Ürik asit nedir?

Ürik asit, vücutta pürin adı verilen yapı taşlarının yıkımı sonucu oluşan bir atık maddedir. Bir bölümü hücrelerin kendi döngüsünden, bir bölümü yediğimiz gıdalardan gelir. Böbrekler yoluyla atılır.

Kanda düzeyi yükseldiğinde ürik asit eklem sıvısında iğne biçiminde kristaller oluşturabilir. Bu kristaller ani ve çok şiddetli bir eklem iltihabına yol açar; bu tabloya gut denir. Klasik olarak ayak başparmağının dip eklemini tutar, gece başlar ve dokunulamayacak kadar ağrılıdır.

Yüksek ürik asit her zaman gut anlamına gelmez. Kanında ürik asidi yüksek olan çoğu kişi hiç atak geçirmez; buna belirtisiz yükseklik denir ve kendiliğinden tedavi gerekmez. Tersi de doğrudur: atak sırasında ölçülen ürik asit normal çıkabilir, çünkü kristaller eklemde toplanmıştır.

Yükseklik yalnızca eklemi ilgilendirmez. Ürik asit böbrekte taş oluşumuna katkı verir ve yüksek tansiyon, insülin direnci, karaciğer yağlanması ve fazla kiloyla birlikte seyreder. Bu yüzden yüksek bir sonuç, metabolik bir tablonun parçası olarak da okunur.

Ölçüm koldan alınan kanla yapılır. Gut tanısı ise yalnızca kan değerine bakılarak konmaz; şikayetin biçimi, muayene bulguları ve gerektiğinde eklem sıvısından alınan örnekte kristallerin gösterilmesi belirleyicidir. Eklem ultrasonu ve özel tomografi yöntemleri de kristal birikimini gösterebilir.

Atak tedavisi ile uzun vadeli tedavi birbirinden ayrıdır ve bu ayrım karıştırılır. Atak sırasında amaç iltihabı ve ağrıyı hızla söndürmektir; bunun için iltihap giderici ilaçlar kullanılır. Atak sırasında ürik asit düşürücü tedaviye yeni başlamak atağı uzatabilir, bu yüzden zamanlamaya hekim karar verir.

Uzun vadeli tedavi ürik asit üretimini azaltan ya da atılımını artıran ilaçlarla yapılır. Bu tedavi tekrarlayan ataklar, eklemde kalıcı birikim, böbrek taşı ya da yüksek düzeyler varlığında düşünülür. Başlandıktan sonra genellikle sürekli kullanılır; kesildiğinde ataklar geri döner.

İlk aylarda beklenmedik bir durum yaşanabilir: tedaviye başlandıktan sonra atak sıklığı geçici olarak artabilir. Bu, kristallerin çözülmesiyle ilgilidir ve tedaviyi bırakma nedeni değildir. Hekiminiz bu dönem için koruyucu bir ilaç ekleyebilir.

Kan sabah ve aç karnına verilir. Ölçümden önceki günlerde alkol almamak ve çok yağlı, sakatatlı yemeklerden kaçınmak sonucu daha temsili kılar.

Değeri geçici yükselten durumları bilmek yararlıdır: uzun açlık, sıkı diyet ve hızlı kilo kaybı, yoğun egzersiz, susuz kalmak, alkol tüketimi. Bazı ilaçlar da ürik asidi yükseltir; idrar söktürücüler bu grubun başında gelir. Aspirin düşük dozda ürik asidi yükseltebilir. Kullandığınız ilaçları belirtmek yorumu doğru kılar.

Beslenme tarafında en çok etkisi olan kalemler nettir. Alkol, özellikle bira, ürik asidi belirgin yükseltir. Şeker ilavesi olan içecekler ve meyve şurubu içeren ürünler de aynı yöne çalışır. Sakatat, kırmızı etin fazlası ve bazı deniz ürünleri pürin bakımından zengindir.

Buna karşılık uzun yıllar yasaklanan bazı gıdaların etkisi sanıldığı kadar büyük değildir. Kurubaklagil ve pürin içeren sebzelerin gut riskini artırmadığı gösterilmiştir; bunları tamamen kesmek gereksizdir. Süt ürünleri ise koruyucu etkilidir.

Korunmanın özeti şu şekilde toplanır: alkolü ve şekerli içecekleri azaltmak, bol sıvı almak, kiloyu yavaş ve kalıcı biçimde yönetmek, sakatat ve aşırı kırmızı eti sınırlamak, düşük yağlı süt ürünlerine yer vermek. Hızlı zayıflama diyetleri atak tetikler; tempoyu yavaş tutun.

Atak geldiğinde ilk saatlerde yapılanlar süreyi kısaltır. Eklemi dinlendirin, yükseğe kaldırın, üzerine soğuk uygulayın ve hekiminizin daha önce verdiği atak ilacı varsa talimata göre başlayın. Ağrılı eklemi masaj yapmak ya da zorlamak tabloyu ağırlaştırır.

Atak sırasında ürik asit düşürücü ilacınızı kendi başınıza başlatmayın ya da kesmeyin. Zaten kullanıyorsanız atak sırasında kesmek yanlıştır; devam edilir. Yeni başlama zamanını hekiminiz belirler.

Uzun vadede en çok işe yarayan alışkanlıklar şunlardır. Günlük sıvı alımını yeterli tutmak kristal oluşumunu azaltır. Alkolü, özellikle birayı bırakmak atak sıklığını belirgin düşürür. Şekerli içecekleri kesmek benzer etki yapar. Kilo kaybı ürik asidi düşürür ama hızlı olmaması gerekir; ani ve sert diyetler atak tetikler.

Gut yalnızca bir eklem sorunu olarak görülmemelidir. Tansiyon, kan şekeri, kolesterol ve böbrek işlevinin de düzenli kontrol edilmesi gerekir, çünkü bu tablolar sık birlikte bulunur.

Sonucu değerlendirecek bölüm belirtisiz yükseklikte aile hekimliği ya da iç hastalıkları ile başlar. Tekrarlayan ataklar, eklemde kalıcı şişlik ve deri altında birikim varsa romatoloji uygun adrestir. Böbrek taşı ön plandaysa üroloji, böbrek işlevi bozulmuşsa nefroloji devreye girer. Eklemde ani şişlik ve kızarıklığa yüksek ateş eşlik ediyorsa bunu gut atağı sayıp beklemeyin; eklem enfeksiyonu ayırt edilmesi gereken acil bir durumdur, aynı gün başvurun.