Geniz akıntısı nedir?

Geniz akıntısı, burun ve sinüslerde üretilen salgının boğazın arkasına akmasıdır. Aslında bu akış her insanda vardır ve fark edilmez; salgı gün boyu yutulur.

Yakınma, salgının miktarı arttığında ya da kıvamı değiştiğinde başlar. Kişi boğazının arkasında sürekli bir akış hisseder, boğazını temizleme ihtiyacı duyar ve öksürür.

İki farklı biçimde ortaya çıkar. Bol ve sulu akıntı çoğunlukla alerji ve enfeksiyonla ilgilidir. Koyu ve az miktarda akıntı ise kuruluk, ortam tahrişi ve reflüyle ilişkilidir; bu tipte kişi boğazında bir şey takılı gibi hisseder.

Geniz akıntısı uzun süren öksürüğün en sık nedenlerinden biridir. Öksürük gece yatınca ve sabah kalkınca belirginleşir; salgı yatar konumda boğazda birikir.

Reflü ayrıca vurgulanmalıdır. Mide içeriğinin yukarı çıkması boğazda tahriş yaratır ve tam olarak geniz akıntısı gibi hissettirir. Bu tablo sık atlanır ve tedavisi farklıdır.

Boğaz temizleme alışkanlığı sorunun kendisini büyütür. Her temizleme hareketi ses tellerini zorlar, tahrişi artırır ve daha çok temizleme ihtiyacı doğurur. Bu döngü kırılmadan yakınma geçmez.

Değerlendirmede akıntının süresi, kıvamı, mevsimsel değişimi ve hangi durumlarda arttığı sorgulanır. Öksürüğün zamanlaması, mide yakınmaları, ses değişikliği ve alerji öyküsü öğrenilir.

Reflü ayrıca sorgulanır. Yemek sonrası ve yatınca artan yakınma, ağza acı su gelmesi ve sabah ses kısıklığı bu tabloyu düşündürür.

Kullanılan ilaçlar ve spreyler gözden geçirilir.

Muayenede burun içi ve boğaz incelenir; endoskopik bakı geniz bölgesini ve ses tellerini gösterir. Bu inceleme reflüye bağlı tahriş bulgularını da ortaya koyar.

Alerji düşünülüyorsa test yapılır. Sinüs sorunu düşünülüyorsa tomografi istenir.

Öksürük uzun sürüyorsa akciğer filmi çekilir ve astım açısından değerlendirilir; uzun süren öksürüğün üç ana nedeni geniz akıntısı, astım ve reflüdür.

Tedavi nedene göre planlanır ve bu nokta belirleyicidir; tek bir ilaçla çözülmez.

Alerjik nezlede burun içi kortizonlu sprey ve alerji ilaçları kullanılır. Sprey düzenli kullanılır ve tekniği doğru olmalıdır.

Enfeksiyon kaynaklı tablolarda tuzlu su ile yıkama ve destek tedavisi uygulanır; antibiyotik ancak bakteriyel sinüzit saptandığında verilir.

Reflü saptanırsa asit baskılayıcı tedavi ve yaşam düzenlemeleri uygulanır; bu grupta burun tedavisi tek başına sonuç vermez.

Yapısal darlıklarda cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Dekonjestan spreyler birkaç günden uzun kullanılmaz; bağımlılık gelişmişse bırakma hekim eşliğinde yürütülür.

Boğaz temizleme alışkanlığının bırakılması tedavinin parçasıdır; bunun yerine su yudumlamak önerilir.

Geniz akıntısının kendisi tehlikeli değildir; yükü süreklilikten ve yol açtığı ikincil sorunlardan gelir.

Uzun süren öksürük yaşam kalitesini düşürür: uyku bölünür, gündüz yorgunluk artar, sosyal ortamlarda rahatsızlık yaratır.

Boğaz temizleme alışkanlığı ses tellerini zorlar. Sürekli tekrarlandığında ses kısıklığı yerleşir ve ses tellerinde değişiklikler gelişebilir. Bu, en kolay önlenebilir sonuçtur.

Reflü tanınmadığında tablo yıllarca sürebilir. Boğazda tahriş, ses kısıklığı ve öksürük burun tedavisiyle geçmez.

Uyku bölünmesi ve gündüz uykululuk dikkat ve iş performansını etkiler.

Çocuklarda süren geniz akıntısı ve tıkanıklık, geniz eti büyümesinin bulgusu olabilir; uyku ve gelişim etkilenir.

Alarm bulguları ayrıca izlenir: tek taraflı kanlı akıntı, boyunda ele gelen kitle, üç haftayı aşan ses kısıklığı, yutma güçlüğü, kilo kaybı. Bu bulgular gecikmeden değerlendirilir.

Korunmada ilk adım ortam düzenlemesidir. Ev tozu, küf, evcil hayvan ve polen gibi tetikleyiciler belirlenip azaltılır.

Sigara ve dumanlı ortam bırakılır; boğaz tahrişinin en güçlü nedenlerindendir.

Ortam nemi korunur. Kalorifer havası salgıyı koyulaştırır ve yakınmayı artırır.

Sıvı alımı artırılır; salgı incelir ve akış rahatlar.

Tuzlu su ile burun yıkama düzenli uygulanabilir ve güvenlidir.

Reflüye yönelik düzenlemeler yapılır: yatmadan üç saat önce yemek bitirilir, yatağın baş kısmı yükseltilir, gece geç öğün bırakılır.

Boğaz temizleme alışkanlığı bilinçli olarak bırakılır.

Dekonjestan spreyler birkaç günden uzun kullanılmaz.

Geniz akıntısında günlük uygulamalar yakınmayı belirgin biçimde azaltır.

Sıvı alımı artırılır. Yeterli su salgıyı incelterek akışı rahatlatır ve boğaz tahrişini azaltır.

Tuzlu su ile burun yıkama günde bir ya da iki kez uygulanır. Bu, ilaç dışı en etkili adımdır.

Baş yüksekte yatılır; salgının gece boğazda birikmesini azaltır.

Ortam nemi korunur, kalorifer döneminde nemlendirici kullanılır.

Boğaz temizleme alışkanlığı bırakılır. Temizleme isteği geldiğinde bir yudum su içmek ya da yutkunmak denenir; bu değişim birkaç haftada yerleşir.

Sigara ve dumanlı ortamdan uzak durulur.

Sprey kullanılıyorsa teknik doğru uygulanır: baş hafif öne eğilir, sprey burun perdesine değil dışa yöneltilir.

Alerji tetikleyicileri azaltılır: yatak takımları sık yıkanır, halı ve tüy yastık gözden geçirilir, polen mevsiminde dışarıdan gelince yüz yıkanır.

Reflü düşünülüyorsa yatmadan üç saat önce yemek bitirilir, yatağın baş kısmı yükseltilir, kahve, çikolata, asitli içecek, baharatlı ve yağlı gıdalar azaltılır.

Sesi zorlayan kullanım azaltılır: bağırmak, fısıldamak ve uzun süre yüksek sesle konuşmak ses tellerini yorar.

Yakınmanın hangi durumlarda arttığı kaydedilir; mevsim, ortam ve öğünlerle ilişkisi tanıyı yönlendirir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: üç haftadan uzun süren akıntı ve öksürük, üç haftayı aşan ses kısıklığı, yutma güçlüğü, tek taraflı ya da kanlı akıntı, boyunda ele gelen şişlik, ateş ve yüzde ağrı, istemsiz kilo kaybı, uykuda nefes durması.