Ultrason nedir?

Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgalarıyla vücudun içini görüntüleyen bir yöntemdir. Cihazın probu cilde temas eder, gönderdiği ses dalgaları dokulardan yansır ve bu yansımalar ekranda görüntüye çevrilir. Röntgen ışını kullanılmaz.

En belirgin üstünlüğü budur: radyasyon yoktur. Bu yüzden gebelikte ve çocuklarda ilk tercih edilen görüntüleme yöntemidir, gerektiğinde tekrar tekrar yapılabilir. Ağrısızdır, hazırlığı çoğu zaman basittir ve sonucu anında görülür.

İkinci üstünlüğü hareketi göstermesidir. Kalbin kasılması, bebeğin hareketi, damarlardaki kan akımı ve bağırsak hareketleri canlı olarak izlenir. Renkli Doppler adı verilen biçimi kan akımının yönünü ve hızını ölçer.

Sınırları da bilinmelidir. Ses dalgası kemikten ve havadan geçemez; bu yüzden akciğer içi, beyin ve kemik içi yapılar ultrasonla iyi görüntülenmez. Bağırsakta gaz varsa arkadaki organlar gizlenir. Kilolu kişilerde derin organlara ulaşmak güçleşir. Ayrıca sonuç, cihazı kullanan hekimin deneyimine belirgin biçimde bağlıdır.

Sık istenen biçimleri şunlardır: karın ultrasonu, üriner sistem, tiroid, meme, kalp, gebelik takibi, kas-iskelet ve damar Doppler incelemeleri.

İşlem sırasında hasta genellikle sırtüstü yatar. Cilde su bazlı bir jel uygulanır; bu jel prob ile cilt arasında hava kalmasını önler, çünkü en ufak hava boşluğu görüntüyü bozar. Prob ilgili bölge üzerinde gezdirilir ve görüntüler kaydedilir.

Süre incelenen bölgeye göre değişir; çoğu inceleme on ile yirmi dakika arasında biter. Bazı bölgelerde nefes tutmanız ya da pozisyon değiştirmeniz istenir. Ağrı yapmaz, yalnızca probun bastırdığı yerde hafif rahatsızlık olabilir.

Bazı incelemelerin özel biçimleri vardır. Kadın hastalıklarında iç organları daha net görmek için vajinal yoldan yapılan ultrason kullanılır. Prostat için makattan yapılan biçimi vardır. Bu yöntemler daha ayrıntılı görüntü verir ve gerekliliğine hekim karar verir.

Sonuç bir rapor hâlinde verilir. Raporda ölçümler ve gözlemler bulunur; tanı cümlesi her zaman yer almaz. Ultrason bir bulgu gösterir, o bulgunun ne anlama geldiğine sizi izleyen hekim şikayet ve diğer testlerle birlikte karar verir.

Ultrason bazen tek başına yeterli olmaz. Şüpheli bir bulgu varsa manyetik rezonans, tomografi ya da iğne biyopsisi gerekebilir. Ultrason eşliğinde biyopsi yapılabilmesi de yöntemin bir avantajıdır: iğne canlı görüntü altında doğru yere yönlendirilir.

Hazırlık incelenecek bölgeye göre değişir ve doğru hazırlık görüntü kalitesini belirler.

Karın ultrasonu için genellikle altı ile sekiz saat açlık istenir. Amaç safra kesesinin dolu kalması ve bağırsakta gaz oluşmamasıdır; yemek yendiğinde safra kesesi boşalır ve taş görülemez. Açlık süresince su içmek çoğu merkezde serbesttir, ancak sakızı ve sigarayı bırakmak gerekir; ikisi de hava yutmaya yol açar.

Üriner sistem ve pelvik ultrasonda tersi istenir: mesanenin dolu olması gerekir. Genellikle işlemden bir saat önce bir litre kadar su içmeniz ve tuvalete gitmemeniz söylenir. Dolu mesane hem kendini hem arkasındaki organları görünür kılar.

Tiroid, meme, kas-iskelet ve damar incelemelerinde hazırlık gerekmez. Gebelik ultrasonu için de özel bir hazırlık yoktur; ilk haftalardaki incelemelerde mesanenin dolu olması istenebilir.

Giyim konusunda basit bir öneri işe yarar: incelenecek bölgeye kolay ulaşılan, çıkarılması pratik kıyafet tercih edin. Boyun bölgesi inceleniyorsa kolye ve boyunluk çıkarılır.

Ultrason güvenlik açısından bilinen bir zarar taşımaz. Bu yüzden koruyucu önlem gerektirmez. Yine de gebelikte tıbbi gereklilik olmadan, yalnızca merak amacıyla tekrarlanan görüntülemeler önerilmez.

İşlemden sonra normal yaşamınıza dönebilirsiniz; herhangi bir kısıtlama yoktur. Jel su ile silinir, ciltte iz bırakmaz.

Raporu okurken teknik ifadeler kaygı yaratabilir. Hipoekoik, heterojen, kist, nodül gibi kelimeler görüntünün nasıl göründüğünü anlatan tanımlardır, hastalık adı değildir. Ultrasonda çok sık rastlanan basit karaciğer kistleri, böbrek kistleri ve iyi huylu tiroid nodülleri genellikle takip dışında bir şey gerektirmez.

Raporu tek başına yorumlamaya çalışmak yerine sizi tetkike gönderen hekime götürün. Anlamı belirleyen şey görüntüyle şikayetin birleşimidir. Eski görüntülemelerinizi ve raporlarınızı da yanınıza alın; bir nodülün ya da kistin boyutunun zaman içinde değişmemesi, tek bir ölçümden daha güven vericidir.

Hangi bölüm değerlendirir sorusunun cevabı incelenen bölgeye bağlıdır. Karın ultrasonunu iç hastalıkları ya da gastroenteroloji, üriner sistemi üroloji ya da nefroloji, tiroidi endokrinoloji, memeyi genel cerrahi, kalbi kardiyoloji, gebelik ve jinekolojik incelemeleri kadın hastalıkları ve doğum değerlendirir. Genel kontrol amaçlı yapıldıysa aile hekimliği yönlendirir. Çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümü ilk adrestir.

Bazı bulgular randevu beklemeyi gerektirmez. Şiddetli karın ağrısıyla birlikte ateş, safra yollarında genişleme, böbrekte tıkanıklık, damar tıkanıklığı ya da yeni saptanan büyük bir kitle raporda geçiyorsa hekiminize aynı gün ulaşmaya çalışın. İşlem sırasında size doğrudan acil bir durum söylenirse buna göre hareket edin.