Kabızlık nedir?

Kabızlık, dışkılamanın seyrekleşmesi ya da zorlaşmasıdır.

Tanımda yalnız sıklık yer almaz. Haftada üçten az dışkılama, sert dışkı, ıkınma gereksinimi, tam boşalamama hissi ve tuvalette elle yardım gereksinimi de tanıma girer.

Herkesin bağırsak düzeni aynı değildir. Günde üç kez ile haftada üç kez arasındaki her sıklık olağan kabul edilir.

Bu nedenle her gün tuvalete çıkmamak tek başına kabızlık anlamına gelmez; asıl ölçüt zorlanma ve dışkının kıvamıdır.

Bağırsak içeriği kalın bağırsakta ilerlerken su emilir. İlerleme yavaşlarsa daha çok su emilir ve dışkı sertleşir.

En sık nedenler yaşam biçimiyle ilgilidir: lifsiz beslenme, yetersiz sıvı, hareketsizlik ve tuvalet isteğini erteleme.

Erteleme alışkanlığı sanılandan çok etkilidir; sinyal görmezden gelinirse zamanla zayıflar.

İlaçlar sık bir nedendir. Ağrı kesicilerin bir bölümü, demir ilaçları, bazı tansiyon ilaçları, antidepresanlar ve mide koruyucu bazı ürünler kabızlık yapar.

Tiroit bezinin az çalışması, şeker hastalığı, sinir sistemi hastalıkları ve gebelik diğer nedenlerdir.

Bir grup kabızlık ise ayrıca incelenir. Elli yaşından sonra yeni başlayan, dışkı kalibresi incelmiş, kanamalı ve kilo kaybının eşlik ettiği tablolar bu gruptadır.

Sürekli müshil kullanımı ve bitkisel zayıflama çayları çözüm değildir; bağırsağın kendi hareketini zayıflatır.

Değerlendirme dışkılama düzeninin ayrıntılı sorgulanmasıyla başlar.

Haftada kaç kez çıkıldığı, dışkının kıvamı, ıkınma gereksinimi ve tam boşalamama hissi öğrenilir.

Yakınmanın ne zaman başladığı ve son dönemde değişip değişmediği sorulur; alışkanlıktaki yeni bir değişiklik ayrı değerlendirilir.

Beslenme, sıvı alımı, hareket düzeni ve tuvalet alışkanlıkları sorgulanır.

Kullanılan tüm ilaçlar listelenir.

Kanama, kilo kaybı, karın ağrısı ve ailede bağırsak kanseri öyküsü ayrıca sorulur.

Muayenede karın değerlendirilir; makat bölgesi incelenir ve gerekirse parmakla muayene yapılır.

Çatlak, hemoroid ve kitle bu muayenede aranır.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, tiroit işlevleri, şeker, kalsiyum ve böbrek işlevleri.

Dışkıda gizli kan testi yapılabilir.

Kolonoskopi belirli durumlarda önerilir: elli yaş üzerinde yeni başlayan kabızlık, kanama, kilo kaybı, kansızlık, dışkı kalibresinde incelme, ailede bağırsak kanseri öyküsü.

Dirençli olgularda bağırsak geçiş süresi ve makat kaslarının çalışmasını ölçen testler kullanılır.

Tedavi basamaklı yürür.

İlk basamak yaşam düzenidir. Lif alımı kademeli artırılır, sıvı tüketimi yükseltilir ve düzenli hareket sağlanır.

Tuvalet alışkanlığı kurulur; sabah ve öğün sonrası bağırsak hareketi daha etkindir.

Sorumlu ilaç varsa hekim tarafından değiştirilir.

Altta yatan hastalık tedavi edilir.

İkinci basamak ilaçlardır. Dışkıyı yumuşatan ve içine su çeken ürünler ilk seçenektir; bunlar uzun süre güvenle kullanılabilir.

Bağırsağı uyaran müshiller kısa süreli ve gerektiğinde kullanılır; sürekli kullanım bağırsağın kendi hareketini zayıflatır.

Makattan uygulanan ürünler seçilmiş olgularda kullanılır.

Makat kaslarının uyumsuz çalıştığı olgularda biyogeri bildirim tedavisi uygulanır.

Bitkisel zayıflama çayları kabızlık tedavisi olarak kullanılmaz.

Kabızlık uzun sürdüğünde kendi sorunlarını yaratır.

Sert dışkının zorlanarak çıkarılması makatta çatlağa yol açar. Bu çatlak şiddetli ağrı ve kanama yapar; ağrı korkusu dışkılamayı geciktirir ve kısır döngü kurulur.

Hemoroidler ıkınmayla belirginleşir ve kanar.

Dışkı tıkacı özellikle yaşlılarda ve yatağa bağımlı kişilerde görülür; karın ağrısı, bulantı ve paradoksal ishalle ortaya çıkar.

Uzun süren ıkınma karın duvarı fıtıklarını kolaylaştırır ve rektum sarkmasına katkı verir.

İdrar kaçırma ve pelvis taban kaslarında zayıflama bu tabloya eşlik edebilir.

Çocuklarda kabızlık dışkı kaçırmayla ortaya çıkabilir; bu durum yanlışlıkla davranış sorunu sanılır.

Sürekli uyarıcı müshil kullanımı bağırsağın kendi hareketini azaltır ve bağımlı bir düzen oluşturur.

Bitkisel zayıflama çayları aynı etkiyi yapar ve tuz dengesini bozabilir.

En önemli risk, uyarıcı bulguların yaşam biçimine bağlanarak geçiştirilmesidir. Kanama, kilo kaybı ve alışkanlıkta yeni değişiklik ayrıca incelenir.

Korunmada lif alımı ilk sıradadır. Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagiller günlük düzene eklenir.

Lif kademeli artırılır; ani artış gaz ve şişkinlik yapar.

Sıvı tüketimi yükseltilir; lif su olmadan tabloyu ağırlaştırır.

Düzenli yürüyüş yapılır.

Tuvalet isteği ertelenmez.

Düzenli bir tuvalet saati oluşturulur; sabah kalkınca ve kahvaltıdan sonra denenir.

Tuvalette telefonla uzun süre oturulmaz.

Ayak altına küçük bir tabure konur; bu duruş çıkışı kolaylaştırır.

Kullanılan ilaçlar kontrolde gözden geçirilir.

Tiroit ve şeker hastalığı yönetilir.

Gebelikte ve doğum sonrası dönemde önlemler erken alınır.

Kabızlıkta günlük düzen tedavinin en belirleyici parçasıdır.

Lifli gıdalar öğünlere yayılır: sebze, meyve, kuru baklagil, yulaf, bulgur ve tam buğday ekmeği.

Kuru erik, incir ve kayısı düzenli tüketilir.

Lif miktarı birkaç hafta içinde kademeli artırılır.

Su tüketimi yükseltilir; lif artırılırken sıvı da artırılmalıdır.

Sabah aç karnına bir bardak ılık su bağırsak hareketini uyarır.

Öğünler düzenli yenir ve kahvaltı atlanmaz.

Günlük yürüyüş yapılır; hareket bağırsak hareketini doğrudan destekler.

Tuvalet için sabit bir saat belirlenir; kahvaltıdan sonraki yarım saat en verimli dönemdir.

İstek geldiğinde ertelenmez.

Tuvalette ayak altına küçük bir tabure konur ve gövde hafif öne eğilir.

Ikınma uzatılmaz; on dakikayı aşan oturmalardan kaçınılır.

Tuvalete telefon ya da kitap götürülmez.

Karın masajı saat yönünde ve yumuşak hareketlerle yapılabilir.

Müshiller hekimin belirttiği biçimde kullanılır; uyarıcı grup sürekli kullanılmaz.

Bitkisel zayıflama çayları kullanılmaz.

İlaç listesi kontrolde hekime gösterilir.

Dışkılama sıklığı ve kıvamı birkaç hafta boyunca kaydedilirse tedavi yanıtı net görülür.

Çocuklarda tuvalet eğitimi zorlayıcı değil, destekleyici biçimde yürütülür.

Hekime başvuru gerektiren durumlar şunlardır: dışkıda kan, siyah renkli dışkı, kilo kaybı, dışkı kalibresinde incelme, şiddetli karın ağrısı ve şişlik, gaz çıkaramama, kusma, ateş, kansızlık, elli yaş sonrası yeni başlayan kabızlık, dışkılarken şiddetli ağrı.