Tiroid ameliyatı nedir?

Tiroid ameliyatı, boynun ön alt bölümündeki kelebek biçimli tiroid bezinin tamamının ya da bir lobunun çıkarılmasıdır. Tıpta tiroidektomi denir. Kararın gerekçesi çoğu zaman nodül, guatr ya da hormon fazlalığıdır.

Tiroid bezi vücut hızını düzenleyen hormonları üretir. Bezde nodül bulunması sık görülür ve büyük bölümü iyi huyludur. Bu yüzden her nodül ameliyat gerektirmez; izlem, ilaç ve ince iğne ile örnek alma çoğu durumda yeterlidir.

Ameliyatın en net gerekçesi kanser tanısı ya da güçlü kanser şüphesidir. İnce iğne biyopsisinde şüpheli hücre görülmesi, ultrasonda risk taşıyan görünüm, nodülün hızlı büyümesi, ses kısıklığının eşlik etmesi ve boyunda büyümüş lenf düğümü bu kapsamda değerlendirilir.

İkinci gerekçe bası bulgularıdır. Büyüyen guatr nefes borusunu ve yemek borusunu iterek nefes darlığı, yutma güçlüğü, boyunda dolgunluk ve sırtüstü yatınca artan sıkışma hissi yapar. Göğüs kafesinin içine doğru uzayan guatrlarda ameliyat daha erken düşünülür.

Üçüncüsü hormon fazlalığıdır. İlaçla kontrol altına alınamayan ya da ilaca tepki gelişen zehirli guatrda, radyoaktif iyot tedavisinin uygun olmadığı durumlarda cerrahi seçenek olarak kalır.

Çıkarılan doku miktarı sonraki tedaviyi belirler. Tek lob alınırsa kalan bez çoğu kişide yeterli hormon üretebilir. Bezin tamamı alınırsa hormon ilacı ömür boyu kullanılır; bu ilaç bir tedavi değil, eksik hormonun yerine konmasıdır.

Hazırlık ayrıntılıdır. Tiroid hormonları ve TSH değeri ölçülür, boyun ultrasonu yapılır, gerekiyorsa ince iğne ile örnek alınır. Hormon fazlalığı varsa ameliyattan önce ilaçla dengeye getirilir. Kalsiyum ve D vitamini düzeyi bakılır. Ses telleri incelenir; bu, ameliyat sonrası bir değişiklik olup olmadığını kıyaslamak için de gereklidir.

Ameliyat genel anestezi ile yapılır. Boynun alt kısmında, cilt katlantısına yerleşen bir kesi kullanılır; iz zamanla soluklaşır. Cerrah bezi çevre dokudan ayırırken iki yapıyı özellikle korur: ses tellerini çalıştıran sinirler ve kalsiyum dengesini yöneten paratiroid bezleri. Birçok merkezde sinirin işlevi ameliyat sırasında uyarılarak izlenir.

Çıkarılacak miktar plana göre değişir. Tek taraflı nodülde lob alınabilir; kanser tanısında ve iki taraflı hastalıkta bezin tamamı çıkarılır. Boyunda şüpheli lenf düğümü varsa aynı seansta temizlik yapılır. İşlem çoğunlukla iki saat civarında sürer.

Çıkarılan doku patolojiye gönderilir. Kesin tanı bu sonuçla konur ve gerekiyorsa ek tedavi planlanır.

Hastanede kalış genelde bir gündür. İlk saatlerde boyun bölgesi kanama açısından yakından izlenir. Kalsiyum düzeyi kontrol edilir; düşerse ağızdan kalsiyum ve D vitamini başlanır.

İyileşme çoğu hastada rahat geçer. Boyunda gerginlik, yutkunurken takılma hissi ve sesin ilk günlerde çabuk yorulması sık görülür. Bunlar haftalar içinde azalır. Masa başı işe dönüş bir ile iki hafta içindedir. Bezin tamamı alındıysa hormon ilacı çıkışta başlanır ve dozu kan testleriyle oturtulur.

Tiroid cerrahisi deneyimli ellerde güvenli bir işlemdir. Riskler bezin komşuluğundaki yapılarla ilgilidir.

Ses değişikliği ilk sırada anlatılır. Ses tellerini çalıştıran sinirin etkilenmesi ses kısıklığına yol açar. Çoğu zaman geçicidir ve haftalar ile aylar içinde düzelir, kalıcı olması seyrektir. Sesin çabuk yorulması ve yüksek notlara çıkamamak ilk dönemde daha sık görülür. Ses mesleği olan kişilerin bunu ameliyat öncesinde belirtmesi planlamayı etkiler.

Kalsiyum düşmesi ikinci ana başlıktır. Kalsiyumu yöneten paratiroid bezleri tiroidin arkasına yerleşiktir ve ameliyattan etkilenebilir. Ağız ve parmak çevresinde uyuşma, karıncalanma, el ve ayakta kramp tipik bulgulardır. Çoğu hastada geçicidir; kalsiyum ve D vitamini desteğiyle yönetilir, az sayıda hastada kalıcı olur ve sürekli destek gerekir.

Kanama nadirdir ama acil bir tablodur. İlk saatlerde boyunda hızla büyüyen şişlik, nefes almada zorlanma ve boğulma hissi ile ortaya çıkar. Bu durumda beklenmez.

Daha seyrek olanlar arasında yara enfeksiyonu, ciltte his değişikliği, izin belirginleşmesi ve anestezi ile ilgili sorunlar yer alır.

Hormon dengesi ayrı bir başlıktır. Bezin tamamı alındığında tiroid hormonu üretilmez ve ilaç ömür boyu kullanılır. İlacın düzenli ve aynı saatte alınması, kan testleriyle doz ayarının yapılması gerekir. Tek lob alınan hastaların bir bölümünde de zamanla ilaç ihtiyacı doğabilir; bu yüzden izlem sürer.

İlk hafta boyun ve ses üzerine kurulu sade bir bakım gerektirir.

Boyun hareketlerinde ölçülü olunur. Başı aşırı geriye atmaktan ve ani dönme hareketlerinden kaçınılır. Ağır kaldırmak iki hafta beklenir. Yastıkla başı hafif yüksekte tutmak boyun ödemini azaltır.

Ses dinlendirilir ama tamamen susmak gerekmez. Yüksek sesle konuşmak, bağırmak ve uzun süre konuşmak ilk günlerde sınırlanır. Fısıldamak ses tellerini daha çok yorduğu için önerilmez.

Beslenme yumuşak başlar. Yutkunurken takılma hissi olağandır; sıvı ve yumuşak gıdalarla başlayıp kademeli geçmek rahatlatır.

Kalsiyum bulgularını tanımak bu dönemin en önemli parçasıdır. Ağız çevresinde ve parmak uçlarında uyuşma, karıncalanma, el ve ayakta kramp hissedilirse hekime bildirilir. Reçete edilen kalsiyum ve D vitamini düzenli kullanılır.

Hormon ilacı kullananlar için birkaç kural var. İlaç aç karnına, sabah ve aynı saatte alınır; yarım saat kadar beklendikten sonra kahvaltı yapılır. Demir, kalsiyum ve mide ilaçları emilimi bozduğu için aynı saatte alınmaz. Doz kan testine göre ayarlanır, kendiliğinden değiştirilmez.

Yara bakımı basittir. Bölge kuru tutulur, kabuk koparılmaz. İz ilk aylarda kırmızı ve belirgin durur, zamanla soluklaşır. Güneşten korumak izin renginin açık kalmasına yardım eder.

İzlem uzun soluklu bir iştir. TSH değeri ve gerekli görülen diğer testler belirli aralıklarla tekrarlanır; kanser tanısı varsa izlem planı ayrıca belirlenir.

Acil başvuru gerektirenler: boyunda hızla büyüyen şişlik, nefes almada zorlanma, ses kısıklığının ani başlaması, ağız çevresinde belirgin uyuşma ve yaygın kramp, ateş, yarada kızarıklık ve akıntı.