Safra kesesi ameliyatı (Laparoskopik) nedir?

Safra kesesi ameliyatı, karaciğerin altına yerleşmiş armut biçimli kesenin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Tıpta kolesistektomi denir. Günümüzde büyük bölümü kapalı yöntemle, yani karına açılan birkaç milimetrik girişten yapılıyor.

Safra kesesi safrayı üretmez, depolar. Karaciğerde yapılan safra kesede yoğunlaşır ve yağlı bir öğün sonrası bağırsağa boşalır. Kese çıkarıldığında safra karaciğerden bağırsağa doğrudan akmaya devam eder; sindirim durmaz.

Ameliyatın en sık nedeni safra kesesi taşıdır. Taş kesenin çıkışını tıkadığında ağrı gelir. Tipik tarif şöyledir: karnın sağ üst bölgesinde ya da tam ortasında başlayan, sırta ve sağ omuza vuran, yağlı yemekten sonra artan, yarım saatle birkaç saat arası süren şiddetli ağrı. Bulantı ve kusma sıklıkla eşlik eder.

Yakınma vermeyen taşlar genellikle ameliyat edilmez. Bu, hastaların en çok şaşırdığı noktadır. Rastlantısal olarak bulunan sessiz taşlarda izlem tercih edilir; şeker hastalığı, çok sayıda küçük taş, kesede kireçlenme ve bir santimetreyi geçen polip gibi durumlar bu kararı değiştirir.

Cerrahi kararını hızlandıran tablolar da var: kese iltihabı, taşın ana safra kanalına düşüp sarılık yapması, safra taşına bağlı pankreas iltihabı, tekrarlayan ağrı atakları. Bu durumlarda ameliyatın zamanlaması hastalığın seyrine göre planlanır.

Tanı ultrasonla konur. Taşın varlığı, sayısı, kese duvarının kalınlığı ve safra yollarının genişliği görülür. Kan testlerinde karaciğer enzimleri (ALT, AST) ve bilirubin değerine bakılır; yükselmişse taşın ana kanala düştüğü düşünülür ve manyetik rezonans ile safra yolları görüntülenir. Gerekirse endoskopik bir işlemle kanaldaki taş önce alınır, kese ameliyatı sonrasına bırakılır.

Yaygın uygulama kapalı yöntemdir. Karına dört civarında milimetrik giriş yapılır, karbondioksit ile alan genişletilir, kamera ve aletlerle çalışılır. Kesenin atardamarı ve kanalı bulunup güvenle kapatılır, kese karaciğer yatağından ayrılır ve girişlerden biriyle dışarı alınır. İşlem çoğunlukla bir saat civarında sürer.

Bazı durumlarda açık ameliyata geçilir. İleri iltihap, yoğun yapışıklık, anatominin net görülememesi ve kanama bunun nedenleri arasındadır. Açık yönteme geçmek bir başarısızlık değil, güvenlik kararıdır ve hastaya ameliyat öncesinde bu olasılık anlatılır.

Anestezi geneldir. Çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir. İltihap tablosuyla ameliyat edilenler biraz daha uzun kalabilir.

İyileşme hızlı ilerler. Aynı gün ayağa kalkılır. Omuz ve sırt ağrısı ilk bir iki günde sık görülür; bu, karına verilen gazın diyaframı uyarmasıyla ilgilidir ve yürümekle azalır. Sıvı beslenme ameliyat gününde başlar, ardından hafif gıdalara geçilir. Masa başı işe dönüş bir hafta civarındadır, ağır işe iki ile üç hafta sonra dönülür.

Safra kesesi ameliyatı en sık yapılan karın cerrahileri arasındadır ve büyük bölümü sorunsuz geçer.

Beklenen ve geçici olanlar şunlardır: giriş yerlerinde ağrı, omuz ve sırta vuran gaz ağrısı, bulantı, karında şişkinlik hissi, morarma. Bunlar birkaç gün içinde azalır.

Daha seyrek olanlar arasında yara enfeksiyonu, karın içinde sıvı toplanması, safra kaçağı ve kanama yer alır. Safra kaçağı ameliyattan sonraki günlerde artan karın ağrısı, ateş ve halsizlikle kendini gösterir.

En ciddi ama nadir komplikasyon ana safra kanalının yaralanmasıdır. Bu nedenle cerrahide kanal ve damar yapısı ayırt edilmeden kesme yapılmaz; anatomi net görülemiyorsa açık yönteme geçilir. Kanal yaralanması geliştiğinde onarım ayrı bir cerrahi süreç gerektirir.

Ameliyat sonrası kalıcı bir yakınma başlığı da var. Bir grup hastada yağlı yemek sonrası daha sık ve yumuşak dışkılama görülür; safranın bağırsağa sürekli akması bununla ilgilidir. Genelde aylar içinde azalır, lif alımı ve porsiyon düzeniyle yönetilir. Ağrının ameliyattan sonra da sürmesi ise başka bir nedeni düşündürür ve araştırılır.

Sarılık, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı ve kaşıntı gelişmesi ana safra kanalında kalan taşı işaret edebilir. Ateş ve titremeyle birlikte ağrı da acele değerlendirme gerektirir.

İlk hafta beslenme ve hareket düzeni üzerine kurulur.

Yürümek ilk günden önerilir. Kısa ve sık yürüyüşler gaz ağrısını azaltır, bağırsak çalışmasını başlatır ve pıhtı riskini düşürür. Karın kaslarını zorlayan hareketler ve ağır kaldırmak iki ile üç hafta beklenir.

Beslenme kademeli açılır. Ameliyat günü sıvılarla başlanır, ertesi gün hafif gıdalara geçilir. Kızartma, kavurma, tam yağlı süt ürünleri ve ağır tatlılar ilk haftalarda azaltılır. Ardından yağlı yiyecekler tek tek ve küçük porsiyonlarla denenir; çoğu kişi birkaç hafta içinde eski düzenine döner. Kalıcı bir yağsız diyet gerekmez.

Porsiyonu küçültüp öğün sayısını artırmak ilk dönemde şişkinliği azaltır. Lif alımını korumak dışkılama düzenini oturtur.

Yara bakımı sadedir. Giriş yerleri kuru ve temiz tutulur, duş için hekimin verdiği güne uyulur. Yapışkan bandın kendiliğinden kalkmasını beklemek yerine kontrol randevusuna gitmek gerekir.

Ağrı kesici saatine göre kullanılır. Omuza vuran ağrı için sıcak uygulama ve yürüyüş çoğunlukla yeterli olur.

İşe dönüş masa başı işlerde bir hafta, ağır işlerde iki ile üç hafta sonra planlanır. Spora dönüş hekim onayıyla kademeli yapılır.

Gecikmeden başvurulacak durumlar şunlardır: ateş ve titreme, artan karın ağrısı, gözlerde ve deride sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, inatçı kusma, yara yerinde kızarıklık ve akıntı, nefes darlığı.