Hıçkırık nedir?

Hıçkırık, diyafram kasının istem dışı kasılması ve ardından ses tellerinin ani kapanmasıyla oluşan sestir.

Diyafram, göğüs ile karın boşluğunu ayıran ve solunumu sağlayan büyük kastır. Ani kasıldığında hızla hava çekilir; ses telleri hemen kapanır ve tipik ses ortaya çıkar.

Hıçkırık çoğunlukla zararsızdır ve dakikalar içinde kendiliğinden geçer.

Süreye göre üç grup ayrılır ve bu ayrım belirleyicidir.

Kırk sekiz saatten kısa süren hıçkırık akut kabul edilir. Neredeyse her zaman zararsızdır; hızlı yeme, gazlı içecek, ani sıcaklık değişimi, heyecan ve alkol tetikler.

Kırk sekiz saati aşan hıçkırık inatçı sayılır ve araştırılır.

Bir aydan uzun sürene ise dirençli hıçkırık denir; bu grupta altta yatan bir neden bulunma olasılığı yüksektir.

İnatçı hıçkırıkta nedenler geniştir: reflü, mide sorunları, diyaframı uyaran karın içi tablolar, akciğer ve göğüs boşluğu hastalıkları, sinir sistemi hastalıkları, böbrek yetmezliği ve bazı ilaçlar.

Sinir sistemi kaynaklı nedenler ayrıca vurgulanmalıdır: inme, beyin sapı sorunları ve multipl skleroz inatçı hıçkırıkla ortaya çıkabilir.

Ameliyat ve anestezi sonrası dönemde de görülür.

Uzun süren hıçkırık yalnız rahatsız edici değildir; uykuyu böler, beslenmeyi bozar ve kilo kaybına yol açabilir.

Akut hıçkırıkta tanı ve tedavi gerekmez; tablo kendiliğinden geçer.

Kırk sekiz saati aşan hıçkırıkta değerlendirme yapılır.

Öyküde hıçkırığın ne zamandır sürdüğü, uykuda devam edip etmediği, eşlik eden yakınmalar ve kullanılan ilaçlar sorgulanır.

Uykuda sürmesi ayrıca sorulur; bu bulgu yapısal bir nedeni düşündürür.

Reflü, mide yakınmaları, kilo kaybı, ateş, öksürük ve nörolojik belirtiler öğrenilir.

Muayenede kulak incelenir; kulak zarına değen bir yabancı cisim ya da kir birikimi hıçkırık yapabilir ve bu, kolay çözülen bir nedendir.

Boyun, akciğer, kalp ve karın muayenesi yapılır; nörolojik muayene eklenir.

Kan tetkikleri istenir: böbrek testleri, elektrolitler, kan şekeri, karaciğer testleri ve kan sayımı.

Akciğer filmi çekilir.

Gerekiyorsa endoskopi, tomografi ve beyin görüntülemesi yapılır.

Nörolojik bulgular varsa beyin görüntülemesi ertelenmez.

Tedavi öncelikle nedene yöneliktir.

Reflü saptanırsa asit baskılayıcı tedavi ve yaşam düzenlemeleri uygulanır; bu, inatçı hıçkırığın sık ve tedavi edilebilir nedenidir.

İlaç kaynaklıysa ilaç hekim tarafından düzenlenir.

Elektrolit bozuklukları düzeltilir.

Akut hıçkırıkta evde uygulanan yöntemler denenebilir: nefesi tutmak, poşete solumak, soğuk su içmek, buzlu su yudumlamak, bir kaşık şeker yutmak ve dizleri göğse çekmek.

Bu yöntemlerin ortak mantığı diyafram sinirini uyarmak ve kandaki karbondioksiti artırmaktır.

Poşete soluma yöntemi kalp ve akciğer hastalığı olanlarda uygulanmaz.

İnatçı ve dirençli hıçkırıkta ilaç tedavisi kullanılır; ilaç seçimi hekime aittir.

Yanıt alınamayan seçilmiş olgularda sinir bloğu ve ileri yöntemler değerlendirilir.

Akut hıçkırık zararsızdır; riskler uzun süren tablolarda ortaya çıkar.

Uyku bölünmesi ilk sonuçtur. Hıçkırık uykuda da sürüyorsa dinlenme bozulur ve yorgunluk yerleşir.

Beslenme etkilenir. Yemek yemek zorlaşır; uzun süren tablolarda kilo kaybı ve beslenme yetersizliği görülür.

Sıvı alımı azalabilir.

Ameliyat sonrası dönemde hıçkırık yara iyileşmesini zorlaştırabilir ve ağrıyı artırır.

Reflü olan kişilerde hıçkırık yakınmayı artırır ve kısır döngü kurar.

En önemli risk, inatçı hıçkırığın altındaki nedenin araştırılmamasıdır.

Sinir sistemi hastalıkları ayrıca vurgulanmalıdır: inatçı hıçkırığa güçsüzlük, konuşma bozukluğu, çift görme ve denge sorunu eşlik ediyorsa beklenmez.

Göğüs ve karın boşluğundaki kitleler de bu yolla ortaya çıkabilir.

Böbrek yetmezliği ve elektrolit bozuklukları sık atlanan nedenlerdir.

Korunma anlamında akut hıçkırık büyük ölçüde tetikleyicilerden kaçınmakla azaltılır.

Yavaş yenir ve iyi çiğnenir.

Öğünler küçültülür; mideyi aşırı dolduran yemeklerden kaçınılır.

Gazlı içecekler azaltılır.

Alkol sınırlanır.

Sigara bırakılır.

Çok sıcak ve çok soğuk yiyeceklerin ardarda tüketilmesinden kaçınılır.

Ani sıcaklık değişimlerinden korunulur.

Reflüye yönelik düzenlemeler uygulanır: yatmadan üç saat önce yemek bitirilir, yatağın baş kısmı yükseltilir.

Stres yönetimi eklenir.

Kullanılan ilaçlar gözden geçirilir.

Kırk sekiz saati aşan hıçkırıkta beklenmez.

Akut hıçkırıkta evde uygulanabilecek basit yöntemler vardır; inatçı tabloda ise asıl iş nedeni bulmaktır.

Nefes tutma denenir: derin nefes alınır ve on ile yirmi saniye tutulur, ardından yavaşça verilir.

Soğuk su hızlı yudumlarla içilir; buzlu su ağızda bekletilebilir.

Eğilerek, başı aşağıda tutarak bardağın karşı kenarından su içme yöntemi denenebilir.

Bir tatlı kaşığı şeker yutmak ya da bir dilim limon emmek bazı kişilerde işe yarar.

Dizler göğse çekilerek öne eğilmek diyaframa basınç uygular.

Poşete soluma yöntemi kalp ve akciğer hastalığı olanlarda uygulanmaz.

Bu yöntemler birkaç kez denenir; işe yaramazsa zorlanmaz.

Hızlı yeme alışkanlığı bırakılır; öğünler yavaş ve küçük porsiyonlar hâlinde tüketilir.

Gazlı içecekler ve alkol azaltılır.

Sigara bırakılır.

Çok sıcak ve çok soğuk gıdaların ardarda tüketilmesinden kaçınılır.

Reflü varsa yatmadan üç saat önce yemek bitirilir ve yatağın baş kısmı yükseltilir.

Stres yönetimi ve nefes çalışmaları uygulanır.

Uzun süren hıçkırıkta beslenme izlenir; öğünler küçültülüp sıklaştırılır ve sıvı alımı sürdürülür.

Kilo düzenli ölçülür.

Kullanılan ilaçlar listelenir ve hekime gösterilir.

Hıçkırığın ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve uykuda devam edip etmediği kaydedilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: kırk sekiz saati aşan hıçkırık, uykuda da süren hıçkırık, kilo kaybı, yemek yiyememe, göğüs ağrısı, nefes darlığı, kusma, karın ağrısı, ateş, güçsüzlük, konuşma bozukluğu, çift görme, denge kaybı, ameliyat sonrası başlayan ve geçmeyen hıçkırık.