Lökosit (WBC) nedir?

Lökositler, vücudu enfeksiyona karşı koruyan beyaz kan hücreleridir. Kandaki toplam sayısı hemogramda ölçülür ve raporlarda WBC kısaltmasıyla geçer. Halk arasında akyuvar denir.

Tek bir hücre tipi değildir. Nötrofil, lenfosit, monosit, eozinofil ve bazofil olmak üzere beş alt tipten oluşur ve her biri farklı işten sorumludur. Bu yüzden toplam sayı kadar dağılımın da anlamı vardır; rapordaki yüzde değerleri bu dağılımı gösterir.

Toplam sayının yükselmesi çoğu zaman vücudun bir şeye tepki verdiğini anlatır. Bakteriyel enfeksiyon en bilinen nedendir. Buna karşılık iltihap, doku hasarı, ameliyat sonrası dönem, ağır egzersiz, sigara, gebelik, stres ve kortizon kullanımı da sayıyı artırır. Yani yüksek lökosit tek başına antibiyotik gerekçesi değildir.

Düşüklük daha dikkatli okunur. Viral enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, B12 eksikliği ve kemik iliğini etkileyen durumlar sayıyı düşürür. Burada asıl önemli olan hangi alt tipin azaldığıdır; nötrofillerin belirgin azalması enfeksiyona karşı savunmasızlık anlamına gelir ve ateşle birlikte görüldüğünde acil kabul edilir.

Ölçüm hemogram içinde yapılır. Cihaz toplam sayıyı verir ve alt tiplerin yüzdesini hesaplar.

Değerlendirme iki katmanlıdır. Önce toplam sayıya, sonra dağılıma bakılır. Nötrofil ağırlıklı yükseklik bakteriyel bir tabloyu, lenfosit ağırlıklı yükseklik viral bir tabloyu düşündürür. Eozinofil artışı alerji ve parazit yönünden değerlendirilir.

Bu bilgi tek başına yeterli değildir. Antibiyotik kararı muayene bulguları, şikayetin süresi ve gerekiyorsa kültür sonuçlarıyla verilir; yalnız hemograma bakarak antibiyotik başlanması gereksiz kullanıma yol açar. CRP ve sedimantasyon iltihabın şiddetini gösterir ve karara katkı verir.

Belirgin ya da kalıcı sapmalarda periferik yayma yapılır; cihazın göremediği hücre görünümleri burada ortaya çıkar. Gerekli durumlarda kemik iliği incelemesi yapılır.

Tedavi nedene yöneliktir. Bakteriyel enfeksiyonda uygun antibiyotik, viral tabloda destekleyici tedavi kullanılır. İlaca bağlı düşüklükte sorumlu ilaç hekim kararıyla değiştirilir. Nötrofil sayısı çok düşük olan kişilerde enfeksiyondan korunma önlemleri devreye girer ve ateş çıkması acil kabul edilir.

Hemogram için açlık gerekmez. Aynı seansta açlık isteyen testler varsa program ona göre yapılır.

Sonucu etkileyen durumlar bu değerde hatırı sayılır çoktur. Test öncesi ağır egzersiz lökosit sayısını geçici yükseltir. Sigara içmek kalıcı bir miktar yükseklik yapar. Yoğun stres, uykusuzluk ve ağır yemek de değeri oynatır. Gebelikte sayı normalde artar.

İlaç beyanı belirleyicidir. Kortizon lökositi yükseltir ve altta yatan bir düşüklüğü maskeleyebilir. Bazı ağrı kesiciler, antibiyotikler, tiroid ilaçları, epilepsi ilaçları ve kemoterapi düşürür. Kullandığınız her şeyi söyleyin.

Ölçüm zamanlaması da işe yarar. Enfeksiyonun çok erken saatlerinde sayı henüz yükselmemiş olabilir; bu yüzden şikayet sürüyorsa test tekrarlanır.

Nötrofil sayısı düşük olan kişilerde korunma somut kurallar içerir: kalabalık ve kapalı ortamlardan kaçınmak, el yıkamaya özen göstermek, çiğ ve iyi yıkanmamış gıdalardan uzak durmak, ateş ölçer bulundurmak. Bu grupta ateşin kendisi bir acil durumdur ve beklenmemesi gerekir.

Raporunuzda hafif bir yükseklik gördüğünüzde bunun tek başına antibiyotik gerekçesi olmadığını bilin. Ağır egzersiz, sigara, stres ve yeni geçirilmiş bir enfeksiyon bu değeri oynatır. Hekiminiz muayene bulgularıyla birlikte karar verir.

Enfeksiyon tedavisi aldıysanız kontrol hemogramı iyileşmeyi gösterir; sayının normale dönmesi tedavinin işlediğine işaret eder.

Düşüklük saptandıysa asıl soru nötrofil sayısının ne olduğudur. Bu sayı belirgin düşükse günlük yaşamda korunma önlemleri gerekir ve ateş ölçmek alışkanlık hâline gelir. Ateş çıktığında evde beklemek yerine hemen başvurmak gerekir; bu grupta enfeksiyon hızlı ilerleyebilir.

Eski raporlarınızı saklayın. Yıllardır sınırda düşük seyreden bir lökosit sayısı kişiye özgü olabilir ve gereksiz incelemeleri önler.

Değerlendirmeyi yapacak bölüm çoğu durumda aile hekimliği ya da iç hastalıkları olur. Enfeksiyon ön plandaysa enfeksiyon hastalıkları, belirgin ya da kalıcı sapmalarda hematoloji uygun adrestir. Çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümü değerlendirir.

Gecikmeye yer olmayan durumlar: nötrofil düşüklüğü bilinen bir kişide ateş, yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı, ense sertliği ve şiddetli baş ağrısı, nefes darlığı, tansiyon düşüklüğü, ağızda ve boğazda yaygın yaralar. Bu tablolarda acil servise başvurun.