GGT değeri nedir?

GGT, karaciğer hücrelerinde ve safra yollarının iç yüzeyinde bulunan bir enzimdir. Açılımı gama glutamil transferazdır. Kandaki düzeyi karaciğer paneli içinde ölçülür.

İki özelliği onu kullanışlı kılar. Birincisi safra yollarına duyarlı olmasıdır: safranın akışında bir engel varsa GGT yükselir. İkincisi alkole duyarlı olmasıdır; düzenli alkol kullanımı bu enzimi belirgin artırır.

GGT genellikle tek başına istenmez. ALP adı verilen bir başka enzimle birlikte okunur ve bu ikisi bir soruyu yanıtlar: yükselen değerler karaciğerden mi geliyor yoksa kemikten mi. ALP yüksekken GGT de yüksekse kaynak karaciğer ve safra yollarıdır. ALP yüksekken GGT normalse kemik kökenli bir durum düşünülür. Bu ayrım GGT'nin en değerli işidir.

Bu enzimin bir zayıflığı da var: çok duyarlı olduğu için çok sık yükselir. Karaciğer yağlanması, fazla kilo, bazı ilaçlar, sigara ve diyabet hafif yükselme yapar. Yani yüksek bir GGT tek başına ciddi hastalık anlamına gelmez; asıl bilgi diğer karaciğer değerleriyle birlikte ortaya çıkar.

Ölçüm koldan alınan kanla yapılır ve genellikle karaciğer paneli içinde istenir. Sonuç aynı gün ya da ertesi gün çıkar.

Yükseklik bulunduğunda hekim önce eşlik eden değerlere bakar. ALT ve AST hücre hasarını, ALP ve GGT safra yolu tarafını anlatır. Bilirubin yükselmişse safra akışında engel olasılığı artar. Bu tabloya göre yol seçilir.

Araştırma sırası şöyle işler: alkol kullanımının netleştirilmesi, kullanılan ilaç ve takviyelerin gözden geçirilmesi, hepatit B ve C testleri, kan şekeri ve lipid değerleri, ardından karın ultrasonu. Ultrason karaciğerin yağlanma derecesini, safra kesesi taşını ve safra yollarındaki genişlemeyi gösterir. Gerekirse manyetik rezonansla safra yolları ayrıntılı incelenir.

Tedavi nedene yöneliktir. Karaciğer yağlanmasında merkez kilo kaybıdır; vücut ağırlığının yüzde beş ile onunu kaybetmek enzim düzeylerini belirgin azaltır. Alkole bağlı yükseklikte alkolün tamamen bırakılması belirleyicidir ve enzim haftalar içinde gerilemeye başlar. Safra taşı tıkanıklık yapıyorsa girişimle taş çıkarılır. İlaca bağlı yükseklikte sorumlu ilaç hekim kararıyla değiştirilir.

Kan sabah ve aç karnına verilir; genellikle sekiz ile on iki saatlik açlık istenir, çünkü aynı seansta şeker ve kolesterol da bakılır.

Ölçümden önce alkol alınmaması gerekir; en az iki üç gün öncesinden kesilmesi doğru bir sonuç verir. Alkol bu enzimi diğerlerinden daha çok etkiler. Yoğun egzersiz de karaciğer panelini oynatır, ölçümden önceki iki gün ağır antrenmandan kaçının.

İlaç ve takviye beyanı bu testte özellikle değerli. Reçetesiz ağrı kesiciler, zayıflama ürünleri, sporcu takviyeleri, yeşil çay özütü ve karışım bitkisel ürünler enzim yüksekliğinin sık gözden kaçan nedenleridir. Kullandığınız her şeyi kutusuyla götürmek en pratik yoldur.

Korunmada karaciğeri koruyan davranışlar nettir: hepatit B aşısını tamamlamak, alkolü sınırlamak ya da bırakmak, kiloyu yönetmek, şekerli içecek ve hazır gıdayı azaltmak, haftada en az yüz elli dakika hareket etmek, ağrı kesicilerde günlük sınırı aşmamak. Karaciğer yağlanması sessiz ilerler ve büyük ölçüde bu kalemlerle geri döndürülebilir.

Hafif bir yükseklik gördüğünüzde ilk yapılacak şey testi hemen tekrarlamak değil, nedenleri gözden geçirmektir. Son günlerde alkol aldınız mı, yeni bir ilaç ya da takviye başladınız mı, ağır spor yaptınız mı. Bu soruların cevabı çoğu zaman tabloyu açıklar ve hekiminiz testi bir süre sonra tekrarlar.

Yağlanma tanısı konduysa yapılacaklar somuttur. Şekerli içecekleri tamamen bırakmak tek başına belirgin fark yaratır. Porsiyon azaltmak, beyaz unu ve hazır gıdayı sınırlamak, haftada en az yüz elli dakika tempolu yürüyüş ve mümkünse haftada iki gün direnç çalışması etkilidir. Hedef hızlı kilo kaybı değildir; çok hızlı verilen kilo karaciğeri zorlar.

Alkole bağlı yükseklikte bırakmanın etkisi ölçülebilir. Enzim haftalar içinde gerilemeye başlar ve bu düşüş hem tanıyı destekler hem kişiye somut bir geri bildirim verir.

Kendi başına takviye kullanmaktan kaçının. Karaciğeri koruduğu söylenen ürünlerin bir bölümü tam tersi etki yapar. Kullanmak istediğiniz bir ürün varsa hekiminize sorun.

Değerlendirmeyi yapacak bölüm çoğu kişide aile hekimliği ya da iç hastalıkları ile başlar. Kalıcı yükseklik, safra yolu sorunu, hepatit taşıyıcılığı ya da ileri yağlanmada gastroenteroloji devreye girer. Çocuklarda çocuk gastroenterolojisi değerlendirir. Sarılık, karın sağ üst bölgesinde ağrı, koyu idrar, açık renkli dışkı, yoğun kaşıntı ya da ateşle birlikte titreme varsa vakit kaybetmeden başvurun.