Endoskopik sinüs cerrahisi nedir?

Endoskopik sinüs cerrahisi, burun içine yerleştirilen ince bir kamera eşliğinde sinüs ağızlarının açıldığı ve hastalıklı dokunun temizlendiği ameliyattır. Dışarıda kesi yoktur, tüm işlem burun deliklerinden yapılır.

Sinüsler yüz kemikleri içindeki hava boşluklarıdır ve dar kanallarla burna açılır. Bu ağızlar tıkandığında salgı birikir, iltihap yerleşir ve tablo kronikleşir. Cerrahinin amacı sinüsleri boşaltmak değil, havalanmayı ve doğal drenajı yeniden kurmaktır. Bu ayrım tedavinin mantığını açıklar: temizlenen bir sinüs, ağzı yeniden tıkanırsa aynı duruma döner.

Ameliyat ilk seçenek değildir. Kronik sinüzitte önce ilaç ve burun bakımına dayalı bir tedavi uygulanır: burun spreyleri, tuzlu su ile yıkama, alerji varsa alerji tedavisi, gerektiğinde antibiyotik. Bu tedavi yeterli süre ve doğru biçimde uygulanmadan cerrahi kararı verilmez.

Cerrahiye yönlendiren tablolar bellidir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen kronik sinüzit, burun içinde büyüyerek hava yolunu kapatan polipler, sık tekrarlayan sinüs enfeksiyonları, mantar kaynaklı sinüzit ve sinüsten kaynaklanan kist ya da kitleler. Sinüs enfeksiyonunun göz çevresine ya da kafa içine yayıldığı durumlarda cerrahi acil olabilir.

Sık birlikte yapılan işlemler vardır. Burun kemiği eğriliği havalanmayı bozuyorsa aynı seansta düzeltilir, burun etleri büyükse küçültülür. Bu ek işlemler ameliyatın kapsamını ve iyileşme süresini etkiler.

Hazırlık ayrıntılıdır. Burun içi endoskopla incelenir; polip, iltihap, akıntı ve yapısal daralmalar doğrudan görülür. Sinüs tomografisi çekilir ve bu film ameliyatın haritasıdır: hangi sinüsün tutulduğu, kemik yapıların seyri, göz çukuru ve kafa tabanıyla komşuluk buradan planlanır. Alerji şüphesi varsa testler yapılır, astım sorgulanır. Koku kaybı varsa değerlendirilir.

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Burun deliğinden ince bir endoskop ilerletilir ve görüntü ekrana yansıtılır. Sinüs ağızlarını daraltan kemik ve mukoza yapıları, doku kesip aynı anda temizleyen aletlerle açılır. Polipler alınır. Amaç geniş bir boşluk yaratmak değil, doğal drenaj yolunu işler hâle getirmektir. Bazı merkezlerde bilgisayarlı yönlendirme sistemleri kullanılır; bu, kafa tabanı ve göz çukuru komşuluğunda güvenliği artırır.

Ek işlemler aynı seansta yapılabilir. Burun kemiği eğriliği düzeltilir, burun etleri küçültülür. İşlem çoğunlukla bir ile iki saat sürer.

Ameliyat sonunda burun içine tampon ya da eriyebilen destek malzemeleri konabilir. Klasik tamponlar genellikle bir ile iki gün sonra alınır; bu, hastaların en çok çekindiği aşamadır ancak günümüzde daha az rahatsızlık veren malzemeler kullanılmaktadır.

Hastaların büyük bölümü aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir.

İyileşme kademeli ilerler. İlk hafta burun tıkanıklığı, kanlı sümük, baş ağrısı ve halsizlik olağandır. Burun içi kabuklanır ve bu kabuklar temizlenmedikçe tıkanıklık sürer. Bu nedenle ameliyat sonrası kontroller ve endoskopik temizlik tedavinin parçasıdır. Koku duyusunun ve nefes rahatlığının oturması haftalar alır; tam iyileşme üç aya yayılabilir.

Bu ameliyat deneyimli ellerde güvenli kabul edilir. Riskler sinüslerin komşuluğundan kaynaklanır ve bu nedenle ciddiye alınır.

Beklenen ve geçici bulgular şunlardır: burun tıkanıklığı, kanlı akıntı, kabuklanma, baş ve yüz ağrısı, geçici koku azalması, üst dişlerde hassasiyet, göz çevresinde hafif şişlik.

Kanama en sık görülen komplikasyondur. Genellikle azdır ve kendiliğinden durur. Yoğun ve durmayan kanamada müdahale gerekir; bu nedenle ilk günlerde sıcak duş, ağır efor ve burnu sert silmek önerilmez.

Göz çukuruyla komşuluk ayrı bir başlıktır. Sinüsleri gözden ayıran kemik lamel çok incedir. Seyrek olarak göz çevresinde morarma, çift görme ve göz kaslarının etkilenmesi görülebilir. Göz çevresinde hızla artan şişlik, göz hareketlerinde kısıtlanma ve görme değişikliği acil değerlendirme gerektirir.

Kafa tabanı ise en ciddi risktir. Bu bölgedeki incelme nedeniyle çok seyrek olarak beyin omurilik sıvısı kaçağı gelişebilir. Bulgusu tipiktir: tek taraflı, berrak ve su gibi burun akıntısı, öne eğilmekle artması. Bu tablo bekletilmez.

Daha seyrek olanlar arasında koku kaybının kalıcı olması, burun içinde yapışıklık gelişmesi, sinüs ağzının yeniden daralması ve enfeksiyon yer alır.

Tekrarlama konusu baştan konuşulmalıdır. Cerrahi, altta yatan eğilimi ortadan kaldırmaz. Alerji, astım ve polip yapma eğilimi olan hastalarda polipler yeniden gelişebilir. Bu yüzden ameliyat sonrası burun spreyi ve alerji tedavisinin sürdürülmesi, ameliyatın kendisi kadar belirleyicidir. Sigara kullanımı hem iyileşmeyi hem uzun dönem sonucu olumsuz etkiler.

Ameliyat sonrası dönemin merkezinde burun bakımı vardır. Bu, sonucun en çok etkilenen parçasıdır.

Tuzlu su ile yıkama hekimin verdiği gün ve sıklıkta başlar. Bol miktarda ve düzenli yıkama, kabukları çözer ve iyileşmeyi hızlandırır. Aksatıldığında burun tıkanır, kabuklar yapışıklığa zemin hazırlar.

Burun sert biçimde silinmez. İlk hafta burnu çekmek, hapşırırken ağzı kapatmak ve ıkınmak kanamayı tetikler. Hapşırma geldiğinde ağız açık tutulur.

Baş yüksekte yatılır. İki yastık ya da yatağın baş kısmını yükseltmek ödemi ve tıkanıklığı azaltır.

Sıcak ortamlardan kaçınılır. Sıcak duş, sauna, hamam ve güneşte uzun kalmak ilk günlerde kanamayı artırır. Havuz ve deniz hekimin verdiği süre boyunca ertelenir.

Ağır efor ve eğilme sınırlanır. Ağır kaldırmak, spor yapmak ve öne eğilerek çalışmak genellikle iki hafta ertelenir. Uçak yolculuğu için hekim onayı alınır.

İlaçlar düzenli kullanılır. Burun spreyleri, gerekiyorsa antibiyotik ve alerji ilaçları planlandığı gibi sürdürülür. Alerjisi ve astımı olan hastalarda bu tedavi ameliyattan sonra da devam eder; kesildiğinde poliplerin tekrarlama olasılığı artar.

Kontroller tedavinin parçasıdır. Endoskopik temizlik randevuları atlanmamalıdır; bu randevularda kabuklar ve yapışıklık başlangıçları temizlenir.

Sigarayı bırakmak bu dönemde belirgin fark yaratır.

Beklemeden başvurulacak durumlar şunlardır: durmayan ya da bol kanama, ateş ve titreme, şiddetlenen baş ağrısı, göz çevresinde hızla artan şişlik, çift görme ya da görme azalması, ense sertliği, tek taraflı berrak ve su gibi burun akıntısı, boyunda şişlik.