlama da yol gösterir. Gece artan ve ev halkına da bulaşan kaşıntı uyuzu, sıcak duştan sonra ortaya çıkan kaşıntı bazı kan hastalıklarını, banyodan sonra artan yaygın kaşıntı ise kuru cildi akla getirir.

Kaşıma kısa süreli rahatlatır ama tabloyu büyütür. Kaşınan cilt zedelenir, kalınlaşır ve daha çok kaşınır; bu döngü kırılmadan tedavi yerleşmez.

Değerlendirmede kaşıntının süresi, yaygınlığı, gece artıp artmadığı, döküntü eşlik edip etmediği ve ev halkında benzer yakınma olup olmadığı sorgulanır. Kullanılan ilaçlar, yeni başlanan ürünler, meslek ve seyahat öyküsü alınır.

Muayenede tüm cilt incelenir. Parmak araları, bilek ve bel bölgesi uyuz açısından ayrıca bakılır; bu bölgeler atlandığında tanı gecikir.

Döküntü varsa tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Gerekiyorsa mantar kazıntısı, alerji testi ya da cilt biyopsisi yapılır.

Döküntüsüz ve yaygın kaşıntıda kan tetkikleri istenir: kan sayımı, demir düzeyi, karaciğer ve böbrek testleri, tiroit testleri, kan şekeri. Bulgular yönlendiriyorsa görüntüleme eklenir.

Bu ayrım tedaviyi belirler. Altta yatan hastalık bulunursa kaşıntı ancak o hastalık tedavi edildiğinde geriler.

Cilt kaynaklı tablolarda nemlendirici tedavinin temelidir ve düzenli kullanılır. İltihap varsa hekimin belirlediği kremler kullanılır; kortizonlu kremler süresi ve bölgesi belirlenerek verilir, yüz ve kıvrım bölgelerinde ayrı dikkat gerekir.

Alerji ilaçları kaşıntıyı azaltır; gece kullanılan bazıları uykuyu destekler.

Uyuz saptanırsa tedavi tüm ev halkına aynı anda uygulanır, aksi hâlde tablo tekrarlar.

Kortizonlu kremlerin hekime danışılmadan uzun süre kullanılması ciltte incelme ve kalıcı iz yapar; internetten önerilen karışımlar kullanılmaz.

Kaşıntının kendisi tehlikeli değildir; risk, altta yatan nedenin gecikmesi ve kaşımanın yarattığı hasardır.

En önemli başlık, döküntüsüz ve sürekli kaşıntının sistemik bir hastalığın ilk bulgusu olabilmesidir. Karaciğer ve safra yolu hastalıkları, böbrek yetmezliği, tiroit bozuklukları, demir eksikliği ve bazı kan hastalıkları bu şekilde kendini gösterebilir.

Alarm bulguları şunlardır: sarılık, istemsiz kilo kaybı, gece terlemesi, ateş, büyümüş lenf düğümleri, halsizliğin artması. Bu bulgularla giden kaşıntı geciktirilmez.

Kaşımanın kendi zararı da vardır. Zedelenen cilt enfeksiyon kapısı olur; kızarıklık, akıntı ve ateş gelişebilir. Uzun süren kaşımada cilt kalınlaşır, koyulaşır ve kaşıntı kendini besleyen bir döngüye girer.

Uyku bölünmesi ve buna bağlı yorgunluk sık görülen ama az konuşulan bir sonuçtur.

Gebelikte ortaya çıkan ve avuç içi ile ayak tabanında yoğunlaşan kaşıntı ayrıca değerlendirilmelidir; bu tablo bebek açısından izlem gerektirir.

Korunmada en somut adım cilt bakımıdır. Ilık ve kısa duş alınır; çok sıcak su cildi kurutur. Sabun yerine nemlendirici içerikli temizleyiciler tercih edilir.

Nemlendirici duştan sonraki birkaç dakika içinde, cilt hâlâ nemliyken uygulanır; bu zamanlama etkiyi belirgin biçimde artırır.

Pamuklu ve gevşek giysiler seçilir; yün ve sentetik kumaşlar kaşıntıyı artırır.

Ortam kuruluğu azaltılır; kalorifer ortamında nemlendirici cihaz yararlıdır.

Tetikleyici belirlenirse uzaklaşılır: deterjan, parfüm, metal aksesuar, yeni kozmetik ürün.

Tırnaklar kısa tutulur; gece pamuklu eldiven kaşıma hasarını azaltır.

Kaşıntıda günlük düzen, ilaç tedavisi kadar belirleyicidir.

Duş ılık ve kısa tutulur. Çok sıcak su anlık rahatlatır ama cildi kurutur ve kaşıntıyı artırır. Lif ve keseleme bırakılır.

Nemlendirici günde en az iki kez, duştan sonra ise ilk birkaç dakika içinde uygulanır. Kokusuz ve katkısız ürünler tercih edilir.

Tırnaklar kısa kesilir. Gece kaşıma hasarını azaltmak için pamuklu eldiven kullanılabilir.

Kaşıma yerine soğuk uygulama denenir; ıslak ve serin bir bez kaşıntıyı kısa süreli baskılar ve cildi zedelemez.

Giysiler pamuklu ve gevşek seçilir. Yeni giysiler ilk kullanımdan önce yıkanır.

Çamaşır deterjanı hassas ciltlere uygun olanla değiştirilir; yumuşatıcı azaltılır ve durulama artırılır.

Ortam serin tutulur; sıcak ve terleten ortamlar kaşıntıyı artırır.

Kalorifer döneminde nem düzeyi desteklenir.

Sıcak duşla kaşıntıyı bastırma alışkanlığı bırakılır; bu, en yaygın ve en çok zarar veren ev uygulamalarından biridir.

Kortizonlu kremler hekimin belirlediği süre ve bölgede kullanılır; kendi kararınızla uzatılmaz.

Kaşıntının ne zaman arttığı, neyle tetiklendiği ve hangi ürünlerin kullanıldığı kaydedilir. Bu kayıt tetikleyicinin bulunmasını kolaylaştırır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: iki haftadan uzun süren kaşıntı, uykuyu bölen kaşıntı, döküntüsüz yaygın kaşıntı, sarılık, istemsiz kilo kaybı, gece terlemesi, ateş, kaşınan bölgede akıntı ve iltihap, ev halkında benzer yakınma, gebelikte avuç içi ve ayak tabanında yoğunlaşan kaşıntı.