Tansiyon nedir?

Tansiyon, kanın damar duvarına yaptığı basınçtır. Kalp kasıldığında oluşan basınca büyük tansiyon, gevşediğinde ölçülen basınca küçük tansiyon denir.

İki sayı birlikte yazılır ve ikisi de anlamlıdır. Genç kişilerde küçük tansiyonun yüksekliği, ileri yaşta ise büyük tansiyonun yüksekliği daha çok öne çıkar.

Tansiyon gün içinde sürekli değişir. Uykuda düşer, sabah kalkışta yükselir, efor, heyecan, ağrı ve kahveyle geçici olarak artar. Bu nedenle tek bir ölçüm tanı koydurmaz; karar tekrarlanan ölçümlerle verilir.

Ölçüm koşulları sonucu belirler ve bu, en sık yapılan hata alanıdır. Beş dakika dinlenmeden, ayakları sarkıtarak, kolu kalp hizasının altında tutarak ya da konuşarak yapılan ölçüm gerçek değeri göstermez.

Kullanılan sayılar şöyle yorumlanır. Muayenehane ölçümünde büyük tansiyonun 140, küçük tansiyonun 90 ve üzerinde olması yüksek kabul edilir. Ev ölçümlerinde eşik daha düşüktür; 135 ve 85 değerleri sınır alınır. Kesin karar hekim değerlendirmesiyle verilir.

Düşük tansiyon da bu başlığın parçasıdır. Sayının düşük olması tek başına hastalık değildir; baş dönmesi, göz kararması ve bayılma gibi belirtiler varsa değerlendirilir.

Beyaz önlük etkisi bilinen bir durumdur: bazı kişilerde tansiyon yalnız hekim karşısında yükselir. Ev ölçümleri bu nedenle değerlidir.

Değerlendirme doğru ölçümle başlar. Ölçüm öncesi beş dakika oturarak dinlenilir; son yarım saatte kahve içilmez ve sigara kullanılmaz, tuvalet ihtiyacı giderilir.

Oturma düzeni önemsenir: sırt desteklenir, ayaklar yere düz basar, bacak bacak üstüne atılmaz, kol kalp hizasında ve desteklenmiş olur. Ölçüm sırasında konuşulmaz.

Manşon boyutu uygun seçilir. Dar manşon değeri yüksek gösterir; bu, kalın kollu kişilerde sık yapılan hatadır.

İlk değerlendirmede iki koldan ölçüm yapılır ve yüksek çıkan kol sonraki ölçümler için esas alınır.

İki ölçüm arasında bir iki dakika beklenir ve ortalama alınır.

Ev ölçümü tanıda değerlidir. Sabah ve akşam, birkaç gün boyunca, aynı koşullarda yapılan ölçümler kaydedilir ve hekime götürülür.

Gerekli görülürse yirmi dört saatlik tansiyon holteri takılır. Bu inceleme gece değerlerini de gösterir ve beyaz önlük etkisini ayırır.

Yüksek tansiyon saptanırsa nedeni ve organ etkileri araştırılır: kan tetkikleri, idrar tahlili, elektrokardiyografi, göz dibi incelemesi ve gerekiyorsa ekokardiyografi.

Tedavide ilk basamak yaşam düzenlemeleridir: tuz kısıtlaması, kilo verme, düzenli egzersiz, sigara ve alkolün azaltılması.

Değerler yüksek kalıyorsa ilaç tedavisi başlanır. İlaç seçimi kişiye göre yapılır; eşlik eden hastalıklar belirleyicidir.

İlaç kendi kararınızla kesilmez ve doz değiştirilmez. Tansiyon düştüğü için ilacı bırakmak en sık yapılan hatadır; değerlerin düşük seyretmesi ilacın işe yaradığını gösterir.

Düşük tansiyonda önce neden araştırılır: sıvı kaybı, kanama, ilaç etkisi, kalp ve hormon sorunları. Belirti yoksa tedavi gerekmez.

Tansiyonun asıl riski sessiz seyretmesidir. Yüksek tansiyonu olan kişilerin büyük bölümünde hiçbir belirti bulunmaz; bu nedenle ölçüm yapılmadan fark edilmez.

Uzun süre kontrolsüz kalan yüksek tansiyon damarları yıpratır. Kalp krizi, kalp yetmezliği, felç, böbrek yetmezliği ve görme kaybı bu yolla gelişir.

Bu hasar sessizce birikir ve ancak sonuç ortaya çıktığında fark edilir.

Ölçüm hataları ayrı bir risktir. Yanlış koşullarda yapılan ölçüm gereksiz ilaç kullanımına ya da gerçek yüksekliğin atlanmasına yol açar.

İlacın kendi kararıyla bırakılması sık ve tehlikeli bir hatadır. Değerler düştüğünde ilacın bırakılması tansiyonu yeniden yükseltir.

İnternette ve çevrede önerilen bitkisel karışımlar ilacın yerini tutmaz; bazıları ilaçlarla etkileşir.

Düşük tansiyonun riski düşmedir. Ayağa kalkarken gelişen göz kararması, yaşlılarda kırıkla sonuçlanan düşmelere yol açar.

Gebelikte tansiyon yüksekliği ayrı bir başlıktır ve anne ile bebek için izlem gerektirir.

Korunmada tuz kısıtlaması en somut adımdır. Sofrada tuzluk kaldırılır, hazır gıda, salamura, turşu ve işlenmiş et azaltılır; tuzun büyük bölümü bu ürünlerden gelir.

Kilo kontrolü sağlanır; birkaç kilo vermek bile değerleri düşürür.

Düzenli egzersiz yapılır; haftanın çoğu gününe yayılan tempolu yürüyüş yeterlidir.

Sigara bırakılır, alkol azaltılır.

Uyku düzeni sağlanır ve horlama varsa uyku apnesi araştırılır.

Ağrı kesici ve burun spreyi kullanımı gözden geçirilir; ikisi de tansiyonu yükseltebilir.

Düzenli ölçüm alışkanlığı kazanılır. Belirti beklemek yerine yılda en az bir kez ölçüm yapılması önerilir.

Tansiyon takibinde ölçüm alışkanlığının doğru kurulması, tedavinin yarısıdır.

Ölçüm öncesi beş dakika oturarak dinlenilir. Son yarım saatte kahve içilmez, sigara kullanılmaz ve tuvalet ihtiyacı giderilir.

Oturuşa dikkat edilir: sırt desteklenir, ayaklar yere düz basar, bacak bacak üstüne atılmaz, kol kalp hizasında desteklenir. Ölçüm sırasında konuşulmaz.

Manşon boyutu kola uygun seçilir; dar manşon değeri yüksek gösterir. Koldan ölçen cihazlar tercih edilir, bilekten ölçenler daha çok hataya açıktır.

Sabah ilaç almadan önce ve akşam olmak üzere günde iki kez ölçüm yapılır. Her seferinde iki ölçüm alınır, arada bir iki dakika beklenir ve ortalama kaydedilir.

Ölçümler tarih ve saatiyle bir deftere ya da telefona yazılır; bu kayıt kontrol randevusunda getirilir.

Tek bir yüksek ölçüm üzerine ilaç alınmaz ve doz değiştirilmez.

İlaçlar her gün aynı saatte kullanılır; unutulan doz için hekimin verdiği talimat izlenir.

Tuz kısıtlaması uygulanır: sofra tuzluğu kaldırılır, hazır çorba, salça, turşu, salamura ve işlenmiş et azaltılır, etiketlerdeki sodyum miktarına bakılır.

Düzenli egzersiz sürdürülür; tempolu yürüyüş haftanın çoğu gününe yayılır.

Kilo, sigara ve alkol üzerinde çalışılır.

Düşük tansiyonu olanlar ayağa yavaş kalkar, sıvı alımını artırır ve uzun süre ayakta hareketsiz durmaktan kaçınır.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: şiddetli baş ağrısı ile birlikte çok yüksek değerler, göğüs ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük, ani görme kaybı, bilinç bulanıklığı, bayılma, gebelikte yüksek tansiyonla birlikte baş ağrısı ve görme değişikliği.