Biyopsi nedir?

Biyopsi, vücuttan küçük bir doku parçası alınıp mikroskop altında incelenmesidir. Görüntüleme yöntemleri bir bölgenin nasıl göründüğünü söyler; biyopsi o bölgenin hücre düzeyinde ne olduğunu söyler.

Bu ayrım tanının merkezindedir. Ultrason, tomografi ya da manyetik rezonansta şüpheli bir bulgu görüldüğünde yorum olasılıklar üzerinden yapılır. Biyopsi ise kesin tanıyı koyar. İyi huylu ile kötü huylu ayrımı, iltihabın tipi, enfeksiyonun etkeni ve dokunun ne kadar etkilendiği ancak bu yolla belirlenir.

Birkaç farklı yöntemi vardır. İnce iğne aspirasyonunda çok ince bir iğneyle hücre örneği çekilir; tiroid nodüllerinde ve lenf düğümlerinde sık kullanılır. Kalın iğne biyopsisinde daha büyük bir doku silindiri alınır; meme, prostat, karaciğer ve böbrekte tercih edilir. Endoskopik biyopside kamera eşliğinde sindirim sisteminden parça alınır. Cerrahi biyopside lezyonun bir bölümü ya da tamamı ameliyatla çıkarılır. Deri biyopsisi ise küçük bir kesiyle yapılır.

Hangi yöntemin kullanılacağını dokunun yeri, boyutu ve sorulan soru belirler. Amaç en az girişimle en güvenilir cevabı almaktır.

İşlem çoğu zaman bölgesel uyuşturma ile yapılır; yani yalnızca girişim yapılacak bölge uyuşturulur ve siz uyanık olursunuz. Derin organlarda ultrason ya da tomografi eşliğinde iğne doğru yere yönlendirilir. Kemik iliği, karaciğer ve akciğer gibi bölgelerde işlem sonrası kısa süreli gözlem gerekir. Cerrahi biyopside genel ya da bölgesel anestezi kullanılabilir.

Süre yönteme göre değişir; ince iğne biyopsisi birkaç dakikada biter, görüntüleme eşliğinde yapılan girişimler yarım saati bulabilir.

Alınan örnek patoloji laboratuvarına gönderilir. Doku özel sıvılarda saklanır, ince kesitler hâlinde kesilir, boyanır ve mikroskopta incelenir. Gereken durumlarda ek boyamalar ve moleküler testler yapılır; bu testler tedavi seçimini doğrudan etkileyebilir ve sonucun çıkma süresini uzatır.

Sonuç süresi bu yüzden değişkendir. Basit bir örnekte üç ile yedi gün, ek inceleme gerektiren durumlarda iki ile üç hafta sürebilir. Bekleme süresi kaygı yaratır; işlem sırasında ne zaman ve nereden sonuç alacağınızı sorup not etmeniz bu süreci kolaylaştırır.

Biyopsi sonucu bazen kesin cevap vermez. Alınan örnek yetersiz olabilir ya da bulgu belirsiz kalabilir; bu durumda biyopsinin tekrarlanması gerekir. Bu bir başarısızlık değil, sürecin bilinen bir parçasıdır.

Tedavi kararı patoloji sonucuna göre verilir. Bu yüzden biyopsi sonucu, tedavinin başlangıç noktasıdır.

Hazırlık yönteme göre değişir; size verilen özel talimat esastır. Genel kurallar şunlardır.

Kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaçlar biyopsi öncesinde belirli bir süre kesilebilir. Bu karar biyopsiyi yapacak hekim ile ilacınızı yazan hekimin birlikte verdiği bir karardır; kendi başınıza bırakmak da devam etmek de risklidir. Aspirin, balık yağı ve bazı bitkisel ürünler de kanama eğilimini artırır, bunları da bildirin.

Kanama bozukluğu öykünüz varsa ya da ailenizde varsa söyleyin. Gereken durumlarda öncesinde pıhtılaşma testleri istenir.

Derin organ biyopsilerinde ve sakinleştirici verilecek durumlarda açlık istenir; süre merkeze göre değişir. Yanınızda bir yakınınızın bulunması ve o gün araç kullanmamanız gerekebilir.

Alerji öykünüzü, kullandığınız tüm ilaçları ve gebelik olasılığınızı bildirin. Uyuşturucu ilaçlara karşı daha önce bir tepki yaşadıysanız bunu mutlaka söyleyin.

İşlem yapılacak bölgede aktif enfeksiyon varsa girişim ertelenebilir. Ateşiniz varsa ya da o bölgede kızarıklık ve akıntı gelişmişse randevunuzdan önce haber verin.

Biyopsinin bilinen riskleri kanama, enfeksiyon, ağrı ve girişim yapılan organa özgü sorunlardır; hepsi düşük olasılıklıdır. Akciğer biyopsisinde akciğerin sönmesi, karaciğer biyopsisinde kanama gibi durumlar gözlem altında yönetilir. Sık dile getirilen bir korku, biyopsinin kanseri yaymasıdır; bugünkü bilgiler bunu desteklemez ve tanı koymadan tedavi planlanamaz.

İşlem sonrası bakım basittir ama ihmal edilmemelidir. Girişim yerine baskı uygulanır ve pansuman yapılır. Bölgede birkaç gün ağrı, hassasiyet ve morluk olabilir; bu beklenen bir durumdur. Pansumanı ne zaman değiştireceğinizi ve ne zaman duş alabileceğinizi ayrılmadan önce sorun.

İlk gün ağır kaldırmaktan ve yoğun egzersizden kaçının. Derin organ biyopsilerinde bu kısıtlama birkaç gün sürebilir ve size özel olarak bildirilir.

Hekime haber verilmesi gereken belirtiler şunlardır: durmayan ya da artan kanama, giderek şiddetlenen ağrı, ateş, girişim yerinde kızarıklık, ısı artışı ve akıntı, nefes darlığı, baş dönmesi ve halsizlik. Akciğer biyopsisi sonrası ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı acil değerlendirme gerektirir.

Sonuç bekleme dönemi zorlayıcıdır ve bunu yönetmek de bakımın bir parçasıdır. Sonucu ne zaman ve nasıl alacağınızı bilmek belirsizliği azaltır. Bu dönemde internette arama yapmak genellikle kaygıyı büyütür; sorularınızı bir kâğıda yazıp randevunuzda sormak daha işe yarar.

Sonucu değerlendirecek bölüm biyopsinin alındığı organa göre değişir. Tiroid için endokrinoloji, meme için genel cerrahi, prostat için üroloji, karaciğer ve sindirim sistemi için gastroenteroloji, deri için dermatoloji, kemik ve yumuşak doku için ortopedi uygun adrestir. Kötü huylu bir tanı söz konusuysa tıbbi onkoloji ya da hematoloji süreci üstlenir; birçok merkezde karar birden çok bölümün katıldığı konseyde verilir.

Patoloji raporunuzun bir kopyasını mutlaka isteyin ve saklayın. İkinci bir görüş almak isterseniz bu rapor ve varsa doku blokları gereklidir.