Mamografi nedir?

Mamografi, meme dokusunun düşük dozlu röntgen ışınıyla görüntülenmesidir. Amacı, elle fark edilemeyecek kadar küçük değişiklikleri saptamaktır.

İki farklı amaçla kullanılır ve bu ayrım karıştırılır. Tarama mamografisi, hiçbir şikayeti olmayan kadınlarda düzenli aralıklarla yapılır; hedefi hastalığı belirti vermeden yakalamaktır. Tanısal mamografi ise ele gelen kitle, meme başı akıntısı, ciltte çekilme ya da ağrı gibi bir şikayet varken yapılır ve daha ayrıntılı çekimler içerir.

Mamografinin en değerli özelliği mikrokalsifikasyon adı verilen çok küçük kireçlenmeleri gösterebilmesidir. Bu bulgular bazı erken dönem hastalıkların ilk ve tek işareti olabilir; ultrason bunları göremez.

Sınırı yoğun meme dokusudur. Genç kadınlarda ve bazı kişilerde meme dokusu yoğun olduğu için filmde beyaz görünür, kitle de beyaz göründüğü için ayrım güçleşir. Bu yüzden kırk yaş altındaki değerlendirmelerde ultrason öne çıkar, gerektiğinde ikisi birlikte kullanılır. Tomosentez adı verilen üç boyutlu biçim bu güçlüğü azaltır.

Türkiye'de tarama programı kırk yaşında başlar ve iki yılda bir tekrarlanır. Ailesinde meme kanseri öyküsü olan ya da genetik risk taşıyan kişilerde program daha erken başlar ve farklı yürütülür.

Çekim ayakta yapılır. Meme, cihazın iki plakası arasına yerleştirilir ve kısa süreyle bastırılır. Bu basınç iki işe yarar: dokuyu yayarak üst üste binmeyi azaltır ve gereken ışın dozunu düşürür. Her meme için genellikle iki açıdan görüntü alınır, gerekirse ek çekimler yapılır. İşlem birkaç dakika sürer.

Basınç rahatsızlık verir ve bu en sık dile getirilen şikayettir. Ağrı kişiye göre değişir; adet döneminden hemen önce memeler daha hassas olduğu için o günlerden kaçınmak işlemi belirgin rahatlatır.

Rapor genellikle BI-RADS adı verilen bir kategori numarasıyla verilir. Bu numara bulgunun ne kadar şüpheli olduğunu ve bundan sonra ne yapılması gerektiğini standart bir dille anlatır. Düşük kategoriler rutin takip anlamına gelirken, yüksek kategoriler ileri inceleme ya da biyopsi gerektirir. Numaranın anlamını raporunuzu okuyan hekim size açıklar.

Mamografide şüpheli bir bulgu görüldüğünde bir sonraki adım genellikle ultrason, gerekirse manyetik rezonans ve doku tanısı için iğne biyopsisidir. Biyopsi görüntüleme eşliğinde yapılır ve tanıyı kesinleştiren tek yöntemdir.

Tarama sonucunda bulgu saptanması hastalık anlamına gelmez. Tarama programlarında yeniden çağrılan kişilerin büyük bölümünde sonuç iyi huylu çıkar. Yeniden çağrılmak, ek görüntü almak için yapılan olağan bir adımdır.

Çekim için özel bir hazırlık gerekmez ama birkaç ayrıntı işlemi kolaylaştırır ve sonucu netleştirir.

Zamanlama işe yarar: adet döneminizin bitiminden sonraki bir hafta içinde çekim yaptırmak hem daha az ağrılı olur hem meme dokusu daha az gergin olduğu için görüntü kalitesi artar. Adet öncesi dönemden kaçının.

Çekim günü koltuk altına ve meme bölgesine deodorant, pudra, krem ya da losyon uygulamayın. Bu ürünlerin içindeki parçacıklar filmde kireçlenmeye benzer noktalar oluşturur ve gereksiz şüphe yaratır. Bu, en sık yapılan hazırlık hatasıdır.

Üstü kolay çıkarılabilen kıyafet giyin ve kolyeyi çıkarın. Meme protezi, implant, önceki ameliyat izi ya da biyopsi geçmişiniz varsa bunu teknisyene bildirin; çekim tekniği buna göre ayarlanır.

Eski mamografilerinizi mutlaka götürün. Meme değerlendirmesinde eski film ile karşılaştırma tanının en güçlü aracıdır; değişmeyen bir bulgu ile yeni ortaya çıkmış bir bulgu tamamen farklı şeyler ifade eder.

Gebelik ve emzirme durumunuzu bildirin. Gebelikte tarama mamografisi yapılmaz; gerekirse ultrason kullanılır. Emzirirken çekim yapılabilir, ancak dolgunluk görüntüyü etkilediği için emzirdikten hemen sonraya randevu almak yararlıdır.

Korunma tarafında en somut adım programa uymaktır. Kırk yaşından sonra iki yılda bir tarama, kendi memesini tanımak ve yeni bir değişiklik fark edildiğinde beklememek. Ailesinde meme ya da yumurtalık kanseri öyküsü olanların bunu hekimine söylemesi programın kişiye göre kurulmasını sağlar.

Çekimden sonra normal yaşamınıza dönebilirsiniz. Basınç nedeniyle memede kısa süreli hassasiyet olabilir, bir iki gün içinde geçer.

Sonucu beklerken en yararlı davranış acele yorum yapmamaktır. Rapordaki kategori numarası ne yapılacağını belirler ve düşük kategoriler yalnızca rutin takip anlamına gelir. Ek görüntü için çağrılmak, kötü bir sonuç anlamına gelmez.

Raporunuzu ve filmlerinizi saklayın. Bir sonraki taramada karşılaştırma yapılabilmesi, gereksiz biyopsiyi önleyen en etkili şeydir.

Meme farkındalığı taramanın yerini almaz ama onu tamamlar. Kendi memenizin normal hâlini bilmek, yeni ortaya çıkan bir kitleyi, ciltte çekilmeyi ya da meme başında içe dönmeyi fark etmenizi sağlar. Bu tür bir değişiklik fark ettiğinizde bir sonraki tarama tarihini beklemeyin.

Sonucu değerlendirecek bölüm genel cerrahidir; birçok merkezde meme sağlığı birimi bu işi yürütür. Tarama kapsamında yapıldıysa aile hekimliği yönlendirir. Kadın hastalıkları ve doğum bölümü de değerlendirmeye katkı verir. Onkolojik bir tanı söz konusuysa tıbbi onkoloji süreci üstlenir.

Hızlı başvuru gerektiren bulgular şunlardır: yeni ortaya çıkan sert ve hareketsiz kitle, meme başından kendiliğinden gelen kanlı akıntı, meme cildinde portakal kabuğu görünümü ya da kızarıklık, meme başında içe çekilme, koltuk altında ele gelen şişlik. Bu bulgularla randevuyu geciktirmeyin.