Hemoroid nedir?

Hemoroid, makat ve son bağırsak bölümündeki damar yastıkçıklarının genişlemesi ve şişmesidir. Halk arasında basur olarak bilinir.

Bu damar yastıkçıkları herkeste bulunur. Görevleri makat kapanmasına katkı vermek ve gaz ile dışkı ayrımını sağlamaktır.

Sorun, bu yapıların aşırı genişlemesi ve destek dokusunun zayıflamasıdır.

İki tipe ayrılır ve yakınmaları farklıdır.

İç hemoroidler makat kanalının üst bölümündedir. Bu bölge ağrıya duyarsız olduğu için tipik bulgu ağrısız kanamadır.

Kanama parlak kırmızıdır; dışkı üzerinde, tuvalet kâğıdında ya da klozette damlalar hâlinde görülür.

İç hemoroidler dört evrede değerlendirilir. İlk evrede yalnız kanama vardır; ikincide dışkılama sırasında dışarı çıkar ve kendiliğinden geri döner; üçüncüde elle itilerek geri konur; dördüncüde sürekli dışarıdadır.

Dış hemoroidler makat kenarındadır ve ağrıya duyarlıdır. İçlerinde pıhtı oluşursa ani ve şiddetli ağrı ile sert bir şişlik ortaya çıkar.

En güçlü tetikleyici ıkınmadır. Kabızlık, uzun tuvalet oturmaları, ishal, gebelik, doğum, fazla kilo ve ağır kaldırma tabloyu hazırlar.

Tuvalette telefonla uzun süre oturmak sanılandan güçlü bir nedendir.

En tehlikeli yanılgı, her makat kanamasını hemoroide bağlamaktır. Kanamanın başka nedenleri de vardır ve bu ayrım muayeneyle yapılır.

Değerlendirme yakınmaların sorgulanmasıyla başlar.

Kanamanın rengi, miktarı, dışkıyla ilişkisi ve ne zamandır sürdüğü öğrenilir.

Ağrı olup olmadığı sorulur; ağrısız kanama iç hemoroidi, şiddetli ağrı ise çatlağı ya da pıhtılı dış hemoroidi düşündürür.

Dışkılama düzeni, kabızlık, ishal ve tuvalette geçirilen süre sorgulanır.

Kilo kaybı, dışkı kalibresinde değişiklik ve ailede bağırsak kanseri öyküsü ayrıca sorulur.

Muayenede makat bölgesi incelenir; dış hemoroidler, çatlaklar, fistül ağızları ve deri değişiklikleri görülür.

Parmakla muayene yapılır.

Anoskopi ile makat kanalı doğrudan değerlendirilir; iç hemoroidler ve evreleri bu yolla belirlenir.

Kanamanın tek başına hemoroide bağlanmaması esastır.

Kolonoskopi şu durumlarda önerilir: kırk yaş üzeri, kanamanın niteliğinin değişmesi, dışkı alışkanlığında değişiklik, kilo kaybı, kansızlık, ailede bağırsak kanseri öyküsü, tedaviye yanıtsız yakınmalar.

Kan sayımı istenir; uzun süren kanamalarda kansızlık gelişebilir.

Tedavi evreye ve yakınmaya göre planlanır.

İlk basamak her evrede aynıdır: kabızlığın giderilmesi. Lif ve sıvı artırılır, tuvalet süresi kısaltılır ve ıkınma azaltılır.

Oturma banyosu yakınmaları belirgin biçimde azaltır; ılık suda on beş dakika oturulur.

Makat bölgesi temiz ve kuru tutulur.

Merhem ve fitiller yakınmayı hafifletir; kortizon içerenler kısa süreli kullanılır.

Erken evre iç hemoroidlerde ayaktan yapılan girişimler uygulanır: lastik bant ligasyonu ve benzeri yöntemler.

İleri evrelerde ve ayaktan yöntemlere yanıt vermeyen olgularda cerrahi uygulanır.

Pıhtılı dış hemoroidde ilk günlerde küçük bir girişimle pıhtı boşaltılırsa ağrı hızla azalır; geç dönemde tedavi destekleyicidir.

Gebelikte tedavi çoğunlukla destekleyicidir ve doğum sonrası tablo geriler.

Hemoroid iyi huylu bir tablodur; riskler kanamanın ihmalinde ve ilerleyen evrelerdedir.

En önemli risk, kanamanın incelenmeden hemoroide bağlanmasıdır. Bağırsak kanseri ve iltihaplı bağırsak hastalıkları da makat kanaması yapar.

Bu nedenle kırk yaş üzerinde ve kanamanın niteliği değiştiğinde inceleme yapılır.

Uzun süren kanamalar demir eksikliği kansızlığına yol açar; halsizlik ve çarpıntı bu tabloya eşlik eder.

Dışarı çıkan ve geri dönmeyen dokular sıkışabilir. Bu tabloda şiddetli ağrı, şişlik ve doku beslenmesinin bozulması görülür; acil değerlendirme gerektirir.

Pıhtılı dış hemoroidde ilk günlerde yapılan girişim ağrıyı hızla azaltır; gecikilirse iyileşme uzar.

Makat çevresinde sürekli ıslaklık ciltte tahriş ve kaşıntıya yol açar; kaşıma tabloyu kalıcı hâle getirir.

Ateş, şiddetli ağrı ve şişlik makat çevresi apsesini düşündürür ve beklenmez.

Sürekli müshil kullanımı ve tuvalette uzun oturma önlenebilir nedenlerdir.

Kortizonlu merhemlerin uzun süre kullanılması cildi incelttiği için sınırlanır.

Korunmada kabızlığın önlenmesi ilk sıradadır.

Lif alımı artırılır: sebze, meyve, tam tahıl ve baklagiller.

Su tüketimi yükseltilir.

Tuvalet isteği ertelenmez.

Tuvalette telefon ve kitapla uzun süre oturulmaz; süre birkaç dakikayla sınırlanır.

Ikınma azaltılır; ayak altına küçük bir tabure konur.

Düzenli yürüyüş yapılır.

Uzun süre hareketsiz oturulmaz; ara verilerek ayağa kalkılır.

Ağır kaldırma sırasında nefes tutulmaz.

Kilo kontrolü sağlanır.

Makat bölgesi temizliğinde sert kâğıt ve parfümlü ürünler kullanılmaz.

Gebelikte önlemler erken alınır.

Hemoroidde günlük bakım yakınmayı belirgin biçimde azaltır ve ilerlemeyi yavaşlatır.

Lifli beslenme sürdürülür ve su tüketimi artırılır; yumuşak dışkı en etkili tedavidir.

Tuvalet isteği geldiğinde ertelenmez.

Tuvalette geçirilen süre kısaltılır; telefon ve kitap götürülmez.

Ikınmadan kaçınılır; ayak altına küçük bir tabure konur ve gövde hafif öne eğilir.

Oturma banyosu günde iki üç kez uygulanır; ılık suda on beş dakika oturmak kasları gevşetir ve ağrıyı azaltır.

Banyo sonrası bölge kurulanır; nemli kalmaz.

Temizlikte sert ve parfümlü kâğıt kullanılmaz; ılık suyla yıkama tercih edilir.

Islak mendil kullanılacaksa alkolsüz ve kokusuz olanı seçilir.

Bölge kaşınmaz; kaşıma tahrişi artırır.

Merhem ve fitiller hekimin belirttiği süre boyunca kullanılır; kortizon içerenler uzatılmaz.

Pıhtılı ve ağrılı şişlikte ilk günlerde soğuk uygulama rahatlatır.

Uzun süre oturarak çalışanlar saat başı ayağa kalkar; sert zeminde oturulmaz.

Simit yastık uzun süre kullanılmaz.

Ağır kaldırma sınırlanır ve nefes tutularak kaldırılmaz.

Düzenli yürüyüş yapılır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Kanamanın sıklığı ve miktarı kaydedilir; nitelik değişimi hekime bildirilir.

Gebelikte yan yatarak dinlenmek bölgedeki basıncı azaltır.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: bol ve durmayan kanama, halsizlik, baş dönmesi ve çarpıntı, dışarı çıkan ve geri dönmeyen ağrılı doku, ateşle birlikte şiddetli makat ağrısı, makat çevresinde şişlik ve akıntı, karın ağrısı ve kusmayla giden tablo, dışkı rengi değişikliği.