Makat apsesi nedir?

Makat apsesi, makat çevresindeki dokularda iltihap toplanmasıdır. Tıpta perianal apse denir. Ağrılı ve hızla ilerleyen bir tablodur.

Başlangıç noktası çoğunlukla makat kanalındaki küçük bezlerdir. Bu bezlerin ağzı tıkandığında içeride bakteri çoğalır ve iltihap çevre dokuya yayılır. İltihap yüzeye yakınsa deri altında şişlik olarak görülür; derin yerleşimlerde dışarıdan fark edilmeyebilir ve yalnız derin ağrıyla kendini gösterir.

Yakınma tipiktir: makat çevresinde giderek artan, zonklayıcı ağrı. Oturmakla, yürümekle ve dışkılamakla artar; ağrı kesiciyle tam geçmez. Bölgede kızarıklık, şişlik, ısı artışı olur ve ateş eklenebilir.

Bu tabloda beklemek doğru değildir. Apse kendiliğinden gerilemez; antibiyotik tek başına yeterli olmaz. Tedavi iltihabın boşaltılmasıdır ve bu, ne kadar erken yapılırsa iyileşme o kadar hızlı olur.

Apse boşaltıldıktan sonra hastaların önemli bir bölümünde fistül gelişir: makat kanalı ile deri arasında kalıcı bir tünel oluşur ve aralıklı akıntı yapar. Bu, ikinci bir tedavi süreci gerektirir ve baştan bilinmesi gerekir.

Bazı gruplarda tablo daha ağır seyreder: şeker hastaları, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve iltihabi bağırsak hastalığı olanlar. Bu gruplarda enfeksiyonun hızla yayıldığı ciddi tablolar görülebilir.

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Bölgede ağrılı, kızarık ve sert bir şişlik görülür. Derin yerleşimli apselerde dışarıdan bulgu olmayabilir; bu durumda parmakla muayene ve görüntüleme gerekir.

Ultrason ve manyetik rezonans, derin apselerde ve fistül araştırmasında kullanılır. Kan testleriyle iltihap belirteçleri ve kan şekeri değerlendirilir.

Tedavi boşaltmadır ve geciktirilmez. İşlem lokal anestezi altında yapılabilir; büyük ve derin apselerde sedasyon ya da genel anestezi tercih edilir. Deriden bir kesi yapılır, iltihap boşaltılır ve boşluk temizlenir. Kesinin kapanmaması ve akıntının devam edebilmesi için genellikle açık bırakılır ya da içine ince bir dren yerleştirilir.

Antibiyotik her hastada gerekmez. Çevre dokuya yayılan iltihap, ateş, şeker hastalığı, bağışıklık baskılanması ve kalp kapak hastalığı gibi durumlarda eklenir. Antibiyotik boşaltmanın yerine geçmez.

İşlem sonrası ağrı hızla azalır. Yara birkaç hafta içinde içeriden dışarıya doğru kapanır; bu süreçte düzenli pansuman ve ılık su oturma banyosu uygulanır.

İzlem gerekir. Hastaların önemli bir bölümünde fistül gelişir; aralıklı akıntı, kaşıntı ve tekrarlayan şişlik bunun bulgularıdır. Fistül saptandığında ayrı bir cerrahi planlanır ve bu ameliyatta makat kaslarının korunması esastır.

Tekrarlayan ve alışılmadık yerleşimli apselerde iltihabi bağırsak hastalığı araştırılır.

Bu tablonun en önemli riski gecikmedir.

Boşaltılmayan apse çevre dokuya yayılır. Ağrı artar, ateş yükselir ve enfeksiyon derinleşir. En ağır tablo, dokuların hızla harap olduğu yaygın enfeksiyondur; bu durum acil cerrahi gerektirir ve hayati tehlike taşır. Şeker hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde bu risk belirgin biçimde yüksektir.

Fistül gelişimi ikinci başlıktır ve seyrek değildir. Aralıklı akıntı, kaşıntı ve tekrarlayan şişlikle kendini gösterir; ayrı bir cerrahi süreç gerektirir.

Tekrarlama da görülür, özellikle yetersiz boşaltma ve altta yatan bir hastalık varlığında.

Cerrahi sırasında makat kaslarının zedelenmesi gaz ve dışkı kontrolünü etkileyebilir; bu nedenle işlemler kasları koruyacak biçimde planlanır.

Kendi kendine patlatma girişimi ciddi bir hatadır: enfeksiyonu derinleştirir, kanama yapar ve dokuyu zedeler.

Korunmanın kesin bir yolu yoktur, çünkü çoğu olguda bezlerin tıkanması kendiliğinden gelişir. Yine de riski azaltan davranışlar vardır.

Kabızlık önlenir; sert dışkılama ve ıkınma bölgeyi zorlar.

Hijyen sürdürülür: dışkılama sonrası su ile temizlik, bölgenin kuru tutulması, pamuklu iç çamaşırı.

Şeker hastalığında kan şekeri kontrolü, bu tablonun hem gelişme hem ağır seyretme riskini azaltan en somut adımdır.

Makat çatlağı ve hemoroid gibi tablolar tedavi edilir.

İltihabi bağırsak hastalığı olanlarda bölgesel yakınmalar erken bildirilmelidir.

İşlem sonrası bakım iyileşme süresini doğrudan belirler.

Ilık su oturma banyosu günde üç dört kez, on beş dakika kadar uygulanır. Dışkılamadan sonra tekrarlanır. Bu uygulama hem temizlik sağlar hem ağrıyı azaltır.

Yara açık bırakıldıysa içeriden dışarıya doğru kapanması beklenir. Pansuman hekimin tarif ettiği biçimde yapılır; yara erken kapanırsa iltihap yeniden birikebilir.

Bölge temiz ve kuru tutulur. Temizlikte su kullanılır, parfümlü ürün ve ıslak mendilden kaçınılır. Ped kullanılıyorsa sık değiştirilir.

Dışkının yumuşak kalması sağlanır: lif, bol sıvı ve gerekiyorsa hekimin verdiği dışkı yumuşatıcı. İlk dışkılamayı ertelemek işleri zorlaştırır.

Ağrı kesici düzenli kullanılır; ilk günlerde ağrının olması beklenir ve giderek azalır.

Oturmak zorunda kalındığında yumuşak minder kullanılır; uzun süre oturmak sınırlanır.

Yürümek erken başlar ve iyileşmeyi destekler; ağır kaldırma ve zorlayıcı spor birkaç hafta ertelenir.

Şeker hastalarında kan şekeri yakından izlenir; yüksek değerler iyileşmeyi geciktirir.

Kontrol randevusuna gidilir. Akıntının sürmesi ve tekrarlayan şişlik fistül açısından değerlendirilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ateş ve titreme, ağrının yeniden artması, bölgede yayılan kızarıklık, kötü kokulu ve bol akıntı, idrar yapamama, kanama, genel durumun bozulması, yaranın erken kapanıp yeniden şişmesi.