Ses kısıklığı nedir?

Ses kısıklığı, sesin tonunda, gücünde ya da niteliğinde ortaya çıkan değişikliktir. Ses tellerinin titreşimi bozulduğunda gelişir.

Ses gırtlakta üretilir. İki ses teli birbirine yaklaşır, aradan geçen hava onları titreştirir ve ses oluşur. Tellerde şişlik, düzensizlik ya da hareket kısıtlılığı varsa titreşim bozulur ve ses değişir.

Değerlendirmede en pratik ölçüt süredir. Bağırdıktan, üşüttükten ya da uzun konuştuktan sonra çıkan kısıklık birkaç gün içinde düzelir. Üç haftayı aşan ses kısıklığı ise araştırılmalıdır.

Üç hafta kuralı ayrıca vurgulanmalıdır. Sigara içen ve alkol kullanan kişilerde süren ses kısıklığı gırtlak kanserinin ilk ve çoğu zaman tek bulgusudur. Bu hastalık erken yakalandığında sonuçlar tamamen farklıdır.

Sesini mesleği gereği kullananlarda tablo farklı gelişir. Öğretmen, satış görevlisi, çağrı merkezi çalışanı ve şarkıcılarda ses tellerinde nasır benzeri kalınlaşmalar oluşur; ses çabuk yorulur ve akşama doğru kısılır.

Reflü sık atlanan bir nedendir. Mide içeriğinin gırtlağa ulaşması sabah ses kısıklığı, boğaz temizleme ve takılma hissi yapar.

En yaygın yanlış uygulama fısıldamaktır. Fısıldamak ses tellerini dinlendirmez, tam tersine daha çok zorlar.

Değerlendirmede kısıklığın ne zamandır sürdüğü, nasıl başladığı, gün içinde değişip değişmediği ve mesleki ses kullanımı sorgulanır. Sigara ve alkol kullanımı, reflü yakınmaları, boyun ameliyatı öyküsü ve kullanılan ilaçlar öğrenilir.

Muayenede boyun elle incelenir, lenf düğümleri ve tiroit değerlendirilir.

Asıl inceleme ses tellerinin görülmesidir. Endoskopik bakı ile teller doğrudan izlenir; şişlik, nodül, polip, hareket kısıtlılığı ve kitle bu yolla görülür. Üç haftayı aşan ses kısıklığında bu inceleme atlanmaz.

Stroboskopi denilen özel inceleme tellerin titreşimini yavaşlatılmış biçimde gösterir ve ince bozuklukları ortaya koyar.

Kitle ya da şüpheli görünüm varsa biyopsi yapılır. Tiroit sorunu düşünülüyorsa kan testleri ve ultrason istenir; sinir etkilenmesi düşünülüyorsa boyun ve göğüs görüntülemesi yapılır.

Tedavi nedene göre planlanır.

Ses kullanımına bağlı tablolarda ses istirahati ve ses terapisi ilk basamaktır. Ses terapisi, doğru nefes ve konuşma tekniğini öğretir; nodüllerin büyük bölümü bu yolla geriler.

Reflü saptanırsa asit baskılayıcı tedavi ve yaşam düzenlemeleri uygulanır.

Enfeksiyon kaynaklı kısıklık çoğunlukla kendiliğinden geçer; ses dinlendirilir ve sıvı alımı artırılır.

Polip, kist ve ilaca yanıt vermeyen nodüllerde cerrahi gündeme gelir. Bu girişimler mikroskop altında yapılır.

Ses teli felcinde nedene yönelik tedavi uygulanır; kalıcı olgularda tellerin konumunu düzelten girişimler değerlendirilir.

Sigara bırakılır; tedavinin sonucunu doğrudan etkiler.

Ses kısıklığının riski, süren tablonun araştırılmamasından doğar.

En kritik başlık gırtlak kanseridir. Sigara ve alkol kullanan kişilerde üç haftayı aşan ses kısıklığı bu hastalığın ilk bulgusu olabilir. Erken evrede yakalandığında ses korunarak tedavi edilebilir; geciken olgularda tedavi genişler.

Alarm bulguları şunlardır: üç haftayı aşan kısıklık, yutma güçlüğü, kulağa vuran ağrı, boyunda ele gelen ve küçülmeyen şişlik, kan tükürme, istemsiz kilo kaybı, nefes alırken ıslık sesi.

Ses teli felci ikinci başlıktır. Tiroit ve göğüs bölgesi ameliyatları sonrası ya da bu bölgedeki kitlelere bağlı gelişebilir; iki taraflı olduğunda solunum sıkıntısı yaratır.

Sesin mesleki kullanımı üçüncü başlıktır. Yanlış teknik ve aşırı kullanım nodüle yol açar; tedavi edilmediğinde iş kaybına kadar giden bir tablo gelişir.

Çocuklarda bağırmaya bağlı nodüller sık görülür ve ses terapisiyle geriler.

Korunmada ilk adım sigaranın bırakılmasıdır. Alkol azaltılır; ikisi bir arada riski belirgin biçimde artırır.

Ses doğru kullanılır. Bağırmak, gürültülü ortamda yüksek sesle konuşmak ve boğazı zorlayarak ses çıkarmak bırakılır.

Fısıldamak da bırakılır; ses tellerini dinlendirmez, daha çok zorlar.

Sıvı alımı artırılır ve ortam nemi korunur; kuru mukoza sesi yorar.

Boğaz temizleme alışkanlığı bırakılır; her temizleme telleri zorlar.

Reflü tedavi edilir ve yatmadan üç saat önce yemek bitirilir.

Sesini mesleği gereği kullananlar mikrofon ve ses tekniği desteği alır; ses molaları planlanır.

Enfeksiyon dönemlerinde ses kullanımı azaltılır; hasta ses tellerini zorlamak kalıcı değişikliklere zemin hazırlar.

Ses kısıklığında bakımın temeli ses tellerini dinlendirmek ve nemli tutmaktır.

Ses istirahati uygulanır. Konuşma azaltılır ve gerektiğinde yazışma tercih edilir. İstirahat süresi hekimin belirttiği kadardır.

Fısıldamaktan kaçınılır. Fısıldamak dinlendirmez, telleri daha çok zorlar; sessizce ve normal tonda konuşmak daha güvenlidir.

Bağırmak, gürültülü ortamda konuşmak ve uzaktan seslenmek bırakılır.

Sıvı alımı artırılır. Gün boyu düzenli su içmek ses tellerinin nemli kalmasını sağlar.

Ortam nemi korunur; kalorifer döneminde nemlendirici kullanılır.

Boğaz temizleme yerine su yudumlanır ya da yutkunulur.

Sigara ve dumanlı ortam bırakılır. Alkol ve fazla kafein azaltılır; ikisi de kurutucu etki yapar.

Reflü varsa düzenlemeler uygulanır: yatmadan üç saat önce yemek bitirilir, yatağın baş kısmı yükseltilir, baharatlı, yağlı ve asitli gıdalar azaltılır.

Sesini mesleği gereği kullananlar ses molası planlar; her elli dakikada birkaç dakikalık sessizlik telleri dinlendirir.

Ses terapisi önerildiyse egzersizler düzenli uygulanır; bu tedavi ancak sürdürüldüğünde sonuç verir.

Konuşurken nefes desteği kullanılır; boğazdan zorlayarak ses çıkarmak bırakılır.

Kısıklığın ne zaman başladığı ve neyle arttığı kaydedilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: üç haftayı aşan ses kısıklığı, yutma güçlüğü, kulağa vuran ağrı, boyunda ele gelen şişlik, kan tükürme, istemsiz kilo kaybı, nefes alırken ıslık sesi, sigara ve alkol kullananlarda süren kısıklık, boyun ameliyatı sonrası ortaya çıkan ses değişikliği.