Geniz eti ameliyatı (Adenoidektomi) nedir?

Geniz eti ameliyatı, burnun arkasında, boğazın üst bölümünde yer alan lenf dokusunun cerrahi olarak alınmasıdır. Tıpta adenoidektomi denir. Çocuklarda en sık yapılan ameliyatlar arasındadır.

Geniz eti her çocukta vardır ve normal bir dokudur. Küçük yaşlarda büyür, okul çağından sonra kendiliğinden küçülmeye başlar. Sorun dokunun varlığı değil, burun arkasını kapatacak kadar büyümesidir. Bu durumda çocuk burnundan yeterince hava alamaz.

Tipik tablo ailelerin tanıdık geldiğini söylediği şu bulgulardan oluşur: sürekli ağzı açık durmak, geceleri horlamak, uykuda nefes duraklamaları, huzursuz ve sık uyanan bir uyku, sabah yorgun kalkmak, konuşmanın burundan gelmesi, geçmeyen burun tıkanıklığı ve geniz akıntısı.

İkinci büyük gerekçe kulakla ilgilidir. Büyük geniz eti, orta kulağı boğaza bağlayan kanalın ağzını kapatır. Orta kulakta sıvı birikir; çocuk televizyonun sesini açmaya başlar, seslenildiğinde duymaz, işitme testinde iletim tipi kayıp çıkar. Tekrarlayan orta kulak iltihabı ve kulak zarına tüp takılması gereken durumlar bu mekanizmayla ilgilidir.

Uzun süren ağız solunumunun bir bedeli daha var. Damak yükselir, üst çene öne doğru gelişir, dişler düzensiz dizilir ve yüz gelişimi etkilenir. Bu nedenle karar verirken sürenin uzunluğu da hesaba katılır. Bademcikler de büyükse iki işlem aynı seansta planlanabilir.

Değerlendirme muayeneyle başlar. Burun ve boğaz incelenir, geniz eti büyüklüğü ince bir endoskopla doğrudan görülebilir. Kulak zarı kontrol edilir ve orta kulakta sıvı olup olmadığına bakılır. İşitme testi (odyometri) ile duyma düzeyi ölçülür. Uykuda solunum kuşkusu varsa kayıt yapılabilir. Kanama açısından kan sayımı ve pıhtılaşma testleri istenir.

Ameliyat genel anestezi altında ve ağız içinden yapılır. Dışarıda kesi bulunmaz. Doku burun arkasındaki bölgeden özel bir küret ya da doku kesip aynı anda kanamayı durduran cihazlarla temizlenir; günümüzde birçok merkezde bu adım endoskop eşliğinde, yani doğrudan görerek yapılır. İşlem yarım saat civarında sürer.

Orta kulakta sıvı varsa aynı seansta kulak zarına tüp takılması gündeme gelebilir. Bademcikler de tıkanıklığa katkı veriyorsa iki işlem birlikte planlanır; bu durumda ağrı ve iyileşme süresi bademcik ameliyatına göre şekillenir.

Uyanma sonrası birkaç saat gözlem yapılır. Çoğu çocuk aynı gün taburcu edilir. Üç yaşın altındaki çocuklarda, uyku apnesi belirginse ve ek hastalık varsa bir gece hastanede kalmak istenir.

İyileşme, yalnız geniz eti alındığında hızlıdır. Ağrı hafif ve genelde iki üç gün sürer, çocuklar ilk günden yumuşak beslenmeye başlar. Burun ilk hafta tıkanık ve ağız kokusu belirgin olabilir; bu ödemle ilgilidir ve geçicidir. Horlamanın tamamen kesilmesi bir ile iki hafta alır. Okula dönüş çoğunlukla bir hafta içindedir.

Geniz eti ameliyatı düşük riskli işlemler arasında sayılır. Yine de bilinmesi gereken başlıklar var.

En sık görülenler geçici olanlardır: ilk günlerde burun tıkanıklığı, ağız kokusu, boyun ve boğaz ağrısı, hafif ateş, bulantı. Bunlar bir hafta içinde geriler.

Kanama seyrek görülür ama ciddiye alınır. Genelde ilk saatlerde ortaya çıkar. Burundan ya da ağızdan taze kan gelmesi, çocuğun sık yutkunması ve kan tükürmesi durumunda beklenmez, hastaneye gidilir.

Daha nadir bir sonuç, konuşmanın burundan gelmesidir. Alınan dokunun ardından yumuşak damak burun boşluğunu bir süre tam kapatamayabilir; çoğu çocukta haftalar içinde düzelir. Damak yapısında farklılık ya da damak yarığı olan çocuklarda bu risk daha yüksektir. Bu yüzden hekime damakla ilgili bilinen bir durum varsa mutlaka söylenmelidir.

Geriye kalan başlıklar arasında burun bölgesinde geçici kabuklanma, kulak ağrısı ve anestezi ile ilgili sorunlar bulunur. Uyku apnesi belirgin olan küçük çocuklarda ameliyat sonrası solunum daha yakından izlenir.

Bir de yeniden büyüme konusu var. Doku çok küçük yaşta alındığında kalan hücrelerden bir miktar yeniden büyüme görülebilir. Bu her çocukta beklenmez, ancak yakınmalar aylar sonra tekrarlarsa yeniden değerlendirme yapılır.

İyileşme kısa sürer, buna karşılık ilk hafta biraz düzen ister.

Sıvı önce gelir. Su ve ayran gibi içecekler sık verilir; soğuk gıdalar boğazı rahatlatır. Beslenme yumuşak başlar, çoğu çocuk iki üç gün içinde normal düzenine döner. Baharatlı, asitli ve çıtır gıdalar ilk günlerde beklenir.

Ağrı kesici hekimin yazdığı doz ve aralıkla kullanılır. Aspirin verilmez. Ağrı hafif olsa da zamanında verilmesi beslenmeyi kolaylaştırır.

Burun bakımı işe yarar. Tuzlu su spreyi ya da damlası, hekimin önerdiği sıklıkta kullanıldığında kabuklanmayı ve tıkanıklığı azaltır. Burnu sert biçimde silmemek ve karıştırmamak gerekir.

Geceleri başı hafif yüksekte yatırmak ve oda havasını nemli tutmak ilk günlerin tıkanıklığını hafifletir.

Aktivite kısıtlaması sınırlıdır. Evde dolaşmak ilk günden serbesttir. Kreş ve okul bir hafta, spor ile ağır efor bir ile iki hafta, havuz iki hafta ertelenir. Sigara dumanına maruz kalmak iyileşmeyi geciktirir.

Kontroller sonucun bir parçasıdır. Kulakta sıvı vardıysa işitme testi belirli bir süre sonra yenilenir.

Gecikmeden başvurulacak durumlar şunlardır: burundan ya da ağızdan taze kan gelmesi, ateşin otuz sekiz buçuk dereceyi geçmesi, hiç sıvı alamama, nefes almada zorlanma, boyunda şişlik ve hareketin kısıtlanması, ağrının kesiciyle geçmeyip artması.