MCH değeri nedir?

MCH, bir alyuvarın içerdiği ortalama hemoglobin miktarını gösteren değerdir. Açılımı ortalama eritrosit hemoglobinidir ve hemogram raporunda alyuvar grubunun içinde yer alır.

Hemoglobin oksijeni taşıyan proteindir. MCH, hücre başına düşen bu proteinin ne kadar olduğunu söyler. Genel olarak hücre küçüldükçe içine sığan hemoglobin de azalır; bu yüzden MCH çoğu zaman MCV ile aynı yöne hareket eder.

Ayrımı netleştirmek gerekir. MCV hücrenin boyutunu, MCH hücredeki hemoglobinin mutlak miktarını, MCHC ise hacme oranla hemoglobinin yoğunluğunu anlatır. Üçü aynı grubun farklı yüzleridir.

MCH'nin pratikteki yeri şudur: düşük MCH, kansızlığın demir eksikliği ya da talasemi taşıyıcılığı tarafında olduğunu destekler. Yüksek MCH ise B12 ve folat eksikliğinde görülen büyük hücreli tabloya işaret eder. Yalnız başına tanı koydurmaz, hemoglobin ve MCV ile birlikte okunur.

MCH ayrı örnek gerektirmez; hemogram çalışılırken hemoglobin ve alyuvar sayısından hesaplanır.

Değerlendirme hemoglobinden başlar. Hemoglobin düşükse MCV ve MCH birlikte okunur ve kansızlığın tipi belirlenir. Küçük hücreli ve düşük MCH'li tabloda ferritin ile demir paneli istenir; ferritin düşükse demir eksikliği kesinleşir. Ferritin normalken hücreler küçük ve hemoglobin bakımından zayıf kalıyorsa talasemi taşıyıcılığı düşünülür ve hemoglobin elektroforezi ile araştırılır.

Bu ayrım pratikte önemli sonuç doğurur: taşıyıcılıkta demir vermek yararlı olmaz ve gereksiz uzun tedavilere yol açar.

Büyük hücreli ve yüksek MCH'li tabloda B12, folat, tiroid testleri ve karaciğer değerleri istenir.

MCH'ye yönelik bir tedavi yoktur. Demir eksikliğinde demir, B12 eksikliğinde B12 verilir ve değer neden düzeldikçe yerine oturur. Demir tedavisinde MCH'nin yükselmeye başlaması tedavinin işe yaradığını gösteren erken işaretlerden biridir.

Hemogram için açlık gerekmez. Aynı seansta demir ya da B12 de bakılacaksa sabah ve aç karnına vermek daha karşılaştırılabilir sonuç verir.

Sonucu etkileyen durumlar: susuz kalmak, yoğun egzersiz, yakın zamanda alınan kan nakli. Kan nakli aldıysanız değer verilen kanın özelliklerini de yansıtır, bunu belirtin.

Takviye beyanı yorumu doğrudan değiştirir. Demir, B12 ya da folat kullanıyorsanız ölçüm tedavi altındaki durumu gösterir ve eksikliği maskeleyebilir. Hekiminiz gerekirse testi ara verildikten sonra tekrarlar.

Ailenizde talasemi taşıyıcılığı varsa söyleyin. Türkiye'de yaygın olan bu durum düşük MCV ve MCH yapar, demir eksikliğiyle karıştırılır ve gereksiz tedaviye yol açar.

Korunma tarafında dengeli beslenme belirleyicidir. Kırmızı et, sakatat, kurubaklagil ve koyu yeşil yapraklı sebze demir kaynağıdır; hayvansal gıdalar B12 sağlar. Bitkisel demirin emilimi zayıftır, yanına C vitamini içeren bir gıda eklemek emilimi artırır. Yemekle birlikte çay ve kahve içmek emilimi azaltır. Katı bitkisel beslenme uygulayanlarda B12 takviyesi gerekir.

Sonucu okurken MCH'yi tek başına değil hemoglobin ve MCV ile birlikte düşünün. Hemoglobin normalse MCH'deki küçük sapmalar genellikle bir şey ifade etmez.

Demir tedavisi görüyorsanız MCH'nin yükselmesi olumlu bir işarettir. Aylar geçmesine rağmen değer yerinde duruyorsa üç olasılık gözden geçirilir: tanı yanlış olabilir, ilaç emilmiyor olabilir ya da süren bir kanama vardır. Bu durumu hekiminize bildirin.

Eski raporlarınızı saklayın. Yıllardır sınırda küçük hücreli görünen bir tablo taşıyıcılık lehine güçlü bir ipucudur ve tekrarlayan gereksiz tedavilerin önüne geçer.

Değerlendirmeyi yapacak bölüm çoğu kişide aile hekimliği ya da iç hastalıkları olur. Taşıyıcılık şüphesi, tedaviye yanıt vermeyen kansızlık ve açıklanamayan tablolarda hematoloji uygun adrestir. Sindirim sisteminden kanama düşünülüyorsa gastroenteroloji, çocuklarda çocuk hematolojisi değerlendirir.

Gecikmemesi gereken bulgular: belirgin halsizlikle birlikte nefes darlığı ve çarpıntı, dışkının siyah renk alması, gözle görülür kanama, elde ve ayakta uyuşma ile dengesizlik. Son bulgu B12 eksikliğinde sinir sistemi etkilenmesini düşündürür ve erken tedavi kalıcı hasarı önler.