RDW değeri nedir?

RDW, alyuvarların birbirine göre ne kadar farklı boyutta olduğunu gösteren değerdir. Açılımı eritrosit dağılım genişliğidir ve hemogram raporunda alyuvar grubunun içinde yer alır.

MCV alyuvarların ortalama boyutunu verir, RDW ise bu ortalamanın çevresindeki dağılımı anlatır. Hücreler birbirine benziyorsa RDW düşük kalır; büyükle küçük bir arada bulunuyorsa yükselir.

Bu değerin asıl kullanışlı olduğu iki yer var. Birincisi erken uyarı: demir eksikliği geliştiğinde vücut yeni ve küçük hücreler üretmeye başlar, eskiler hâlâ normal boyuttadır ve dağılım genişler. RDW bu yüzden MCV daha normal aralıktayken yükselebilir.

İkincisi ayırt etme. Türkiye'de yaygın olan talasemi taşıyıcılığında da hücreler küçüktür, ancak hepsi eşit derecede küçüktür; bu nedenle RDW genellikle normal kalır. Demir eksikliğinde ise dağılım genişler ve RDW yükselir. Bu fark, iki tablonun ayrımında pratik bir ipucu sunar ve gereksiz demir tedavisinin önüne geçebilir. Kesin ayrım yine ferritin ve hemoglobin elektroforezi ile yapılır.

RDW için ayrı örnek gerekmez; hemogram çalışılırken cihaz alyuvarların boyut dağılımını ölçer.

Değerlendirme MCV ile birlikte yapılır ve dört olası birleşim yol gösterir. Küçük hücreler ve yüksek RDW demir eksikliğini düşündürür. Küçük hücreler ve normal RDW talasemi taşıyıcılığı lehinedir. Büyük hücreler ve yüksek RDW B12 ya da folat eksikliğine işaret eder. Normal hücreler ve yüksek RDW ise birden fazla nedenin bir arada olabileceğini gösterir.

Bu birleşimler kesin tanı değil yön verir. Sonraki adım ferritin ve demir paneli, gerekiyorsa B12, folat ve hemoglobin elektroforezi istemektir. Periferik yayma incelemesi de hücre görünümünü doğrudan gösterir.

RDW'nin özellikle işe yaradığı bir durum var: hem demir hem B12 eksikliği birlikteyse MCV ortalama olarak normal görünebilir ve tablo gözden kaçar. Böyle bir durumda yüksek RDW tek uyarı işareti olabilir.

RDW'ye yönelik bir tedavi yoktur. Eksiklik giderildikçe dağılım daralır ve değer yerine oturur. Tedavinin ilk haftalarında RDW geçici olarak daha da yükselebilir; bunun nedeni yeni üretilen normal hücrelerin eskilerle bir arada bulunmasıdır ve bu beklenen bir durumdur.

Hemogram için açlık gerekmez. Aynı seansta demir ya da B12 de bakılacaksa sabah ve aç karnına vermek daha karşılaştırılabilir sonuç verir.

Sonucu etkileyen durumlar arasında yakın zamanda alınan kan nakli öne çıkar; verilen kan farklı boyutta hücreler getirdiği için dağılım genişler. Kan bağışı, kanama ve yoğun egzersiz de değeri oynatır.

Takviye beyanı yorumu değiştirir. Demir, B12 ya da folat kullanıyorsanız ölçüm tedavi altındaki durumu gösterir; hekiminiz gerekirse testi ara verildikten sonra tekrarlar.

Ailenizde talasemi taşıyıcılığı varsa mutlaka söyleyin. RDW bu ayrımda yardımcı olsa da kesin tanı hemoglobin elektroforezi ile konur ve aile öyküsü değerlendirmeyi hızlandırır.

Korunma tarafında demir ve B12 açısından yeterli beslenme belirleyicidir. Kırmızı et, kurubaklagil ve koyu yeşil yapraklı sebze demir, hayvansal gıdalar B12 sağlar. Bitkisel demirin emilimi zayıftır, yanına C vitamini içeren bir gıda eklemek işe yarar; yemekle birlikte çay ve kahve içmek emilimi azaltır. Adet kanamaları fazla olan kişilerde ve gebelikte demir gereksinimi arttığı için izlem gerekir.

Sonucu okurken RDW'yi tek başına değil MCV ile birlikte düşünün. İkisinin birleşimi kansızlığın yönünü, tek bir sayıdan çok daha iyi anlatır.

Hemoglobinin normal olduğu bir raporda yalnız RDW'nin sınırın hemen üstünde olması sık görülür ve çoğu zaman bir şey ifade etmez. Buna karşılık halsizlik yakınmanız varsa ferritin bakılması yerinde olur, çünkü depo tükenmesi kansızlıktan önce başlar.

Demir tedavisi görüyorsanız ilk haftalarda RDW'nin yükselmesi sizi endişelendirmesin; yeni üretilen hücrelerle eskilerin bir arada bulunması bu geçici artışı yapar ve tedavinin işlediğini gösterir. Aylar içinde daralır.

Eski raporlarınızı saklayın. Yıllardır küçük hücreli ama RDW'si normal seyreden bir tablo taşıyıcılık lehine güçlü bir ipucudur ve tekrarlayan gereksiz demir tedavilerinin önüne geçer.

Değerlendirmeyi yapacak bölüm çoğu kişide aile hekimliği ya da iç hastalıkları olur. Taşıyıcılık şüphesi, tedaviye yanıt vermeyen kansızlık ve açıklanamayan tablolarda hematoloji uygun adrestir. Sindirim sisteminden kanama düşünülüyorsa gastroenteroloji, çocuklarda çocuk hematolojisi değerlendirir. Belirgin halsizlik, çarpıntı, nefes darlığı ya da dışkının siyah renk alması varsa randevuyu ertelemeyin.