Fıtık ameliyatı nedir?

Fıtık ameliyatı, karın duvarındaki zayıf noktadan dışa doğru itilen dokunun geri yerleştirilip duvarın onarılmasıdır. Halk arasında yalnızca kasık fıtığı akla gelir; oysa göbek, ameliyat izi ve karın orta hattı da sık görülen yerleşimlerdir.

Fıtık kendi kendine kapanmaz. Karın duvarındaki açıklık zamanla genişler, içine giren doku miktarı artar. Bu yüzden tek çözüm cerrahidir; kemer ve bandaj yakınmayı bir süre azaltır ama onarım sağlamaz.

Tipik bulgular şöyledir: kasıkta ya da göbekte ele gelen bir şişlik, ayakta ve ıkınmayla belirginleşip yatınca kaybolan kabartma, o bölgede çekilme ve dolgunluk hissi, gün sonunda artan rahatsızlık. Küçük fıtıklar bazen yalnız ağrı yapar, şişlik fark edilmez.

Ameliyat kararında yakınmanın düzeyi belirleyicidir. Ağrı yapan ve günlük hayatı kısıtlayan fıtıklarda onarım planlanır. Yakınma vermeyen küçük kasık fıtıklarında hekimle birlikte izlem seçilebilir. Kadınlarda kasık fıtıkları daha sık boğulma yaptığı için erken cerrahi tercih edilir.

Acil bir durum ayrıca ele alınmalı. Fıtık içine giren bağırsak sıkışıp geri dönmezse boğulma gelişir; kan akımı bozulur ve doku saatler içinde zarar görür. Şişliğin sertleşip ağrılı hâle gelmesi, kızarıklık, bulantı ve kusma, karnın şişmesi ve gaz çıkışının durması acil ameliyat gerektirir. Bu tabloda beklemek doğru değildir.

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hasta ayakta iken bölge incelenir, ıkınması ya da öksürmesi istenir. Şüphe kalırsa ultrason yapılır; karmaşık ve tekrarlayan fıtıklarda tomografi istenebilir. Ameliyat öncesi kan testleri, gerekirse akciğer ve kalp değerlendirmesi tamamlanır.

Onarımın mantığı iki adımdır. Dışa çıkan doku karın içine yerleştirilir, ardından duvardaki açıklık kapatılır. Yetişkinlerde açıklık genelde sentetik bir yama ile desteklenir, çünkü yalnız dikişle yapılan onarımlarda tekrarlama daha sıktır. Yama zamanla dokuyla kaynaşır ve duvarı güçlendirir.

İki cerrahi yaklaşım kullanılır. Açık yöntemde fıtığın üzerinden bir kesi yapılır; bölgesel ya da genel anestezi ile uygulanabilir, tek taraflı fıtıklarda ve bazı acil durumlarda tercih edilir. Kapalı yöntemde karına birkaç milimetrik girişten kamera ve aletlerle girilir, yama içeriden yerleştirilir; iki taraflı ve tekrarlayan fıtıklarda avantaj sağlar, genel anestezi gerektirir. Seçim fıtığın yeri, boyutu, daha önce geçirilmiş ameliyatlar ve hastanın genel durumuna göre yapılır.

Çocuklarda durum farklıdır. Çocuk kasık fıtıkları doğuştan açık kalan bir kanaldan gelişir; yama kullanılmaz, kanal bağlanır. Bu ameliyat çocuk cerrahisi tarafından yapılır ve genelde erken planlanır.

İyileşme çoğu hastada hızlıdır. Aynı gün ayağa kalkılır ve yürünür. Ağrı ilk üç dört gün belirgindir, sonra azalır. Kasıkta ve skrotumda morarma ile şişlik olağandır, birkaç hafta içinde geriler. Masa başı işe dönüş bir hafta civarındadır, ağır işe ve spora dönüş dört ile altı hafta sonra, hekim onayıyla olur.

Fıtık onarımı sık yapılan bir ameliyattır. Risk başlıkları büyük ölçüde bölgenin anatomisiyle ilgilidir.

Beklenen ve geçici bulgular şunlardır: yara bölgesinde ağrı ve şişlik, morarma, kasıkta dolgunluk hissi, ilk günlerde öksürme ve ıkınma sırasında zorlanma. Bunlar iyileşmeyle azalır.

Sık görülen bir durum yara altında sıvı toplanmasıdır. Elle şişlik olarak fark edilir ve fıtığın tekrarladığı sanılır. Çoğu kendiliğinden emilir, gerekirse boşaltılır.

Kasık onarımlarında bölgede uyuşma ve karıncalanma görülebilir, çünkü deri duyusunu taşıyan sinirler bu alandan geçer. Genelde aylar içinde düzelir. Az sayıda hastada kasıkta uzun süren ağrı kalır; bu tablo ayrı bir tedavi planı gerektirir.

Daha seyrek olanlar arasında yara enfeksiyonu, yamaya bağlı sorunlar, erkeklerde testis kan akımının ve kanalın etkilenmesi, idrar yapmakta zorlanma ve karın içi organ yaralanması yer alır. Kapalı yöntemde girişe bağlı özel riskler bulunur.

Tekrarlama en çok sorulan konudur. Yama kullanımıyla oranlar belirgin biçimde düştü. Buna karşılık karın içi basıncını artıran nedenler devam ederse fıtık yeniden çıkabilir: çözülmemiş kabızlık, prostat büyümesine bağlı zorlanma, kronik öksürük, ağır kaldırmaya devam etmek, sigara ve fazla kilo. Ameliyattan önce bunların ele alınması onarımın kalıcılığını artırır.

Acil değerlendirme gerektirenler: ateş, yarada kızarıklık ve akıntı, artan ve dinmeyen ağrı, karnın şişmesi, bulantı ile kusma, gaz ve dışkı çıkışının durması.

İlk hedef karın içi basıncını düşük tutmaktır. Bakımın tamamı bu mantık üzerine kurulur.

Öksürmek ve ıkınmak kaçınılmazdır; bu sırada eli yara bölgesine hafifçe bastırmak ağrıyı azaltır ve dokuyu destekler. Kabızlığı önlemek de aynı amaca hizmet eder: lif, bol sıvı ve gerekirse hekimin verdiği dışkı yumuşatıcı kullanılır.

Yürümek ilk günden önerilir. Kısa ve sık yürüyüşler dolaşımı destekler, akciğer ve bağırsak çalışmasına yardım eder, pıhtı riskini azaltır. Yatakta uzun süre hareketsiz kalmak iyileşmeyi hızlandırmaz.

Ağır kaldırmak dört ile altı hafta ertelenir. Bu sürenin uzunluğu fıtığın boyutuna ve yapılan onarıma göre değişir; hekimin verdiği sınıra uymak gerekir. Karın kaslarını zorlayan hareketler, mekik ve benzeri çalışmalar aynı süre beklenir.

Yara bakımı sadedir. Bölge kuru ve temiz tutulur, duş için hekimin verdiği güne uyulur. Bandın ve dikişin kendiliğinden atılmasını beklemek yerine kontrol randevusuna gitmek daha doğrudur.

Ağrı kesici saatine göre kullanılır. Ağrının ilk günlerde belirgin olması beklenir; giderek azalmıyorsa kontrol gerekir.

Sigarayı bırakmak bu dönemde ayrı bir kazanç sağlar; öksürüğü azaltır ve yara iyileşmesini destekler.

İşe ve spora dönüş kademeli olur. Masa başı işe genelde bir hafta içinde, ağır işe ve temas içeren spora dört ile altı hafta sonra hekim onayıyla dönülür.

Hemen başvurulacak durumlar: ateş, yarada kızarıklık ve akıntı, artan ağrı, karnın şişmesi, bulantı ve kusma, gaz çıkışının durması, bölgede yeniden ele gelen ve sertleşen şişlik.