Göz kararması nedir?

Göz kararması, görmenin kısa süreliğine azalması ya da tümüyle kaybolmasıdır. Halk arasında gözü kararmak yaygın bir anlatımdır ama birbirinden farklı iki tabloyu anlatır.

Birincisi bayılma öncesi kararmadır. Beyne giden kan akımı kısa süre azalır; göz kararır, kulak uğuldar, terleme ve halsizlik olur. Kişi oturur ya da uzanırsa tablo geçer.

Bu grupta görme her iki gözde birden bulanıklaşır ve saniyeler içinde düzelir. Ayağa hızlı kalkma, uzun süre ayakta durma, sıcak ortam, açlık ve sıvı kaybı sık tetikleyicilerdir.

İkincisi göze ait kararmadır. Burada sorun gözün kendisinde ya da ona giden damardadır.

Tek gözde ani ve ağrısız görme kaybı ayrı bir tablodur. Perde inmesi gibi tarif edilir ve dakikalar sürüp düzelebilir.

Bu tablo göze giden damarın geçici tıkanmasına bağlıdır ve inme habercisi kabul edilir. Görme düzelse bile beklenmez.

Üçüncü bir grup ise kalp kaynaklıdır. Ritim bozukluğu ve kalp kapak hastalıkları bilinç kaybıyla giden kararmalara yol açar.

Efor sırasında gelen kararma ve bayılma bu grubu düşündürür.

Migren aurasında da görme değişiklikleri görülür; parlak zikzak çizgiler ve görme alanında boşluk tipiktir ve baş ağrısı izler.

Her kararma tansiyon düşüklüğüne bağlanmamalıdır. Yakınmayı tetikleyen durum, süresi ve tek ya da çift gözde olması ayrımı belirler.

Değerlendirmenin amacı basit tabloyu damar ve kalp kaynaklı olandan ayırmaktır.

Öyküde kararmanın ne kadar sürdüğü, tek mi çift gözde olduğu, hangi durumda ortaya çıktığı ve nasıl düzeldiği sorgulanır.

Ayağa kalkarken mi, efor sırasında mı, yoksa dinlenirken mi geldiği belirlenir; efor sırasında gelen kararma kalbi düşündürür.

Bilinç kaybı olup olmadığı, kaybın süresi ve kişinin kendine gelme biçimi öğrenilir.

Eşlik eden bulgular sorulur: konuşma bozukluğu, tek tarafta güçsüzlük, çift görme, baş ağrısı, çarpıntı.

Kullanılan ilaçlar gözden geçirilir; tansiyon ilaçları ve idrar söktürücüler sık nedenlerdir.

Muayenede yatarak ve ayakta tansiyon ölçülür; aradaki düşüş tanı koydurucudur.

Nabız ve kalp sesleri değerlendirilir, boyun damarları dinlenir.

Sinir sistemi muayenesi yapılır.

Göz muayenesi yapılır; görme keskinliği, göz içi basıncı ve göz dibi incelenir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, şeker, elektrolitler, tiroit işlevleri.

Elektrokardiyografi çekilir; gerekli olgularda ritim izlemi ve kalp ultrasonu eklenir.

Damar kaynaklı tablo düşünülüyorsa boyun damarları ultrasonla incelenir ve beyin görüntülemesi yapılır.

Tedavi nedene göre planlanır.

Basit tansiyon düşmelerinde sıvı alımı artırılır, ilaçlar gözden geçirilir ve ani kalkmadan kaçınılır.

Kansızlık ve şeker düşüklüğü ayrıca tedavi edilir.

Ritim bozukluklarında ilaç ya da cihaz tedavisi gündeme gelir.

Damar tıkanıklığı düşünülen olgularda kan sulandırıcı tedavi ve damar girişimleri değerlendirilir; bu grupta hızlı başvuru sonucu belirler.

Göz kararmasının riski, altta yatan nedenin gözden kaçmasıdır.

Tek gözde ani ve ağrısız görme kaybı en kritik tablodur. Perde iner gibi tarif edilir ve düzelmiş olsa bile inme habercisi kabul edilir.

Bu grupta erken başvuru kalıcı görme kaybını ve felci önleyebilir.

Efor sırasında gelen kararma ve bayılma kalp kaynaklı olabilir; bu tablo ani ölüm riski taşıyan hastalıkların işareti olabilir.

Bayılma sırasında düşmeye bağlı yaralanmalar ayrı bir risktir. Baş travması, kırıklar ve diş kayıpları sık görülür.

Araç kullanırken ya da yüksekte çalışırken gelişen kararma ciddi kazalara yol açar.

Yaşlılarda tekrarlayan bayılmalar kalça kırığına ve bağımsızlık kaybına yol açabilir.

İlaçların gözden geçirilmemesi önlenebilir bir risktir; tansiyon ilaçlarının dozu ve zamanlaması sık neden olur.

Her kararmayı tansiyon düşüklüğüne bağlamak tanıyı geciktirir.

Korunmada tetikleyicinin belirlenmesi ilk adımdır.

Yataktan ve sandalyeden yavaş kalkılır; ayağa kalkmadan önce birkaç saniye oturulur.

Bacak kaslarını çalıştıran küçük hareketler kalkmadan önce yapılır.

Sıvı alımı yeterli tutulur; sıcak havalarda artırılır.

Uzun süre hareketsiz ayakta durulmaz; durmak gerekiyorsa ağırlık ayaklar arasında değiştirilir.

Öğün atlanmaz.

Sıcak duş ve hamam süresi kısaltılır.

Alkol tüketimi sınırlanır.

Tansiyon ilaçları hekimin belirttiği saatte ve dozda kullanılır; kendi kararıyla değiştirilmez.

Kararma hissedildiğinde hemen oturulur ya da uzanılır ve bacaklar yükseltilir.

Araç kullanan kişiler tekrarlayan kararmalarını bildirmelidir.

Göz kararması yaşayan kişide günlük düzen hem yakınmayı azaltır hem yaralanmayı önler.

Kararma hissedildiğinde ayakta kalmaya çalışılmaz; hemen oturulur ya da uzanılır.

Uzanma sırasında bacaklar kalp seviyesinin üzerine kaldırılır.

Ayağa kalkarken acele edilmez; önce yatakta oturulur, birkaç saniye beklenir ve sonra kalkılır.

Sabah kalkmadan önce ayak bileği ve bacak hareketleri yapılır.

Sıvı alımı gün boyu dengeli sürdürülür.

Sıcak ortamda uzun süre kalınmaz; hamam ve sauna süresi kısa tutulur.

Öğünler düzenli tutulur ve uzun açlıktan kaçınılır.

Alkol sınırlanır.

Hekim önerirse tuz alımı ve basınçlı çorap gündeme gelir; bu kararlar kendiliğinden verilmez.

Kullanılan tüm ilaçlar listelenir ve kontrolde hekime gösterilir.

Tansiyon evde ölçülür ve kaydedilir; yatarken ve ayaktayken ölçüm yapılırsa değerlendirme kolaylaşır.

Atakların hangi saatte, hangi durumda ve ne kadar sürdüğü not edilir.

Banyoda ve merdivende tutunacak yer bulundurulur; yaşlılarda ev içi düzenleme yapılır.

Tekrarlayan kararması olan kişi tek başına yüzmez ve yüksekte çalışmaz.

Araç kullanımı hekimle konuşulur.

Düzenli ve orta şiddetli fiziksel etkinlik sürdürülür; bacak kasları güçlendikçe ataklar azalır.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: tek gözde ani görme kaybı, konuşma bozukluğu, tek tarafta güçsüzlük ve uyuşma, çift görme, şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı ve çarpıntıyla gelen kararma, efor sırasında bayılma, bayılma sonrası bilincin geç yerine gelmesi, kasılma, düşmeye bağlı kafa travması.