Septum deviasyonu (burun kemiği eğriliği) nedir?

Septum deviasyonu, burnu ikiye ayıran orta bölmenin eğri olmasıdır. Halk arasında burun kemiği eğriliği denir; oysa bu bölme hem kemik hem kıkırdaktan oluşur ve eğrilik çoğunlukla kıkırdak bölümdedir.

Toplumda çok yaygındır. İnsanların büyük bölümünde bir miktar eğrilik bulunur ve çoğu yakınma yapmaz. Tabloyu anlamlı kılan şey eğriliğin varlığı değil, hava akımını ne kadar kısıtladığıdır.

Belirtiler tek taraflı burun tıkanıklığıyla başlar. Kişi genellikle bir tarafın diğerine göre daha kapalı olduğunu söyler; sırtüstü yatınca ve alt tarafta kalan burun deliğinde tıkanıklık artar.

Eğriliğe sık eşlik eden bir durum vardır: karşı taraftaki burun etinin büyümesi. Dar kalan tarafın karşısındaki burun eti, hava akımını dengelemek için kalınlaşır ve zamanla o taraf da tıkanır. Bu nedenle yalnız eğriliği düzeltmek bazı hastalarda yeterli olmaz.

İkincil sorunlar da görülür: ağız solunumu, horlama, uykuda nefes duraklaması, geniz akıntısı, tekrarlayan sinüzit, koku almada azalma, burun kanaması ve baş ağrısı.

Nedenler iki gruptadır. Doğuştan ve büyüme sırasında gelişen eğrilikler ile travmaya bağlı olanlar. Çocukluk çağında alınan ve o zaman fark edilmeyen darbeler sık bir kaynaktır.

Her eğrilik ameliyat gerektirmez; karar yakınmaya göre verilir.

Tanı muayeneyle konur. Burun içi ışıkla ve gerekiyorsa ince bir endoskopla incelenir; eğriliğin yeri, derecesi ve burun etlerinin durumu görülür. Endoskopik bakı, arka bölümdeki eğrilikleri ve geniz bölgesini de gösterdiği için değerlidir.

Alerji sorgulanır ve gerekiyorsa test yapılır; alerjik nezle tedavi edilmeden yapılan cerrahi, tıkanıklığı tam gidermeyebilir.

Sinüzit kuşkusunda ve cerrahi planlanıyorsa sinüs tomografisi istenir. Uykuda solunum sorunu düşünülüyorsa uyku değerlendirmesi yapılır.

Tedavi yakınmaya göre planlanır. Hafif tıkanıklıkta ve alerjinin katkısı olduğunda önce ilaç tedavisi denenir: burun spreyleri, tuzlu su ile yıkama ve alerji tedavisi. Bu tedavilerle rahatlayan hastalarda cerrahi gerekmeyebilir.

Cerrahi, ilaç tedavisine yanıt vermeyen ve yaşam kalitesini bozan tıkanıklıkta uygulanır. Septoplasti adı verilen ameliyatta eğri bölüm düzeltilir; burun deliğinden çalışılır, dışarıda kesi yoktur. Burun etleri büyükse aynı seansta küçültülür. Burnun dış görünümünde de eğrilik varsa ve hasta istiyorsa burun estetiği ile birlikte planlanabilir.

Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve çoğunlukla bir saat civarında sürer. Burun içine silikon destekler konabilir ve birkaç gün sonra alınır.

Çocuklarda cerrahi mümkün olduğunca ertelenir; burun gelişimi sürdüğü için ancak belirgin işlev bozukluğu varsa ve sınırlı biçimde yapılır.

Tedavi edilmeyen belirgin eğriliğin sonuçları yalnız tıkanıklıkla sınırlı kalmaz.

Ağız solunumu ilk sırada gelir. Boğaz kuruluğu, tekrarlayan farenjit, ağız kokusu ve diş eti sorunları buna eşlik eder. Çocuklarda uzun süren ağız solunumu yüz ile çene gelişimini etkileyebilir.

Uyku ikinci başlıktır. Horlama ve uykuda nefes duraklaması, uyku kalitesini bozar; gündüz yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve gün içi uykululuk yapar.

Tekrarlayan sinüzit ve koku kaybı da bu tabloya eşlik eder.

Cerrahinin de kendi riskleri vardır ve baştan konuşulmalıdır: kanama, enfeksiyon, burun içinde yapışıklık, bölmede delinme, koku duyusunda geçici değişiklik, tıkanıklığın tam geçmemesi ve az sayıda hastada ikinci ameliyat ihtiyacı. Burun ucu ve sırtında şekil değişikliği seyrek görülür.

En sık yaşanan sorun beklentiyle ilgilidir. Ameliyat burun tıkanıklığını azaltır; alerjik nezle ve burun eti büyümesi devam ediyorsa yakınmalar tamamen kaybolmayabilir. Bu nedenle alerjinin tedavisi ameliyattan sonra da sürdürülür.

Korunma tarafında yapısal eğriliği önlemek mümkün değildir. Buna karşılık travmadan korunmak etkilidir: temas içeren sporlarda koruyucu kullanmak, bisiklet ve motosiklette kask takmak, araçta emniyet kemeri.

Çocukta burun darbesi sonrası şekil değişikliği ve tıkanıklık varsa erken başvurulmalıdır; kırık ilk günlerde çok daha kolay düzeltilir.

Cerrahi öncesinde ve sonrasında yapılanlar rahatlığı belirgin biçimde artırır.

Tuzlu su ile burun yıkama düzenli uygulanır. Kabukları ve salgıyı temizler, tıkanıklığı azaltır ve ameliyat sonrası dönemde iyileşmeyi hızlandırır.

Bağımlılık yapan burun damlaları konusunda dikkatli olunmalıdır. Damar büzücü spreyler ilk kullanımda belirgin rahatlama sağlar; birkaç günü aşan kullanımda ise burun eti kalınlaşır ve sprey bırakıldığında tıkanıklık daha da artar. Bu tablo Türkiye'de çok yaygındır ve düzeltilmesi ayrı bir tedavi gerektirir. Bu spreyler hekimin belirttiği süreyi aşmadan kullanılır.

Alerjik nezle varsa tedavisi sürdürülür; ev tozu akarına yönelik yatak odası düzenlemesi yapılır.

Baş yüksekte yatmak gece tıkanıklığını azaltır.

Oda havası nemlendirilir; kuru hava burun içini kabuklandırır.

Sigara dumanından uzak durulur.

Ameliyat sonrası ilk hafta burun sert biçimde silinmez, ıkınmaktan kaçınılır, hapşırırken ağız açık tutulur. Sıcak duş, sauna, ağır efor ve eğilme ertelenir. Burun içi destekler alındıktan sonra yıkama düzeni sürdürülür.

Kontrol randevularına gidilir; endoskopik temizlik iyileşmenin parçasıdır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: durmayan burun kanaması, ateş, şiddetlenen baş ağrısı, göz çevresinde şişlik, çift görme, tek taraflı berrak ve su gibi burun akıntısı, ameliyat sonrası artan ağrı ve kötü kokulu akıntı.