İşitme testi (odyometri) nedir?

Odyometri, işitmenin ne kadar iyi olduğunu ölçen bir testtir. Ses yalıtımlı bir kabinde, kulaklık aracılığıyla farklı frekanslarda ve şiddetlerde sesler verilir; kişinin duyabildiği en düşük düzey kaydedilir.

Sonuç odyogram adı verilen bir grafik hâlinde verilir. Yatay eksende frekans, yani sesin tizliği; dikey eksende şiddet, yani sesin yüksekliği bulunur. Grafikteki eğri hangi frekanslarda ne kadar kayıp olduğunu gösterir. Bu ayrıntı işe yarar, çünkü işitme kaybı çoğu zaman tüm frekansları eşit etkilemez.

Test iki farklı yolla ölçüm yapar. Hava yolu, sesin kulak kanalından zar ve orta kulak yoluyla ilerlemesini ölçer. Kemik yolu ise titreşimi doğrudan kafa kemiğinden iç kulağa iletir. İkisinin karşılaştırılması kaybın nerede olduğunu söyler: dış ve orta kulakta ise iletim tipi, iç kulakta ya da sinirde ise sinirsel tip, ikisi birlikte ise karma tip.

Bu ayrım tedaviyi belirler. İletim tipi kayıplar sıklıkla tedavi edilebilir; kulak kiri tıkanması, orta kulakta sıvı birikimi ve zar sorunları bu gruptadır. Sinirsel kayıplarda ise işitme cihazı ve gerektiğinde implant seçenekleri gündeme gelir.

Odyometri yalnız çalışmaz; timpanometri orta kulak basıncını ve zarın hareketini ölçer, konuşmayı ayırt etme testi kelimeleri anlama becerisini değerlendirir.

Test ses yalıtımlı bir kabinde yapılır. Kulaklık takılır ve sizden duyduğunuz her sesi bir düğmeye basarak ya da elinizi kaldırarak bildirmeniz istenir. Ses giderek azaltılır; sınırı bulmak için en zayıf duyduğunuz düzeye kadar inilir. Kemik yolu ölçümü için kulak arkasına küçük bir titreştirici yerleştirilir.

Konuşmayı ayırt etme testinde kelimeler tekrar ettirilir. Bu bölüm işitme cihazından fayda görüp görmeyeceğinizi öngörmek açısından değerlidir; saf ses ölçümü iyi olsa bile kelimeleri ayırt etme düşük olabilir.

Test ağrısızdır, yirmi ile kırk dakika sürer ve dikkat gerektirir. Yorgunluk sonucu etkiler; bu yüzden dinlenmiş gelmek işe yarar.

Çocuklarda yaşa göre farklı yöntemler kullanılır. Bebeklerde beynin sese verdiği yanıtı ölçen ABR testi ve iç kulağın yanıtını ölçen otoakustik emisyon testi uygulanır; bunlar uyku ya da sakin durumda yapılır ve çocuğun iş birliğini gerektirmez. Türkiye'de yenidoğan işitme taraması yapılır ve bu tarama erken tanının en etkili yoludur.

Tedavi tipe göre değişir. Kulak kiri temizlenir, orta kulakta sıvı varsa ilaç ya da küçük bir girişimle boşaltılır, zar delinmesi cerrahi ile onarılabilir. Sinirsel kayıplarda işitme cihazı temel çözümdür; ileri kayıplarda koklear implant düşünülür. Ani başlayan sinirsel işitme kaybı ise acil bir durumdur ve erken başlanan tedavi sonucu belirgin etkiler.

Hazırlık kısadır ama sonucu etkiler. Testten önce kulaklarınızda kir birikimi varsa bu ölçümü bozar; kulak muayenesi genellikle testten önce yapılır ve gerekirse kir temizlenir. Kendi başınıza pamuklu çubukla temizlemeye çalışmayın, kiri daha derine iter.

Testten önceki gün yüksek sese maruz kalmaktan kaçının. Konser, düğün, atış poligonu ya da gürültülü işyeri sonrası geçici işitme azalması olur ve test gerçek durumunuzu yansıtmaz. Aradan en az on altı saat geçmesi tercih edilir.

Soğuk algınlığı ve üst solunum yolu enfeksiyonu orta kulak basıncını değiştirir. Burnunuz tıkalıysa ya da yeni bir enfeksiyon geçirdiyseniz randevu tarihini sorun; iyileşmeden yapılan test yanıltıcı olabilir.

İşitme cihazı kullanıyorsanız yanınızda götürün. Kullandığınız ilaçları belirtin; bazı antibiyotikler, idrar söktürücüler ve kemoterapi ilaçları iç kulağa zarar verebilir ve bu bilgi yorumu değiştirir.

Gürültüye bağlı işitme kaybı, kaybedildikten sonra geri gelmeyen ama önlenebilen bir kayıptır. Korunmanın somut kuralları şunlardır: gürültülü ortamda kulak koruyucu kullanmak, kulaklıkla dinlerken ses düzeyini cihazın yarısının altında tutmak, uzun süreli dinlemede aralar vermek, konser ve düğün gibi ortamlarda hoparlörden uzak durmak. Ateşli hastalıkların ardından ya da kulak enfeksiyonundan sonra işitmede azalma fark ederseniz kontrol ettirin.

Yaşa bağlı işitme kaybı yavaş geliştiği için fark edilmesi gecikir. Altmış yaş üzerinde belirli aralıklarla kontrol yaptırmak, konuşmayı anlama güçlüğünün yol açtığı sosyal geri çekilmeyi ve buna bağlı sorunları önler.

Testten sonra normal düzeninize dönebilirsiniz, herhangi bir kısıtlama yoktur.

Odyogramınızı saklayın. İşitme değerlendirmesinde önceki grafikle karşılaştırma çok şey söyler; kaybın hızı, tedavi kararını doğrudan etkiler.

İşitme cihazı önerildiyse en sık yapılan hata onu ertelemektir. Kayıp uzun süre giderilmediğinde beyin sesleri ayırt etme becerisini kaybetmeye başlar ve cihaza uyum güçleşir. Cihaza alışmak birkaç hafta sürer; bu dönemde her gün düzenli kullanmak uyumu belirgin kolaylaştırır. Cihazı çekmecede tutmak fayda vermez.

İşitme kaybı olan kişiyle konuşan çevre için de yapılacaklar vardır: yüz yüze ve normal hızda konuşmak, bağırmak yerine net söylemek, arka plandaki televizyonu kapatmak, aynı anda birden fazla kişinin konuşmasından kaçınmak. Bu basit düzenlemeler cihazdan bağımsız olarak anlaşmayı iyileştirir.

Sonucu değerlendirecek bölüm kulak burun boğaz hastalıklarıdır; odyoloji birimi ölçümü yapar ve cihaz uyumlamasını yürütür. Çocuklarda kulak burun boğaz ile birlikte çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümü izler ve gerektiğinde konuşma terapisi eklenir.

Gecikmeye tahammülü olmayan tek bir tablo özellikle vurgulanmalıdır: bir kulakta ani başlayan işitme kaybı acil kabul edilir. Saatler ya da birkaç gün içinde gelişen tek taraflı kayıpta tedaviye erken başlamak sonucu belirgin değiştirir; bu şikayetle aynı gün kulak burun boğaz bölümüne başvurun. Kulakta ani çınlama, baş dönmesi ile birlikte işitme kaybı, kulaktan akıntı ve şiddetli ağrı da hızlı değerlendirme gerektirir.