Ekokardiyografi (Kalp ultrasonu) nedir?

Ekokardiyografi, kalbin ses dalgalarıyla görüntülenmesidir. Kısaca EKO denir, halk arasında kalp ultrasonu olarak bilinir. Röntgen ışını kullanılmaz.

EKG ile karıştırılır ama ikisi tamamen farklı şeyler gösterir. EKG kalbin elektriğini kaydeder, ekokardiyografi kalbin yapısını ve hareketini gösterir. Biri kalbin sinyalini, diğeri kalbin resmini verir.

Bu tetkikle şunlar görülür: kalp odacıklarının boyutları, duvar kalınlıkları, kalp kasının kasılma gücü, kapakların açılıp kapanması, kapaklarda darlık ya da kaçak olup olmadığı, kalp zarında sıvı birikimi ve doğuştan gelen yapısal farklılıklar.

En sık kullanılan ölçüm kalbin pompalama gücüdür; raporlarda ejeksiyon fraksiyonu ya da EF olarak geçer ve yüzde olarak verilir. Bu değer kalp yetmezliğinin varlığını ve derecesini belirlemede merkezî rol oynar.

Renkli Doppler adı verilen biçim kan akımının yönünü ve hızını renklerle gösterir. Kapak kaçaklarını ve darlıklarını ölçmek bu sayede mümkün olur. Kapak hastalıklarının izleminde ekokardiyografi vazgeçilmezdir.

İşlem için sol tarafınıza yatarsınız, göğüs bölgesine jel uygulanır ve prob kaburga aralıklarından kalbe bakacak şekilde gezdirilir. Süre yirmi ile kırk dakika arasında değişir. Ağrısızdır; probun bastırdığı yerde hafif rahatsızlık olabilir. Zaman zaman nefes tutmanız ya da pozisyon değiştirmeniz istenir.

Bu standart biçime göğüs duvarından yapılan ekokardiyografi denir. Bazı durumlarda görüntü yetersiz kalır ya da daha ayrıntı gerekir; o zaman farklı yöntemler kullanılır. Yemek borusundan yapılan biçimde ince bir prob yutulur ve kalbe çok daha yakından bakılır; bu işlem hafif sakinleştirici altında yapılır ve öncesinde açlık gerekir. Stres ekokardiyografi ise kalbi egzersizle ya da ilaçla zorlayıp o sıradaki kasılmayı görüntüler.

Raporda çok sayıda ölçüm bulunur. Hekimin ilk baktığı yerler pompalama gücü, kapakların durumu, duvar kalınlıkları ve odacık boyutlarıdır. Hafif kapak kaçakları ve ölçüm sınırlarına yakın değerler çok sık görülür ve genellikle bir şey gerektirmez.

Ekokardiyografi bir tedavi yöntemi değil, karar aracıdır. Kalp yetmezliğinde ilaç seçimini, kapak hastalığında ameliyat zamanlamasını, kalp zarında sıvı birikiminde girişim gerekliliğini bu tetkik yönlendirir. Aynı zamanda takip aracıdır: kapak hastalığı olan kişilerde belirli aralıklarla tekrarlanır ve ilerleme izlenir.

Göğüs duvarından yapılan standart ekokardiyografi için hazırlık gerekmez. Açlık şartı yoktur, ilaçlarınıza devam edersiniz.

Üstü kolay çıkarılabilen bir kıyafet tercih edin, çünkü göğüs bölgesine erişilmesi gerekir. Kolye çıkarılır. Ciltte yağlı krem varsa prob temasını bozar.

Yemek borusundan yapılan biçim planlandıysa hazırlık farklıdır. Bu işlem için genellikle altı saat açlık istenir, takma diş çıkarılır ve işlem sonrası bir süre yiyip içmemeniz söylenir. Sakinleştirici verildiği için o gün araç kullanmamanız ve yanınızda birinin bulunması gerekir.

Stres ekokardiyografi için efor testine benzer hazırlık yapılır: hafif açlık, kafein ve sigaradan uzak durmak, rahat kıyafet. İlaç kesilmesi gerekiyorsa bunu hekiminiz söyler.

Kullandığınız ilaçların listesini yanınızda götürmek raporun doğru yorumlanmasına katkı verir. Daha önce yapılmış ekokardiyografi raporlarınızı da alın; kapak hastalığı ve pompalama gücü takibinde önceki ölçümle karşılaştırma tek bir ölçümden daha anlamlıdır.

Ekokardiyografinin bilinen bir zararı yoktur. Radyasyon içermediği için gebelikte ve çocuklarda güvenle yapılır, gerektiği kadar tekrarlanabilir.

Standart çekimden sonra doğrudan normal düzeninize dönebilirsiniz. Jel su ile silinir. Yemek borusundan yapılan işlem sonrasında boğazda geçici bir uyuşma ve hafif rahatsızlık olur; yeme içme iznini ekip verir.

Raporu okurken karşılaşacağınız ifadelerin çoğu ölçüm tanımıdır. Hafif mitral yetmezlik, minimal triküspit yetmezlik, birinci derece kapak kaçağı gibi ifadeler çok sık görülür ve kendi başlarına hastalık anlamı taşımaz. Asıl bakılan şey pompalama gücü, kapak darlığının derecesi ve odacık boyutlarıdır.

Raporunuzu ve varsa görüntü kaydınızı saklayın. Kapak hastalığı ve kalp yetmezliği takibinde bir önceki ölçümle karşılaştırma kararı belirler; değişmeyen bir bulgu ile ilerleyen bir bulgu farklı şeyler ifade eder.

Kalp yetmezliği tanısı aldıysanız evde yapılacaklar somuttur. Tuzu azaltmak sıvı birikimini azaltır ve nefes darlığını hafifletir; hazır çorba, salça, turşu ve şarküteri ürünleri tuzun büyük bölümünü taşır. Her sabah aynı koşullarda tartılmak en pratik izlem yöntemidir; birkaç gün içinde iki üç kilo artış sıvı birikimini gösterir ve hekime bildirilmelidir. İlaçları düzenli kullanmak ve kendi kararınızla kesmemek belirleyicidir.

Sonucu değerlendirecek bölüm kardiyolojidir. Kapak ameliyatı gündeme gelirse kalp damar cerrahisi ile birlikte karar verilir. Çocuklarda ve doğuştan kalp hastalıklarında çocuk kardiyolojisi izler. Gebelikte kadın hastalıkları ve doğum ile birlikte yürütülür.

Beklemeye gelmeyen bulgular şunlardır: giderek artan nefes darlığı, yatınca nefes alamamak, gece nefes darlığıyla uyanmak, bacaklarda ve karında şişlik, hızlı kilo artışı, bayılma, dinlenmeyle geçmeyen göğüs ağrısı. Bu şikayetlerde randevu beklemek yerine acil değerlendirme isteyin.