EKG (elektrokardiyografi) nedir?

EKG, kalbin çalışırken ürettiği elektriksel etkinliği kaydeden bir tetkiktir. Açılımı elektrokardiyografidir. Cilde yerleştirilen elektrotlar bu sinyalleri toplar ve kâğıda ya da ekrana dalga biçiminde yazar.

Kalbin her atışı bir elektriksel uyarıyla başlar. Bu uyarı belirli bir yoldan geçerek kas dokusunu kasılmaya yönlendirir. EKG bu yolculuğun kaydını tutar. Dalgaların biçimi, süresi ve birbirine göre konumu kalp hakkında şaşırtıcı ölçüde bilgi verir.

En kritik kullanımı acil durumlardadır. Göğüs ağrısıyla gelen bir hastada ilk on dakika içinde çekilir; belirli bir bulgu tıkalı damarı gösterir ve hasta doğrudan girişime alınır. Ritim bozuklukları, kalp bloklarını, kalp kasının kalınlaşmasını ve bazı elektrolit bozukluklarını da gösterir.

Sınırı zamanla ilgilidir. EKG yalnızca çekildiği o birkaç saniyeyi kaydeder. Şikayetin ataklar hâlinde geldiği bir kişide, atak yokken çekilen EKG normal çıkar. Bu yüzden çarpıntı şikayetinde normal bir EKG sorunu dışlamaz; günlük kayıt yapan Holter cihazı ya da eforla çekim gerekir.

Aynı şekilde normal EKG, damar tıkanıklığı olmadığı anlamına gelmez. Bir damarda ciddi darlık bulunan kişinin dinlenme EKG'si tamamen normal olabilir.

Çekim için göğse, kollara ve bacaklara elektrotlar yerleştirilir. Toplam on iki farklı açıdan kayıt alınır; her açı kalbe farklı bir yönden bakar. İşlem bir iki dakika sürer, ağrısızdır ve vücuda elektrik verilmez; yalnızca kalbin kendi ürettiği sinyal okunur.

İyi bir kayıt için hareketsiz ve gevşek durmanız gerekir. Titreme, konuşma ve kas gerginliği kayda gürültü katar ve yorumu güçleştirir. Elektrotların iyi temas etmesi için göğüs bölgesindeki yoğun kıllar bazen kesilir.

Yorumlama sırayla yapılır: kalp hızı, ritmin düzenli olup olmadığı, uyarının nereden çıktığı, iletim sürelerinin normal olup olmadığı ve dalga biçimlerindeki değişiklikler. Hekimin en çok işine yarayan şey karşılaştırmadır; eski bir EKG'niz varsa yeni bulgunun gerçekten yeni olup olmadığı anlaşılır.

EKG bir bulgu verdiğinde sonraki adımlar belirlenir. Ritim sorunları için Holter, eforla ortaya çıkan bulgular için efor testi, kalbin yapısı için ekokardiyografi, damar değerlendirmesi için koroner tomografi ya da anjiyografi kullanılır. Kanda troponin ölçümü kalp kası hasarını gösterir.

EKG bir tedavi aracı değil, yol gösterici bir kayıttır. Tedavi, EKG'nin işaret ettiği tanıya göre planlanır.

Hazırlık gerektirmeyen bir tetkiktir. Açlık şartı yoktur, ilaçlarınıza devam edersiniz.

Birkaç ayrıntı kayıt kalitesini artırır. Çekimden hemen önce hızlı yürümek ya da merdiven çıkmak kalp hızını yükseltir; birkaç dakika oturup dinlendikten sonra çekim yaptırmak daha temsili bir kayıt verir. Ciltte yağlı krem ya da losyon varsa elektrot temasını bozar, o gün bu bölgeye krem sürmemek işe yarar.

Üzerinizde kolay çıkarılan bir üst olması işlemi kolaylaştırır, çünkü göğüs bölgesine elektrot yerleştirilir. Kadınlarda sutyen çıkarılır.

Kullandığınız ilaçları söylemek yorum açısından değerlidir. Ritim ilaçları, tansiyon ilaçları, bazı psikiyatri ve antibiyotik grupları EKG üzerinde ölçülebilir etki yapar. Elektrolit bozuklukları da dalga biçimlerini değiştirir; kusma, ishal ya da idrar söktürücü kullanımı varsa belirtin.

Kalp pili ya da ritim düzenleyici cihazınız varsa bunu bildirin; kayıt farklı okunur.

EKG'nin bilinen bir zararı yoktur, radyasyon içermez ve gebelikte de güvenle çekilebilir. Gerektiği kadar tekrarlanabilir.

Çekimden sonra hemen normal yaşamınıza dönebilirsiniz. Elektrotların yapıştığı yerlerde hafif bir yapışkan kalıntısı olabilir, su ile temizlenir.

En yararlı davranış EKG kaydınızı saklamaktır. Kalp değerlendirmesinde eski kayıtla karşılaştırma çok şey söyler; gelecekte bir acil serviste bu kâğıt gerçekten işe yarar. Kaydın fotoğrafını telefonunuzda tutmak pratik bir yoldur.

Raporda gördüğünüz cihaz yorumları kaygı yaratabilir. EKG cihazları otomatik bir yorum satırı basar ve bu satır sık sık yanlış olur. Cihazın yazdığı ifadeye değil, hekimin değerlendirmesine bakın.

Şikayetiniz ataklar hâlinde geliyorsa günlük tutmanız tanıyı hızlandırır: çarpıntı ne zaman başladı, kaç dakika sürdü, düzenli mi düzensiz miydi, yanında baş dönmesi ya da göğüs ağrısı var mıydı, neyle başladı. Bu bilgi normal çıkan bir EKG'den daha yol göstericidir.

Sonucu değerlendirecek bölüm kardiyolojidir. Genel kontrol kapsamında çekildiyse aile hekimliği ya da iç hastalıkları yönlendirir. Çocuklarda çocuk kardiyolojisi değerlendirir.

Beklemeyi kaldırmayan durumlar şunlardır: göğsün ortasında baskı tarzında ağrı yirmi dakikayı aşıyor ve dinlenmeyle geçmiyorsa, buna terleme, bulantı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa 112'yi arayın. Çarpıntı sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma, nabzın çok hızlı ya da çok yavaş olması, yeni başlayan nefes darlığı da acil değerlendirme gerektirir.