Alerjik nezle nedir?

Alerjik nezle, burun içindeki mukozanın alerjenle karşılaştığında iltihaplanmasıdır. Halk arasında saman nezlesi ve bahar alerjisi olarak da anılır.

Solunan alerjen burun mukozasında tepkiyi başlatır. Histamin salınır; damarlar genişler, salgı artar ve mukoza şişer.

Dört tipik yakınma vardır: hapşırık, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve burunda kaşıntı.

Göz yakınmaları çoğu hastada eşlik eder. Gözlerde kaşıntı, sulanma ve kızarıklık görülür.

İki biçimi vardır. Mevsimsel biçimde yakınmalar polen dönemlerinde ortaya çıkar; yıl boyu süren biçimde ev tozu akarı, hayvan tüyü ve küf sorumludur.

Soğuk algınlığıyla karışır ve bu ayrım tedaviyi belirler.

Alerjik nezlede akıntı berrak ve suludur, kaşıntı belirgindir, ateş olmaz ve yakınmalar haftalarca sürer. Soğuk algınlığında akıntı birkaç gün içinde koyulaşır, boğaz ağrısı ve halsizlik eşlik eder, tablo bir haftada geriler.

Alerjik nezlenin belirgin bir özelliği tekrarlayıcı olmasıdır. Aynı ortamda ya da aynı mevsimde yakınmalar geri gelir.

Çocuklarda ek bulgular görülür: burun sürekli tıkalı olduğu için ağız açık uyuma, horlama, burnu avuç içiyle yukarı sürtme alışkanlığı ve göz altlarında morluk.

Alerjik nezle tek başına tehlikeli değildir ama yaşam kalitesini düşürür. Uykuyu böler, gündüz yorgunluğa yol açar, okul ve iş başarısını etkiler.

Kontrol altına alınmadığında astım, sinüzit ve orta kulak sorunlarına zemin hazırlar.

Tanı büyük ölçüde öyküyle konur.

Yakınmaların hangi mevsimde arttığı, hangi ortamda başladığı, kaç haftadır sürdüğü ve ateşin eşlik edip etmediği sorulur.

Bu sorgulama soğuk algınlığından ayırmayı sağlar.

Ailede alerji, astım ve egzama öyküsü araştırılır.

Muayenede burun içine bakılır. Alerjik nezlede mukoza soluk ve ödemlidir; berrak salgı görülür.

Gözler, boğaz ve akciğer sesleri değerlendirilir.

Çocuklarda geniz eti büyümesi ayrıca aranır; bu iki tablo sıklıkla bir aradadır.

Tetikleyiciyi belirlemek için deri prick testi yapılır. Alternatif olarak kan testiyle alerjene özgü antikorlar bakılır.

Test sonucu yakınmayla uyuşmuyorsa kısıtlama yapılmaz.

Solunum yakınması olanlarda solunum fonksiyon testi istenir; alerjik nezle ile astım sık birliktedir.

Uzun süren tek taraflı tıkanıklıkta ve tedaviye yanıtsız olgularda görüntüleme ile endoskopik inceleme yapılır.

Tedavide ilk adım alerjenden kaçınmaktır.

Burun içi kortizonlu spreyler en etkili ilaç grubudur. Etkileri birkaç günde başlar ve düzenli kullanımla artar; bu spreyler bağımlılık yapmaz.

Antihistaminikler hapşırık, akıntı ve kaşıntıda etkilidir. Uyku yapmayan seçenekler tercih edilir.

Göz yakınmaları için alerji damlaları eklenir.

Burun yıkama serum fizyolojikle yapılır ve ilaç etkisini artırır.

Burun açıcı spreyler birkaç günden uzun kullanılmaz; uzun kullanım tıkanıklığı kalıcı hâle getirir.

İlaçla kontrol sağlanamayan ve tetikleyicisi kesin gösterilen hastalarda alerji aşısı düşünülür.

Alerjik nezle tek başına yaşamı tehdit etmez; sorun ihmal edildiğinde ortaya çıkan tablolardır.

En sık sonuç astım gelişimidir. Kontrol altına alınmayan üst solunum yolu iltihabı alt solunum yollarını da etkiler.

Sürekli tıkalı burun sinüzite zemin hazırlar.

Çocuklarda orta kulakta sıvı birikmesi görülür; bu tablo işitmeyi azaltır ve konuşma gelişimini etkiler.

Uyku bölünmesi gündüz yorgunluğa, dikkat dağınıklığına ve okul başarısında düşüşe yol açar.

Ağız açık uyuma uzun sürerse çocuklarda yüz ve çene gelişimi etkilenebilir.

Burun açıcı spreylerin uzun kullanımı önlenebilir bir risktir; tıkanıklık ilaç bırakıldığında daha da artar.

Kendi kararıyla alınan kortizon iğneleri uygun tedavi değildir.

Korunmada tetikleyiciye göre plan yapılır.

Ev tozu akarına karşı yatak ve yastık geçirmez kılıfla kaplanır; çarşaflar sıcak suda yıkanır.

Yatak odasındaki halı, tüylü oyuncak ve kumaş perde azaltılır.

Ev nemi dengelenir ve küf temizlenir.

Polen mevsiminde yoğun saatlerde dışarıda uzun süre kalınmaz; pencereler bu saatlerde kapatılır.

Dışarıdan gelince yüz yıkanır, saç taranır ve giysi değiştirilir.

Çamaşırlar polen döneminde dışarıda kurutulmaz.

Araçta dış hava sirkülasyonu kapatılır ve filtre değiştirilir.

Evcil hayvan yatak odasına alınmaz.

Evde sigara içilmez.

Tedavi mevsim başlamadan başlatılırsa yakınmalar daha hafif seyreder.

Alerjik nezlede günlük düzenlemeler ilaç ihtiyacını azaltır.

Burun yıkama alışkanlık hâline getirilir. Serum fizyolojik ile günde bir ya da iki kez yapılan yıkama alerjeni uzaklaştırır.

Sprey kullanımı doğru teknikle yapılır: baş hafif öne eğilir, sprey burun kanadının dış tarafına doğru sıkılır ve sert biçimde çekilmez.

Burun içi kortizonlu sprey düzenli kullanılır; yakınma azalınca kendiliğinden bırakılmaz.

Burun açıcı spreyler birkaç günden uzun kullanılmaz.

Yatak odası önce düzenlenir: geçirmez kılıf, sık yıkanan çarşaf, az eşya.

Çarşaflar haftada bir sıcak suda yıkanır.

Süpürme sırasında hasta odada bulunmaz.

Polen mevsiminde dışarıdan dönünce duş alınır ve giysi değiştirilir.

Güneş gözlüğü göz yakınmalarını azaltır.

Gözler ovalanmaz; kaşıntıda soğuk kompres uygulanır.

Oda havası çok kuru tutulmaz; kuru hava mukozayı tahriş eder.

Sigara dumanından ve güçlü kokulardan uzak durulur.

Yatak başı hafif yükseltilirse gece tıkanıklığı azalır.

Yeterli sıvı alınır.

Düzenli uyku ve fiziksel etkinlik sürdürülür; egzersiz sırasında nefes darlığı oluyorsa hekime bildirilir.

Yakınmaların hangi ay ve ortamda arttığı kaydedilir.

Hekime başvuru gerektiren durumlar şunlardır: yüzde ağrı ve baskıyla giden koyu renkli akıntı, ateş, tek taraflı ve geçmeyen tıkanıklık, burundan kanama, koku alma duyusunun kaybolması, gece öksürüğü ve nefes darlığı, çocukta horlama ve uykuda nefes duraklaması, kulakta dolgunluk ve işitme azalması.