Enfeksiyon nedir?

Enfeksiyon, mikropların vücuda girip çoğalmasıyla oluşan hastalık tablosudur.

Dört ana etken grubu vardır ve bu ayrım tedaviyi belirler.

Virüsler en sık gruptur. Nezle, grip, suçiçeği ve birçok ishal tablosu bu gruptadır. Antibiyotikler virüslere etki etmez.

Bakteriler ikinci gruptur. İdrar yolu enfeksiyonu, bazı boğaz enfeksiyonları ve zatürrenin bir bölümü bu gruptadır; antibiyotik bu grupta işe yarar.

Mantarlar ve asalaklar diğer iki grubu oluşturur.

Vücut mikroplarla sürekli karşılaşır. Deri, mukozalar ve bağışıklık sistemi bir savunma hattı kurar; bu hattı aşan mikroplar hastalık yapar.

Ateş bu savunmanın bir parçasıdır ve tek başına antibiyotik gerekçesi değildir.

En yaygın ve en zararlı yanlış şudur: her ateşte ve her boğaz ağrısında antibiyotik kullanmak.

Üst solunum yolu enfeksiyonlarının büyük bölümü viraldir. Bu tablolarda antibiyotik iyileşmeyi hızlandırmaz, bulaşı azaltmaz ve süreyi kısaltmaz; yalnız yan etki ve direnç yaratır.

Balgamın ya da burun akıntısının sarı yeşil olması bakteriyel enfeksiyon anlamına gelmez; bu, çok yaygın bir yanlış inanıştır.

Antibiyotik direnci dünya çapında en ciddi sağlık sorunlarından biridir. Gereksiz kullanılan her antibiyotik, ileride gerçekten gerektiğinde işe yaramama riskini artırır.

Ülkemizde antibiyotik kullanımı yüksektir ve bu, doğrudan direnç oranlarına yansımaktadır.

Değerlendirmede yakınmaların ne zaman başladığı, süresi, ateşin seyri ve eşlik eden bulgular sorgulanır.

Amaç iki sorunun yanıtıdır: enfeksiyon nerede ve etken hangi grupta.

Muayeneyle kaynak aranır: boğaz, kulak, akciğer, karın, idrar yolu, cilt ve lenf düğümleri incelenir.

Çoğu hafif enfeksiyonda test gerekmez; öykü ve muayene yeterlidir.

Test istenen durumlar bellidir: kaynağı bulunamayan ateş, üç günü aşan yüksek ateş, genel durum bozukluğu, bebekler ve yaşlılar, bağışıklığı baskılanmış hastalar ve tedaviye yanıtsızlık.

Kan sayımı ve iltihap belirteçleri viral ile bakteriyel ayrımında yardımcı olur ama tek başına karar verdirmez.

Boğaz enfeksiyonlarında hızlı test ve kültür kullanılır; bu, gereksiz antibiyotiği önleyen somut bir araçtır.

İdrar tahlili, balgam incelemesi, dışkı incelemesi ve gerekiyorsa kültürler alınır.

Görüntüleme bulgulara göre istenir.

Tedavi etkene göre planlanır.

Viral enfeksiyonlarda destek tedavisi uygulanır: dinlenme, sıvı, ateş düşürücü ve belirtilere yönelik önlemler. Belirli virüsler için özgül ilaçlar vardır ve seçilmiş hastalarda kullanılır.

Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik verilir. İlaç, süre ve doz hekim tarafından belirlenir; bölgesel direnç durumu göz önüne alınır.

Antibiyotik başlandıysa süre tamamlanır. İyi hissedince kesmek direnç ve tekrar nedenidir.

Evde artan ilaçla ya da başkasından alınan reçeteyle tedavi yapılmaz.

Mantar ve asalak enfeksiyonlarında farklı ilaç grupları kullanılır.

Ağır tablolarda hastane yatışı ve damardan tedavi gerekir.

Enfeksiyonlarda riskler hem hastalığın kendisinden hem yanlış tedaviden doğar.

Ağır enfeksiyon tablosu en ciddi sonuçtur. Yüksek ateş, hızlı nabız, hızlı solunum, tansiyon düşüklüğü ve bilinç bulanıklığı bu tabloyu gösterir; enfeksiyonun kana yayıldığını düşündürür ve acildir.

Bazı gruplarda tablo daha ağır seyreder: bebekler, yaşlılar, gebeler, şeker hastaları, kanser tedavisi görenler, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve dalağı alınmış hastalar. Bu gruplarda ateş beklenmez.

Antibiyotik direnci en büyük uzun dönem riskidir. Gereksiz kullanılan antibiyotikler bakterileri dirençli hâle getirir; ileride basit bir enfeksiyon bile tedavi edilemez duruma gelebilir.

Direnç yalnız kişiyi değil toplumu etkiler.

Antibiyotiğin kendi yan etkileri de vardır: ishal, alerjik tepkiler, mantar enfeksiyonları ve bağırsak florasının bozulması.

Yarım bırakılan tedavi hem hastalığı tam tedavi etmez hem direnci besler.

Gereksiz antibiyotik ayrıca gerçek tanıyı geciktirebilir.

Korunmada el yıkama ilk sıradadır ve en etkili adımdır. Su ve sabunla, en az yirmi saniye, tuvalet sonrası ve yemek öncesi.

Öksürük ve hapşırık dirsek içine yapılır.

Aşı takvimi tamamlanır; erişkinlerde de aşılar vardır: grip, zatürre, tetanoz ve zona bu kapsamdadır.

Gıda güvenliği sağlanır: et ve yumurta iyi pişirilir, sebze ve meyve yıkanır, soğuk zincir korunur.

Güvenli su kullanılır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunulur.

Yaralar temiz tutulur ve enfeksiyon bulguları izlenir.

Kronik hastalıklar kontrol altında tutulur; şeker hastalığı enfeksiyon riskini artırır.

Sigara bırakılır; solunum yolu enfeksiyonlarını artırır.

Hasta kişilerle yakın temastan kaçınılır ve hasta olunca evde kalınır.

Antibiyotik yalnız hekim önerisiyle kullanılır.

Enfeksiyon dönemlerinde evdeki bakım iyileşmeyi destekler ve bulaşı azaltır.

Dinlenilir. Yatak istirahati zorunlu değildir ama zorlanmadan kaçınılır.

Bol sıvı alınır; ateş sıvı ihtiyacını artırır.

Ateş için hekimin önerdiği ilaç kullanılır. Amaç sayıyı düşürmek değil, kişiyi rahatlatmaktır; çocuklarda doz kiloya göre belirlenir ve aspirin verilmez.

Ortam serin ve havadar tutulur; kalın giydirilmez.

Beslenme sürdürülür; iştah azsa küçük ve sık öğünler verilir.

Antibiyotik yalnız hekim önerisiyle kullanılır. Evde artan ilaç ve başkasından alınan reçete kullanılmaz.

Antibiyotik başlandıysa saatinde alınır ve süre tamamlanır; iyi hissedince kesilmez.

Antibiyotik sırasında ishal olursa hekime bildirilir.

Eller sık yıkanır; ortak havlu, bardak ve çatal kullanılmaz.

Öksürük ve hapşırık dirsek içine yapılır.

Hasta kişi mümkünse ayrı odada dinlenir; riskli yakınlardan uzak durulur.

Sık dokunulan yüzeyler temizlenir.

Ateş, yakınmalar ve kullanılan ilaçlar kaydedilir; bu kayıt hekim değerlendirmesini kolaylaştırır.

Kronik hastalığı olanlar ilaçlarını sürdürür; şeker hastalarında kan şekeri bu dönemde daha yakın izlenir.

İşe ve okula dönüş, ateş düştükten ve genel durum düzeldikten sonra planlanır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: üç günden uzun süren ateş, düşen ateşin yeniden yükselmesi, nefes darlığı ve hızlı solunum, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı, sürekli kusma ve sıvı alamama, idrarın belirgin azalması, ense sertliği ve basmakla solmayan döküntü, yara bölgesinde yayılan kızarıklık ve akıntı, bağışıklığı baskılanmış kişilerde her ateş.