Endoskopi nedir?

Endoskopi, ucunda kamera bulunan ince ve bükülebilir bir cihazla sindirim sisteminin içinden bakılmasıdır. Üst sindirim sistemi için yapılan biçimine gastroskopi denir; ağızdan girilir, yemek borusu, mide ve ince bağırsağın ilk bölümü görüntülenir.

Görüntülemenin diğer yöntemlerinden ayrıldığı nokta doku alabilmesidir. Ultrason ve tomografi bir bulgu gösterir; endoskopi o bulgudan parça alıp tanıyı kesinleştirir. Aynı seansta tedavi de yapılabilir: kanayan bir damar durdurulabilir, darlık genişletilebilir, polip çıkarılabilir, yabancı cisim alınabilir.

En sık istenme nedenleri şunlardır: geçmeyen mide yanması ve reflü şikayetleri, yutma güçlüğü, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, mide bulantısı ve kusma, üst sindirim sisteminden kanama şüphesi, Helicobacter pylori araştırması ve çölyak hastalığı tanısı.

Kırk beş yaş üstünde yeni başlayan hazımsızlık, yutma güçlüğü, kusma, kilo kaybı ve kansızlık varlığında endoskopi geciktirilmez. Bu bulgulara uyarıcı bulgular denir ve ilaçla geçiştirilmemesi gerekir.

İşlem korkutucu görünür ama kısa sürer ve günümüzde çoğu merkezde sakinleştirici verilerek yapılır; hasta işlemi hatırlamaz.

İşlem öncesinde boğaza uyuşturucu sprey uygulanır ve damar yolu açılır. Sol tarafınıza yatırılırsınız, dişlerinizin arasına koruyucu bir ağızlık yerleştirilir. Sakinleştirici verildikten sonra cihaz ağızdan ilerletilir. İşlem genellikle beş ile on beş dakika sürer.

İşlem sırasında mideyi görünür kılmak için hava verilir; bu, sonrasında geçici şişkinlik ve gaz hissi yapar. Görüntüler kaydedilir, gereken yerlerden küçük doku örnekleri alınır. Biyopsi alınması ağrı yapmaz.

Alınan örnekler patoloji laboratuvarına gönderilir. Endoskopi raporu genellikle işlem günü verilir, patoloji sonucu birkaç gün ile iki hafta arasında çıkar. Tanı çoğu zaman bu iki raporun birleşimiyle netleşir; endoskopi raporunda bir şey görülmemiş olması patoloji sonucunun beklenmeyeceği anlamına gelmez.

Tedavi bulguya göre planlanır. Helicobacter pylori saptanırsa çoklu ilaç tedavisi verilir ve sonrasında bakterinin temizlendiği kontrol edilir. Ülser bulunursa asit baskılayıcı tedavi kullanılır. Reflü hasarında ilaç ve yaşam düzeni birlikte yürütülür. Çölyak hastalığında glutensiz beslenme temeldir.

İşleme bağlı ciddi bir sorun yaşanması nadirdir. Kanama ve delinme çok az görülür ve genellikle biyopsi ya da tedavi girişimi yapılan durumlarda söz konusudur. Sakinleştiriciye bağlı geçici tansiyon ve solunum değişiklikleri izlem altında yönetilir.

En kritik hazırlık açlıktır. Genellikle işlemden en az sekiz saat önce yeme içme kesilir. Mide boş olmazsa görüntü alınamaz ve içeriğin akciğere kaçma riski doğar; bu yüzden açlık kuralı esnetilemez. Su içme izni merkeze göre değişir, size verilen talimata uyun.

İlaçlar konusunda net bilgi vermeniz gerekir. Kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaçlar biyopsi ya da girişim planlanıyorsa belirli bir süre kesilebilir; bu kararı işlemi yapacak hekim ve ilacınızı yazan hekim birlikte verir, kendi başınıza bırakmayın. Demir takviyesi görüntüyü etkilediği için birkaç gün önceden kesilmesi istenebilir. Mide asidi baskılayıcı ilaçlar Helicobacter pylori araştırması yapılacaksa belirli bir süre önce kesilir; aksi hâlde sonuç yalancı negatif çıkar.

Diyabet ilacı ve insülin kullananlarda o sabahın planı hekimle netleştirilmelidir. Kalp kapak hastalığı, kalp pili, protez ve alerji öykünüzü bildirin.

Sakinleştirici verileceği için yanınızda bir yakınınızın bulunması gerekir. İşlem günü araç kullanmayacak şekilde planlama yapın; sakinleştirici etkisi saatlerce sürer, o gün önemli karar ve imza gerektiren işler de ertelenmelidir.

Takma diş, gözlük, lens ve piercing işlem öncesinde çıkarılır. Üzerinizde rahat kıyafet olsun.

Korunma tarafında sindirim sistemini koruyan davranışlar bellidir: ağrı kesicileri gerekmedikçe ve uzun süre kullanmamak, sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak, geç ve ağır akşam yemeğinden kaçınmak, kiloyu yönetmek. Ailede mide kanseri öyküsü varsa bunu hekiminize söyleyin.

İşlemden sonra bir süre gözlem altında kalırsınız. Boğazdaki uyuşma geçmeden yiyip içmemeniz gerekir; genellikle bir iki saat sonra izin verilir. İlk öğün için ılık ve yumuşak yiyecekler daha rahat geçer.

Birkaç saat boğaz ağrısı, gaz hissi ve şişkinlik olabilir; bunlar beklenen etkilerdir ve kendiliğinden geçer. Gaz çıkarmak rahatlatır. O gün araç kullanmayın, ağır iş yapmayın ve alkol almayın.

Hekime hemen haber verilmesi gereken belirtiler vardır: şiddetli karın ağrısı, sertleşen karın, ateş, kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma, siyah dışkı, nefes darlığı, yutkunurken artan şiddetli ağrı. Bunlar nadir görülür ama beklenmemesi gerekir; acil servise başvurun.

Patoloji sonucunuzu takip edin. En sık yapılan hata, endoskopi raporunda ciddi bir şey yazmadığı için patoloji sonucunu almamaktır. Helicobacter pylori tedavisi aldıysanız tedavi sonrası kontrol testi yapılıp yapılmayacağını sorun; bakterinin temizlenip temizlenmediğini bilmek gerekir.

Bulguya göre yaşam düzeni değişiklikleri işe yarar. Reflü hasarı saptandıysa akşam yemeğini yatmadan en az üç saat önce yemek, yatağın baş kısmını yükseltmek, kilo vermek ve sigarayı bırakmak ilaç kadar etkilidir. Ülser saptandıysa ağrı kesici kullanımını hekiminizle gözden geçirin.

Sonucu değerlendirecek bölüm gastroenterolojidir. Genel cerrahi, cerrahi gerektiren bulgularda devreye girer. Çocuklarda çocuk gastroenterolojisi yürütür. Patoloji sonucu onkolojik bir tanı gösterirse tıbbi onkoloji süreci üstlenir.