Kolonoskopi nedir?

Kolonoskopi, ucunda kamera bulunan bükülebilir bir cihazla kalın bağırsağın içinden bakılmasıdır. Makattan girilir, kalın bağırsağın tamamı ve gerekirse ince bağırsağın son bölümü görüntülenir.

Bu tetkiki diğerlerinden ayıran şey hem tanı hem koruma aracı olmasıdır. Kalın bağırsak kanserlerinin büyük bölümü polip adı verilen iyi huylu çıkıntılardan yıllar içinde gelişir. Kolonoskopi bu polipleri bulur ve aynı seansta çıkarır. Yani hastalığı yalnızca saptamakla kalmaz, oluşmasını da engeller. Bu özellik onu tarama yöntemleri arasında ayrıcalıklı kılar.

İki amaçla yapılır. Tarama amaçlı kolonoskopi şikayeti olmayan kişilerde belirli bir yaştan sonra yapılır; Türkiye'de tarama programı elli yaşında başlar, ailesinde kalın bağırsak kanseri öyküsü olanlarda daha erken başlar. Tanısal kolonoskopi ise bir şikayet ya da bulgu varken yapılır.

Tanısal olarak istenme nedenleri şunlardır: dışkıda kan, gizli kan testi pozitifliği, dışkılama düzeninde kalıcı değişiklik, uzun süren ishal ya da kabızlık, açıklanamayan demir eksikliği kansızlığı, kilo kaybı ve iltihaplı bağırsak hastalığı tanısı ile takibi.

En çok korkulan yanı hazırlık aşamasıdır, işlemin kendisi değil. Sakinleştirici altında yapıldığında hasta işlemi hatırlamaz.

İşlem öncesinde damar yolu açılır ve sakinleştirici verilir. Sol tarafınıza yatırılırsınız. Cihaz makattan ilerletilir ve bağırsağın en uç noktasına kadar gidilir; asıl inceleme geri çekilirken yapılır. İşlem genellikle yirmi ile kırk beş dakika sürer.

Bağırsak duvarını görünür kılmak için hava ya da karbondioksit verilir. Karbondioksit kullanılan merkezlerde işlem sonrası şişkinlik belirgin daha az olur; bunu sorabilirsiniz.

Görülen polipler aynı seansta çıkarılır ve patolojiye gönderilir. Şüpheli bölgelerden biyopsi alınır. Kanayan bir damar varsa durdurulur, darlık varsa genişletilebilir. Yani kolonoskopi birçok durumda tanı ve tedaviyi aynı anda yapar.

İşlem raporu aynı gün verilir. Poliplerin patoloji sonucu birkaç gün ile iki hafta arasında çıkar ve bir sonraki kolonoskopinin ne zaman yapılacağını bu sonuç belirler. Polip sayısı, boyutu ve tipine göre takip aralığı üç yıldan on yıla kadar değişebilir. Bu tarihi öğrenip not etmeniz gerekir; en sık atlanan adım budur.

İşleme bağlı ciddi sorun görülme olasılığı düşüktür. Kanama ve delinme nadirdir, çoğunlukla polip çıkarılan durumlarda söz konusudur ve büyük bölümü işlem sırasında yönetilebilir.

Hazırlığın kalitesi işlemin başarısını doğrudan belirler. Bağırsak yeterince temizlenmezse polipler gözden kaçar ve işlemin tekrarlanması gerekir.

Hazırlık genellikle iki bölümden oluşur. Birkaç gün öncesinden posasız beslenmeye geçilir: lifli sebze ve meyve, tam tahıl, kuruyemiş, çekirdekli gıdalar ve kabuklu yiyecekler kesilir. İşlemden bir gün önce sıvı beslenmeye geçilir ve verilen bağırsak temizleme ilacı içilir. İlaç bölünmüş dozla, yani bir kısmı akşam bir kısmı işlem sabahı içildiğinde temizlik belirgin daha iyi olur; merkezinizin talimatı buna göre olabilir.

Temizleme ilacını içmek zor gelir. Soğuk içmek, pipetle içmek, aralarda berrak sıvı almak ve limon gibi izin verilen bir tat eklemek yardımcı olur. Kırmızı ve mor renkli sıvılardan kaçının; bunlar bağırsakta kan gibi görünür.

İlaçlarınız için net talimat almanız gerekir. Kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaçlar polip çıkarma olasılığı nedeniyle belirli bir süre kesilebilir; bu karar iki hekimin birlikte vereceği bir karardır. Demir takviyesi bağırsak duvarını boyadığı için genellikle bir hafta önce kesilir. Diyabet ilacı ve insülin dozları hazırlık günü için ayarlanmalıdır.

Sakinleştirici verildiği için işlem günü yanınızda bir yakınınız olmalı ve araç kullanmamalısınız.

Korunma tarafında en somut adım tarama programına uymaktır. Elli yaşında başlayan tarama, ailesinde kalın bağırsak kanseri ya da polip öyküsü olanlarda daha erken başlar. Lifli beslenme, kırmızı ve işlenmiş etin sınırlanması, düzenli hareket, kilo yönetimi, sigaranın bırakılması ve alkolün azaltılması riski düşürür.

İşlemden sonra bir süre gözlem altında kalırsınız. Sakinleştiricinin etkisi geçtikten sonra hafif yiyeceklerle beslenmeye başlayabilirsiniz. O gün araç kullanmayın, ağır iş yapmayın, alkol almayın ve önemli karar gerektiren işleri erteleyin.

Birkaç saat şişkinlik ve gaz hissi olur; bu beklenen bir durumdur. Yürümek ve gaz çıkarmak rahatlatır. Hazırlık nedeniyle bir iki gün dışkılama düzeni oturmayabilir.

Hekime hemen haber verilmesi gereken belirtiler şunlardır: şiddetli ve giderek artan karın ağrısı, sertleşen karın, ateş, bol miktarda kanlı dışkılama, baş dönmesi ve halsizlikle birlikte kanama. Az miktarda kan görülmesi özellikle polip çıkarıldıysa olağandır, ancak miktar artıyorsa beklemeyin.

Polip çıkarıldıysa hekiminiz birkaç gün için bazı kısıtlamalar koyabilir: ağır kaldırmamak, aspirin benzeri ilaçlara ara vermek gibi. Bu talimatlara uyun.

En kritik adım patoloji sonucunu almak ve bir sonraki kolonoskopi tarihini öğrenmektir. Takip aralığı polip tipine ve sayısına göre değişir ve bu tarih kişiye özeldir. Tarihi bir yere not edin; on yıl sonrası için bile takvim hatırlatması kurmak makul bir davranıştır.

Sonucu değerlendirecek bölüm gastroenterolojidir. Cerrahi gerektiren bulgularda genel cerrahi devreye girer. Onkolojik tanı söz konusuysa tıbbi onkoloji süreci üstlenir. Çocuklarda çocuk gastroenterolojisi yürütür.

İşlemi ertelememeniz gereken durumlar da vardır: dışkıda kan, gizli kan testi pozitifliği, dışkılama düzeninde kalıcı değişiklik, açıklanamayan kansızlık ve kilo kaybı. Bu bulgularla randevu almayı geciktirmek, hastalığın erken yakalanma şansını azaltır.