Efor testi nedir?

Efor testi, kalbin yük altındaki davranışını gösteren bir tetkiktir. Kişi yürüyüş bandında ya da sabit bisiklette kademeli olarak artan bir eforla çalışırken EKG, tansiyon ve şikayetler sürekli izlenir.

Mantığı şudur: dinlenme hâlinde kalp az kan ister ve daralmış bir damar bu ihtiyacı karşılamaya yetebilir. Efor sırasında kalbin kan ihtiyacı artar; darlık varsa bu ihtiyaç karşılanamaz ve EKG'de değişiklikler, göğüs ağrısı ya da tansiyon yanıtında bozulma ortaya çıkar. Yani test, dinlenmede gizli kalan sorunu görünür kılar.

En sık iki soru için istenir. Birincisi göğüs ağrısının kalp kaynaklı olup olmadığı. İkincisi bilinen kalp hastalığı olan kişinin egzersiz kapasitesinin ve tedavisinin yeterliliği. Ritim bozukluklarının eforla ortaya çıkıp çıkmadığını görmek için de kullanılır.

Sınırlarını bilmek yanlış beklentiyi önler. Test her zaman kesin sonuç vermez; sonuç şüpheli kalabilir. Kadınlarda yalancı pozitiflik daha sık görülür. Yeterli efor düzeyine ulaşılamazsa test tanısal değeri düşük kalır. Bu yüzden şüphe sürüyorsa sintigrafi, stres ekokardiyografi, koroner tomografi ya da anjiyografi gerekebilir.

Test öncesinde göğse elektrotlar yerleştirilir, kola tansiyon manşonu bağlanır. Yürüyüş bandı düşük hızda başlar; belirli aralıklarla hız ve eğim artırılır. Amacınız dayanabildiğiniz kadar devam etmek, hekimin amacı ise hedeflenen kalp hızına ulaşmaktır.

İşlem sırasında yanınızda bir sağlık ekibi bulunur ve EKG kesintisiz izlenir. Test şu durumlarda durdurulur: hedef kalp hızına ulaşılması, göğüs ağrısı, ileri derecede yorgunluk, tansiyonda uygunsuz yanıt, EKG'de belirgin değişiklik, baş dönmesi ya da ritim bozukluğu. Erken durdurulan test başarısız sayılmaz; durdurma nedeni de bilgi verir.

Test bitiminde hemen ayrılmaz; kalp hızı ve EKG dinlenme dönemi boyunca da izlenir. Bazı bulgular yalnızca toparlanma sırasında ortaya çıkar. Tüm süreç hazırlıkla birlikte kırk beş dakika kadar alır.

Sonuç üç şekilde olabilir: bulgu saptanmadı, bulgu saptandı ya da test tanısal değil. Bulgu saptandığında bir sonraki adım genellikle koroner anatomiyi gösteren bir yöntemdir. Tanısal değil sonucu, sorunun olmadığı anlamına gelmez; başka bir yöntemle bakılır.

Tedavi testin kendisiyle yapılmaz. Bulguya göre ilaç tedavisi düzenlenir, girişim planlanır ya da egzersiz reçetesi verilir. Kalp rehabilitasyonu programlarında güvenli egzersiz sınırlarını belirlemek için de bu test kullanılır.

Hazırlık listesi kısa ama testin başarısını doğrudan etkiler.

Testten önce iki ile üç saat aç kalmanız istenir; tok karnına yapılan efor bulantı yapar. Ağır bir yemek yemeyin, kahve ve çay gibi kafeinli içecekleri o sabah kesin. Sigara içmeyin.

Giyim seçimi belirleyicidir: rahat bir spor kıyafeti ve mutlaka spor ayakkabı getirin. Terlik, sandalet ya da topuklu ayakkabıyla test yapılamaz.

İlaçlar konusunda kendi başınıza karar vermeyin. Bazı kalp ilaçları, özellikle nabzı yavaşlatan gruplar hedef kalp hızına ulaşmayı engellediği için testten önce belirli bir süre kesilir. Bu kararı yalnızca hekiminiz verir; size bir talimat verilmediyse ilaçlarınıza devam edin ve kullandıklarınızın listesini yanınızda götürün.

Diyabet ilacı ve insülin kullananlarda açlık planının hekimle netleştirilmesi gerekir; şeker düşmesi riski vardır.

Bazı durumlarda test yapılmaz. Yeni geçirilmiş kalp krizi, kontrol altına alınamamış ritim bozukluğu, ileri kalp yetmezliği, çok yüksek tansiyon, aktif enfeksiyon ve efor yapmayı engelleyen ortopedik sorunlar bu gruba girer. Yürüyemeyen kişilerde ilaçla yapılan stres testleri tercih edilir.

Test gözetim altında yapılır ve ciddi bir olay yaşanması nadirdir. Yine de göğüs ağrısı, baş dönmesi ya da aşırı nefes darlığı hissederseniz hemen ekibe söyleyin; testin durdurulması bir başarısızlık değil, doğru davranıştır.

Test sonrasında kısa bir toparlanma dönemi geçirir, ardından evinize dönersiniz. O gün ağır egzersizden kaçınmak ve bol sıvı almak yeterlidir. Kesilen bir ilacınız varsa ne zaman yeniden başlayacağınızı ayrılmadan önce sorun; bu soru sık atlanır ve karışıklığa yol açar.

Kas ağrısı ve yorgunluk bir gün sürebilir. Buna karşılık test sonrası göğüs ağrısı, uzun süren nefes darlığı, baş dönmesi ya da çarpıntı olursa sağlık kuruluşuna başvurun.

Sonucu okurken testin sınırlarını hatırlayın. Bulgu saptanmadı sonucu kalp damar hastalığı olasılığını belirgin azaltır ama sıfırlamaz. Şikayetiniz devam ediyorsa ya da yeni bir şikayet başladıysa bunu hekiminize bildirin.

Testin ikinci bir faydası vardır: egzersiz kapasitenizi ölçmüş olur. Bu bilgi, size uygun bir hareket programı kurmak için kullanılabilir. Kalp hastalığı olan kişilerde gözetimli kalp rehabilitasyonu programına katılmak, tek başına yapılan egzersizden daha güvenli ve daha etkilidir.

Sonucu değerlendirecek bölüm kardiyolojidir. Kalp damar hastalığı saptanırsa girişim ve cerrahi kararı için kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi birlikte çalışır. Çocuklarda çocuk kardiyolojisi değerlendirir.

Gecikmeye yer olmayan durumlar şunlardır: dinlenmeyle geçmeyen göğüs ağrısı, gece ya da hafif eforla gelen ağrı, bayılma, giderek artan nefes darlığı. Bu şikayetlerle bir sonraki randevuyu beklemek yerine acil değerlendirme isteyin.