Kulak kiri tıkanması (buşon) nedir?

Kulak kiri, dış kulak yolunda üretilen ve koruyucu görevi olan doğal bir salgıdır. Halk arasında kir olarak anılsa da işlevi vardır: kulak yolunu nemli tutar, toz ile mikropları tutar ve asitli yapısıyla enfeksiyona karşı korur.

Normal koşullarda kendiliğinden dışarı atılır. Çene hareketleri ve kulak yolundaki derinin dışa doğru büyümesi, kiri kulak kepçesine doğru taşır. Bu nedenle sağlıklı bir kulağın temizlenmesi gerekmez.

Tıkanma, üretimin fazla olması ya da atılımın engellenmesiyle olur. En sık engelleyen şey kulak çubuğudur: temizlemek yerine kiri içeri iter ve zarın önünde sıkıştırır.

Yakınmalar tıkanma tam olduğunda başlar: kulakta dolgunluk, işitmede azalma, çınlama, kaşıntı, kendi sesini kulakta duyma ve bazen baş dönmesi. Suyla temas sonrası kir şiştiği için yakınmalar duş ve denizden sonra ortaya çıkabilir.

Bazı gruplarda tıkanma daha sıktır: işitme cihazı ve kulak içi kulaklık kullananlar, dar ya da kıvrımlı kulak yolu olanlar, kulak yolunda tüylenmesi fazla olan kişiler, ileri yaştakiler.

En sık iki yanlış uygulama vardır ve ikisi de zarar verir: kulak çubuğu kullanmak ve kulak mumu uygulaması. Kulak mumunun kiri çektiği gösterilmemiştir; buna karşılık yanık, kulak zarında delinme ve kanala mum akması bildirilmiştir.

Tanı kulak muayenesiyle konur. Kulak yolu otoskopla incelenir; tıkanmanın derecesi, kirin kıvamı ve kulak zarının durumu görülür. Zar görülemiyorsa işitme kaybının nedeni tam olarak değerlendirilemez; bu yüzden temizlik hem tedavi hem tanı adımıdır.

Temizlik üç yöntemle yapılır ve seçim kulak yapısına göre değişir.

Yumuşatıcı damlalar kiri çözer. Birkaç gün kullanıldıktan sonra kir kendiliğinden çıkabilir ya da diğer yöntemler kolaylaşır.

Yıkama, ılık suyla ve uygun basınçla yapılır. Etkili bir yöntemdir ancak kulak zarında delik, geçirilmiş kulak ameliyatı, aktif enfeksiyon ve tek işiten kulak varlığında uygulanmaz.

Aletle temizlik, hekim tarafından ve doğrudan görerek yapılır. Zar sorunu olanlarda ve dar kulak yolunda tercih edilir.

İşlem sonrası kulak yolu değerlendirilir; sıyrık ve tahriş olup olmadığına bakılır. İşitme kaybı temizlik sonrası düzelmiyorsa iletim dışı nedenler araştırılır ve işitme testi istenir.

Sık tıkanan kişilerde koruyucu yaklaşım planlanır: belirli aralıklarla yumuşatıcı damla kullanımı ve düzenli kontrol.

Evde temizlik için kulak çubuğu, saç tokası, kibrit çöpü gibi cisimler kullanılmaz; bu girişimler kiri iter, kulak yolunu çizer ve zarın delinmesine yol açabilir.

Kulak mumu uygulaması önerilmez; yararı gösterilmemiş, zararı bildirilmiştir.

Kulak kirinin kendisi zararsızdır; riskler yanlış temizlik girişimlerinden doğar.

En sık zarar kulak çubuğundan gelir. Kiri içeri iterek tam tıkanmaya yol açar, kulak yolu derisini çizer ve enfeksiyona zemin hazırlar. Derin itilmesi durumunda kulak zarı delinebilir.

Kulak yolu enfeksiyonu ikinci başlıktır. Çizilen deri ve nemli ortam bakteri ile mantar için uygun koşul oluşturur; ağrı, akıntı ve kaşıntı ortaya çıkar.

Yıkama yönteminin de sınırları vardır. Zarda delik, geçirilmiş kulak ameliyatı ya da aktif enfeksiyon varsa yıkama yapılmaz; bu durumlarda su orta kulağa geçerek ciddi sorun yaratır.

İşitme kaybının gözden kaçması ayrı bir risktir. Tıkanıklık giderildikten sonra işitme düzelmiyorsa başka nedenler araştırılmalıdır; kir tıkanmasına bağlanıp geçiştirilen bir işitme kaybı gecikmeye yol açar.

Kulak mumu uygulaması zarar verir: yanık, kanala mum akması ve zarda delinme bildirilmiştir.

Korunmanın temeli sadedir: kulak yolunu temizlemeye çalışmamak. Dış kulak kepçesi duş sırasında bezle silinir, kulak yoluna hiçbir şey sokulmaz.

Kulak içi kulaklık kullanımı azaltılır ve kulaklıklar düzenli temizlenir.

İşitme cihazı kullananlarda düzenli kontrol yapılır; cihaz kir birikimini artırır.

Sık tıkanan kişilerde hekimin önerdiği yumuşatıcı damlanın belirli aralıklarla kullanılması koruyucudur.

Kulak bakımının en doğru biçimi, en az müdahale edilenidir.

Kulak yoluna hiçbir şey sokulmaz. Kulak çubuğu, saç tokası, kürdan ve benzeri cisimler kullanılmaz.

Temizlik dış kulak kepçesiyle sınırlı tutulur. Duş sırasında parmakla ya da bezle silmek yeterlidir.

Yumuşatıcı damla hekimin önerdiği biçimde kullanılır. Damlatmadan önce şişe elde ısıtılır, kişi yan yatar ve damlattıktan sonra birkaç dakika o konumda kalır.

Zarda delik ya da geçirilmiş kulak ameliyatı varsa damla ve yıkama kendi kararla yapılmaz.

Suyla temas sonrası kulak kurutulur. Havlunun ucuyla dış kısım silinir; kulak yoluna sokulmaz. Saç kurutma makinesi uzaktan ve düşük ısıda kullanılabilir.

Kulak içi kulaklık süresi kısaltılır ve kulaklıklar düzenli temizlenir.

İşitme cihazı kullananlar cihazı her gün temizler ve düzenli kontrole gider.

Sık tıkanma yaşayanlar için hekimin belirlediği aralıklarla koruyucu damla kullanımı planlanır.

Temizlik sonrası kulak birkaç gün rahatsız edici olabilir; bu dönemde suyla temas sınırlanır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: ani işitme kaybı, kulakta şiddetli ağrı, kulaktan akıntı ya da kan gelmesi, ateş, şiddetli baş dönmesi, çınlamanın tek kulakta ve inatçı olması, kulak temizliğinden sonra geçmeyen ağrı ve işitme kaybı, yüzde güç kaybı.