Damar tıkanıklığı nedir?

Damar tıkanıklığı, kan akımının bir damarda daralma ya da pıhtı nedeniyle azalması veya tümüyle durmasıdır.

İki damar sistemi vardır ve tıkanıklıkları farklı seyreder.

Atardamarlar kanı kalpten dokulara taşır. Bu damarlarda tıkanma olursa dokuya oksijen gitmez ve ağrı ile doku hasarı gelişir.

Atardamar tıkanıklığının temeli damar sertliğidir. Damar duvarında yağ ve kireç birikir, daralma oluşur ve üzerine pıhtı eklenebilir.

Bacak atardamarlarında tipik bulgu yürürken gelen ağrıdır. Belirli bir mesafeden sonra baldırda kramp başlar, durunca geçer ve yürüyünce yeniden gelir.

Darlık ilerledikçe ağrı dinlenirken de olur; ayak soğur, renk değişir ve yaralar iyileşmez.

Ayakta soğukluk, solukluk, nabız alınamaması ve iyileşmeyen yara ileri tabloyu gösterir.

Toplardamarlar kanı dokulardan kalbe geri taşır. Burada tıkanma pıhtıyla olur.

Bacak toplardamarında pıhtı oluşursa tek bacakta şişlik, ağrı, kızarıklık ve ısı artışı görülür.

Bu pıhtı kopup akciğere giderse ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı yapar; tablo yaşamı tehdit eder.

Aynı süreç kalp damarlarında kalp krizine, beyin damarlarında inmeye yol açar. Bu iki tablo ayrı sayfalarda ele alınır.

Ani başlayan soğuk, soluk ve ağrılı bacak acil bir tablodur; saatler içinde doku kaybı gelişir.

Değerlendirme öykü ve muayeneyle başlar.

Ağrının yürümekle mi geldiği, kaç metre sonra başladığı ve dinlenmekle geçip geçmediği sorulur; bu bilgi atardamar tıkanıklığının tanısında belirleyicidir.

Geceleri artan ve bacağı sarkıtınca azalan ağrı ileri darlığı düşündürür.

Tek bacakta ani şişlik ve ağrı toplardamar pıhtısını akla getirir; uzun yolculuk, ameliyat, alçı ve hareketsizlik öyküsü sorgulanır.

Sigara, şeker, tansiyon, kolesterol ve aile öyküsü öğrenilir.

Muayenede her iki bacağın rengi, ısısı, nabızları ve yaraları karşılaştırılır.

Ayak bileği ve kol tansiyon oranı ölçülür; bu basit ölçüm atardamar darlığını gösterir.

Doppler ultrason ilk görüntüleme yöntemidir; hem atardamar hem toplardamar değerlendirilir.

Tomografi ve manyetik rezonans anjiyografi darlığın yerini ve yaygınlığını gösterir.

Kateterle anjiyografi girişim planlanan olgularda kullanılır.

Pıhtı düşünülen olgularda kan testi ve ultrason birlikte değerlendirilir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, şeker, böbrek işlevleri, kolesterol.

Tedavi tipe göre ayrılır.

Atardamar tıkanıklığında ilk basamak risk etkenlerinin kontrolüdür. Sigara bırakılır, şeker ve tansiyon düzenlenir, kolesterol tedavisi başlanır.

Düzenli yürüyüş programı bu hastalıkta tedavinin parçasıdır; ağrı sınırına kadar yürüyüp dinlenmek yeni damar ağlarının gelişmesine katkı verir.

Kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaçlar kullanılır.

İleri darlıklarda balon ve stent uygulaması ya da baypas cerrahisi yapılır.

Toplardamar pıhtısında kan sulandırıcı tedavi esastır; süre ve ilaç seçimi hekim tarafından belirlenir.

Ani ve şiddetli tıkanmalarda acil girişim gerekir.

Damar tıkanıklığında risk, dokunun kansız kalmasıdır.

Bacak atardamarının ani tıkanması acil bir tablodur. Ayak soğur, solar, hisssizleşir ve şiddetli ağrır; saatler içinde doku kaybı ve uzuv kaybı gelişebilir.

İleri darlıkta iyileşmeyen yaralar ortaya çıkar. Şeker hastalarında bu yaralar sessiz ilerler ve enfeksiyon eklenir.

Tedavi edilmeyen ayak yaraları uzuv kaybının en sık nedenidir.

Toplardamar pıhtısının en tehlikeli sonucu akciğere gitmesidir. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve çarpıntı bu tabloyu düşündürür ve acildir.

Bacakta kalan pıhtı uzun dönemde şişlik, ağrı ve renk değişikliği bırakabilir.

Bacak damarlarında hastalık saptanan kişilerde kalp ve beyin damarlarında da hastalık olma olasılığı yüksektir; bu kişilerde kalp krizi ve inme riski artar.

Sigaranın sürdürülmesi tüm sonuçları ağırlaştırır.

İlaçların kendi kararıyla bırakılması ciddi bir risktir.

Tek taraflı ani bacak şişliğinde masaj ve ovma yapılmaz; pıhtı yerinden ayrılabilir.

Korunmada sigaranın bırakılması ilk sıradadır.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur ve ayak bakımı günlük yapılır.

Tansiyon ve kolesterol hedef değerlerde tutulur.

Düzenli yürüyüş yapılır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Dengeli beslenilir; doymuş yağ ve tuz azaltılır.

Uzun yolculuklarda saatte bir hareket edilir, ayak bileği hareketleri yapılır ve sıvı alınır.

Ameliyat ve alçı sonrası dönemde hekimin önerdiği önlemler uygulanır.

Basınçlı çorap hekim önerisiyle kullanılır.

Ayaklar her gün kontrol edilir; yara ve renk değişikliği aranır.

Damar tıkanıklığında günlük alışkanlıklar tedavinin parçasıdır.

Sigara bırakılır; bu adım hastalığın seyrini en çok değiştiren tek uygulamadır.

Düzenli yürüyüş yapılır. Ağrı başlayana kadar yürünür, dinlenilir ve yeniden yürünür; program hekimin belirttiği biçimde sürdürülür.

Günlük yürüyüş süresi kademeli artırılır.

İlaçlar aksatılmaz; kan sulandırıcı kullananlar dozu kendi kararıyla değiştirmez.

Kanama belirtileri izlenir: diş eti kanaması, burun kanaması, morarma, siyah dışkı.

Ayaklar her gün kontrol edilir; parmak araları, topuk ve taban aynayla incelenir.

Ayaklar ılık suyla yıkanır ve iyice kurulanır; parmak araları kuru bırakılır.

Çok sıcak su ve termofor kullanılmaz; his azalmışsa yanık fark edilmez.

Tırnaklar düz kesilir ve köşeler oyulmaz.

Çıplak ayakla yürünmez.

Ayakkabı uygun ve geniş seçilir; yeni ayakkabı kademeli giyilir.

Çorap dikişsiz ve sıkmayan tipte olur.

Nasır ve kallus kendi kendine kesilmez.

Bacaklar uzun süre sarkıtılmaz ve bacak bacak üstüne atılmaz.

Toplardamar sorunlarında bacaklar dinlenirken yükseltilir; atardamar darlığında bu öneri farklıdır ve hekime sorulur.

Basınçlı çorap yalnız hekim önerisiyle kullanılır.

Sıvı alımı yeterli tutulur.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: bacakta ani soğukluk, solukluk ve hissizlik, ani ve şiddetli bacak ağrısı, tek bacakta ani şişlik ve kızarıklık, ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı, kan tükürme, iyileşmeyen ve kötü kokan ayak yarası, ayak parmaklarında kararma, ateş.