Uyuşma nedir?

Uyuşma, ciltte karıncalanma, iğnelenme ya da his azalması biçiminde tarif edilen duyusal bir yakınmadır. Sinirlerin baskı altında kalması, hasar görmesi ya da kanlanmasının bozulmasıyla ortaya çıkar.

Herkesin yaşadığı geçici bir biçimi vardır: bacak bacak üstüne atınca ya da kola yatınca gelişen uyuşma dakikalar içinde geçer ve zararsızdır.

Değerlendirmede belirleyici olan dağılımdır. Tek bir sinirin alanında sınırlı uyuşma sıkışmayı, el ve ayaklarda çorap eldiven biçiminde simetrik uyuşma sinir hasarını, vücudun yarısını tutan uyuşma ise beyin kaynaklı bir tabloyu düşündürür.

En sık örnek el bileğindeki sinir sıkışmasıdır. Baş, işaret ve orta parmakta yoğunlaşır, gece artar ve kişiyi uykudan uyandırır; eli sallamak rahatlatır.

Boyun ve bel fıtıklarında uyuşma kola ya da bacağa yayılır ve çoğunlukla ağrı eşlik eder.

Şeker hastalığı, uzun sürede gelişen simetrik uyuşmanın en sık nedenidir. Ayak tabanından başlar ve yukarı doğru ilerler.

Bir bulgu acil kabul edilir: ani başlayan, vücudun bir yarısını tutan uyuşma. Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ve güçsüzlük eşlik ediyorsa felç düşünülür ve zaman kaybedilmez.

Değerlendirmede uyuşmanın nerede başladığı, hangi bölgeyi tuttuğu, ne kadar sürdüğü, ne zaman arttığı ve güçsüzlük eşlik edip etmediği sorgulanır. Şeker hastalığı, tiroit hastalığı, alkol kullanımı ve kullanılan ilaçlar öğrenilir.

Muayenede duyu, kas gücü, refleksler ve denge değerlendirilir. Dağılım deseni tanının çoğunu belirler.

İstenecek tetkik bu desene göre seçilir.

Sinir sıkışması düşünülüyorsa sinir ileti çalışması ve kas testi yapılır; bu inceleme sıkışmanın yerini ve derecesini gösterir.

Boyun ya da bel kaynaklı düşünülüyorsa manyetik rezonans görüntüleme istenir.

Simetrik ve yaygın uyuşmada kan tetkikleri yapılır: kan şekeri, B12 düzeyi, tiroit testleri, böbrek ve karaciğer testleri.

Ani başlayan tek taraflı uyuşmada beyin görüntülemesi acil olarak yapılır.

Tedavi nedene göre planlanır ve bu nokta belirleyicidir.

Sinir sıkışmalarında bileklik, pozisyon düzenlemesi ve fizik tedavi ilk basamaktır; yanıt alınmayan ve kas erimesi başlayan olgularda cerrahi gündeme gelir.

B12 eksikliğinde vitamin desteği verilir; erken dönemde belirtiler büyük ölçüde geriler.

Şeker hastalığında kan şekeri düzeni asıl tedavidir; ayrıca sinir ağrısına yönelik ilaçlar kullanılır.

Fıtık kaynaklı tablolarda fizik tedavi ve egzersiz uygulanır; ilerleyici güçsüzlük varsa cerrahi değerlendirilir.

Ağrı kesiciler bu tabloda sınırlı yarar sağlar; sinir ağrısında farklı ilaç grupları kullanılır ve seçim hekim tarafından yapılır.

Uyuşmanın riski, hem gecikmiş tanıdan hem his kaybının kendisinden doğar.

En kritik başlık ani başlayan tek taraflı uyuşmadır. Yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kol ya da bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa felç düşünülür. Bu tabloda tedavi süreye bağlıdır ve beklemek kalıcı hasar bırakır.

İkinci başlık ilerleyici sinir sıkışmasıdır. Uzun süre baskı altında kalan sinirde kas erimesi gelişir; bu aşamada cerrahi sonrası düzelme sınırlı kalır.

Üçüncü başlık his kaybının yarattığı yaralanmadır. Şeker hastalığında ayak duyusu azaldığında yaralar hissedilmez, geç fark edilir ve ciddi ayak sorunlarına yol açar. Bu, önlenebilir bir tablodur.

B12 eksikliği geç tedavi edildiğinde sinir hasarı kalıcı olabilir; erken dönemde ise büyük ölçüde düzelir.

At kuyruğu bulguları ayrı bir acil durumdur: iki bacakta uyuşma, makat çevresinde his kaybı, idrar ve dışkı kontrolünde bozulma. Bu tabloda gecikilmez.

Korunmada iş ve günlük duruş düzeni öne çıkar. Bilgisayar başında bilek desteklenir, klavye ve fare yüksekliği ayarlanır, uzun süre aynı pozisyonda kalınmaz.

Titreşimli el aletleriyle çalışanlar mola düzenine ve koruyucu ekipmana dikkat eder.

Şeker hastalığında kan şekeri düzeni sinir hasarını önleyen ana adımdır. Ayak bakımı günlük yapılır ve ayaklar her gün gözle kontrol edilir.

B12 eksikliği riski taşıyanlar izlenir: mide ameliyatı geçirenler, uzun süre mide ilacı kullananlar, hayvansal gıda tüketmeyenler ve ileri yaştakiler.

Alkol azaltılır; alkole bağlı sinir hasarı sinsi gelişir.

Düzenli egzersiz dolaşımı ve sinir sağlığını destekler.

Uyuşmada günlük düzenlemeler yakınmayı azaltır ve hasarı sınırlar.

Pozisyon değiştirilir. Uzun süre aynı duruşta kalınmaz; masa başında saat başı kısa aralar verilir.

El bileği sıkışmasında gece bilekliği kullanmak belirgin fark yaratır; uyuşmanın gece artması bu nedenledir.

Bilek ve el kullanımı gözden geçirilir: tekrarlayan hareketler azaltılır, klavye ve fare konumu düzeltilir, bilek nötr konumda tutulur.

Boyun ve bel kaynaklı uyuşmada egzersiz programı düzenli sürdürülür; yatak istirahati uzun tutulmaz.

Şeker hastalığı varsa kan şekeri düzeni asıl bakımdır. Ayaklar her gün gözle kontrol edilir, ayna ile taban incelenir, çorap ve ayakkabı uygun seçilir, çıplak ayakla yürünmez.

His azalmış bölgede sıcak uygulama yapılmaz; sıcaklık algılanmadığı için yanık gelişebilir. Termofor ve sıcak su torbası bu bölgelerde kullanılmaz.

Alkol azaltılır ya da bırakılır.

Beslenmede B12 kaynakları yer alır; kısıtlı beslenenler ve mide ameliyatı geçirenler düzey ölçümü yaptırır.

Düzenli yürüyüş dolaşımı destekler.

Sigara bırakılır; damar sağlığını doğrudan etkiler.

Uyuşmanın yeri, süresi ve neyle arttığı kaydedilir; bu kayıt dağılım desenini ortaya çıkarır ve tanıyı hızlandırır.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: ani başlayan tek taraflı uyuşma, yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kol ya da bacakta güçsüzlük, görme kaybı, iki bacakta birden uyuşma, makat çevresinde his kaybı, idrar ve dışkı kontrolünde bozulma.