Konka hipertrofisi (burun eti büyümesi) nedir?

Konka hipertrofisi, burun içindeki konka adı verilen yapıların kalınlaşmasıdır. Halk arasında burun eti büyümesi denir. Burun tıkanıklığının en sık nedenlerindendir.

Konkalar boşuna orada değildir. Solunan havayı ısıtır, nemlendirir ve süzerler. Yüzeyleri damardan zengin bir dokuyla kaplıdır ve bu doku gün içinde şişip inceleerek hava akımını düzenler. Sağlıklı kişilerde iki burun deliği dönüşümlü olarak daha açık ve daha kapalıdır; buna burun döngüsü denir ve normaldir.

Sorun bu dokunun sürekli şişmesi ya da kalıcı olarak kalınlaşmasıyla başlar. İki tip vardır: geri dönüşlü şişme ve kalıcı doku büyümesi. Ayrım tedaviyi belirler, çünkü birincisi ilaçla geriler.

En sık neden alerjik nezledir. İkinci sırada bağımlılık yapan burun spreylerinin uzun süreli kullanımı gelir. Septum eğriliğinin karşı tarafındaki dengeleyici büyüme, hormonal değişimler, gebelik ve bazı ilaçlar diğer nedenlerdir.

Bağımlılık yapan sprey konusu özellikle vurgulanmalıdır. Damar büzücü spreyler birkaç günü aşan kullanımda ters etki yapar: sprey bittiğinde burun daha çok tıkanır, kişi daha sık kullanır ve bir kısır döngü kurulur. Türkiye'de çok yaygın bir sorundur ve kendi başına bir tedavi gerektirir.

Yakınmalar tıkanıklık, ağız solunumu, horlama, geniz akıntısı, koku azalması ve uyku bozukluğudur.

Tanı muayeneyle konur. Burun içi ışıkla ve gerekiyorsa endoskopla incelenir; konkaların boyutu, rengi ve yüzeyi değerlendirilir. Alerjide soluk ve ödemli, tahrişte kırmızı bir görünüm sık görülür.

Damar büzücü sprey uygulandıktan sonra tekrar bakılması ayırt edicidir: doku belirgin biçimde küçülüyorsa şişme geri dönüşlüdür ve ilaç tedavisi işe yarar; küçülmüyorsa kalıcı büyüme söz konusudur.

Alerji sorgulanır ve gerekiyorsa test yapılır. Sinüzit kuşkusunda tomografi istenir. Uykuda solunum sorunu düşünülüyorsa uyku değerlendirmesi yapılır.

Tedavi neden ve tip üzerinden kurulur.

İlk basamak ilaç tedavisidir. Kortizon içeren burun spreyleri bu tabloda etkilidir; etkileri birkaç günde başlar ve düzenli kullanımla artar. Bu spreyler damar büzücü spreylerden farklıdır ve bağımlılık yapmaz. Alerji varsa ağızdan alerji ilaçları ve alerjenden kaçınma eklenir. Tuzlu su ile yıkama destekleyicidir.

Bağımlılık yapan sprey kullanımı varsa bunun bırakılması tedavinin ilk adımıdır ve hekim yönlendirmesiyle yapılır; bu dönemde geçici olarak kortizonlu sprey ve tuzlu su yıkama kullanılır.

İlaç tedavisine yanıt alınamayan kalıcı büyümelerde girişim yapılır. Amaç konkayı tamamen çıkarmak değildir; işlevini koruyarak hacmini azaltmaktır. Radyofrekans ve benzeri yöntemlerle doku içeriden küçültülür; bu işlemler çoğunlukla lokal anestezi ile ve ayaktan yapılır. Daha ileri olgularda cerrahi küçültme uygulanır.

Konkanın tamamen alınması bugün önerilmez; burun içinin aşırı geniş ve kuru kaldığı, kabuklanma ile kötü kokunun eşlik ettiği rahatsız edici bir tabloya yol açabilir.

Bu tablonun riskleri hem hastalığın kendisinden hem yanlış tedaviden doğar.

Sürekli burun tıkanıklığı ağız solunumuna yol açar. Boğaz kuruluğu, tekrarlayan farenjit, ağız kokusu ve diş eti sorunları bunu izler. Çocuklarda uzun süren ağız solunumu yüz ile çene gelişimini etkileyebilir.

Uyku bozukluğu ikinci başlıktır: horlama, uykuda nefes duraklaması, gündüz yorgunluk ve dikkat dağınıklığı.

En sık karşılaşılan yanlış tedavi damar büzücü sprey kullanımıdır. Birkaç günü aşan kullanımda doku kalınlaşır, sprey bırakıldığında tıkanıklık artar ve kişi daha sık kullanır. Bu kısır döngü aylarca sürebilir ve kendi başına tedavi gerektirir.

Konkanın tamamen çıkarıldığı eski cerrahi yaklaşımların da kendi sorunu vardır: burun içi aşırı genişler, hava akımı düzensizleşir, kuruluk ve kabuklanma gelişir. Bugün doku koruyucu yöntemler tercih edilir.

Korunmanın en somut adımları şunlardır: damar büzücü spreyi hekimin belirttiği süreyi aşmadan kullanmak, alerjik nezleyi düzenli tedavi etmek, sigara dumanından uzak durmak, tozlu ve kimyasal maruziyeti azaltmak, ortam havasını nemli tutmak.

Ev tozu akarı duyarlılığı olanlarda yatak odası düzenlemesi tıkanıklığı belirgin biçimde azaltır.

Düzenli tuzlu su ile burun yıkama, hem alerjeni hem tahriş edicileri uzaklaştırdığı için koruyucu etkilidir.

Günlük düzen, bu tabloda ilaç kadar etkilidir.

Tuzlu su ile burun yıkama düzenli uygulanır. Sabah ve akşam yapılan yıkama, alerjeni ve salgıyı temizler; sprey tedavisinin etkisini de artırır.

Kortizonlu burun spreyi doğru teknikle kullanılır. Sprey karşı yöne, burun bölmesinden uzağa doğru sıkılır; sert biçimde çekilmez. Etkisi birkaç günde başladığı için düzenli kullanılması gerekir.

Damar büzücü sprey hekimin belirttiği süreyi aşmadan kullanılır. Uzun süredir kullanılıyorsa bırakma süreci hekimle planlanır.

Baş yüksekte yatmak gece tıkanıklığını azaltır.

Oda havası nemlendirilir; kalorifer ortamında bu daha da yararlıdır.

Alerji tedbirleri uygulanır: yatak takımlarını sık ve sıcak suda yıkamak, yastık ile yorgan için koruyucu kılıf kullanmak, halı ile tüylü oyuncakları azaltmak, polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak ve dışarıdan gelince yüz yıkamak.

Sigara içilmez ve içilen ortamda bulunulmaz.

Bol sıvı alımı salgıyı inceltir.

İşlem yapıldıysa iyileşme döneminde burun sert biçimde silinmez, kabuklar koparılmaz, yıkama düzeni sürdürülür.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: tek taraflı ve giderek artan tıkanıklık, tek taraflı kanlı akıntı, koku kaybının sürmesi, yüz ağrısı ile ateş, göz çevresinde şişlik, şiddetli baş ağrısı, spreyi bırakamama, uykuda nefes duraklaması, gündüz belirgin uykululuk.