Helicobacter pylori nedir?

Helikobakter pilori, mide iç yüzeyine yerleşen bir bakteridir. Dünya nüfusunun önemli bir bölümünde bulunur ve ülkemizde yaygındır.

Bakteri mide asidine dayanıklıdır. Mide iç yüzeyini kaplayan koruyucu tabakanın altına yerleşir ve orada yıllarca kalabilir.

Taşıyan kişilerin büyük bölümünde hiçbir belirti görülmez. Bu, sayfanın en önemli bilgilerinden biridir.

Bir bölümünde ise mide iltihabına, ülsere ve seyrek olarak mide kanserine zemin hazırlar.

Bulaş çoğunlukla çocuklukta olur. Ağız yoluyla, yakın temasla ve kalabalık yaşam koşullarında geçer; ülkemizdeki yaygınlık bu koşullarla ilişkilidir.

Belirtiler özgül değildir: üst karın ağrısı, şişkinlik, erken doyma, bulantı ve hazımsızlık.

En kritik konu kimde test edileceğidir. Bakteriyi herkeste aramak ve herkeste tedavi etmek doğru bir yaklaşım değildir.

Test, belirli durumlarda istenir: ülser öyküsü, süren mide yakınmaları, ailede mide kanseri öyküsü, uzun süreli mide ilacı ya da ağrı kesici kullanımı ve belirli kan hastalıkları.

Belirtisi olmayan ve risk taşımayan herkeste tarama önerilmez.

Tedavi birden çok ilacın birlikte kullanıldığı bir şemadır. Antibiyotik direnci nedeniyle ilaçlar hekim tarafından seçilir ve süre tam olarak tamamlanır.

Tedavi sonrası kontrol testi yapılır. Bakterinin temizlendiğinin gösterilmesi tedavinin ayrılmaz parçasıdır; bu adım sık atlanır.

Test kararı belirleyicidir ve herkeste yapılmaz.

Test istenen durumlar şunlardır: mide ya da onikiparmak bağırsağı ülseri öyküsü, süren üst karın yakınmaları, ailede mide kanseri öyküsü, uzun süreli mide ilacı kullanımı, uzun süreli ağrı kesici kullanımı planı, açıklanamayan demir eksikliği ve belirli kan hastalıkları.

Belirtisiz kişilerde tarama önerilmez.

Tanı için birkaç yöntem vardır.

Nefes testi ve dışkıda antijen testi girişimsel değildir ve yaygın kullanılır.

Endoskopi sırasında alınan biyopsi ile de saptanır; alarm bulgusu olan ve ileri yaşta yeni yakınması başlayan hastalarda endoskopi zaten yapılır.

Kan testinde bakılan antikorlar geçirilmiş enfeksiyonu da gösterebilir; bu nedenle tedavi kararı ve kontrol için uygun değildir.

Test öncesi hazırlık gerekir. Mide ilaçları iki hafta, antibiyotikler dört hafta önceden kesilmelidir; aksi hâlde sonuç yanlış negatif çıkar.

Bu ayrıntı sık atlanır ve gereksiz tekrar testlere yol açar.

Tedavi birden çok ilacın birlikte kullanıldığı bir şemadır: mide asidini baskılayan ilaç ve iki ya da daha fazla antibiyotik.

Süre hekim tarafından belirlenir ve tam olarak tamamlanır. Eksik kullanım hem başarısızlık hem direnç yaratır.

İlaç seçimi bölgesel direnç durumuna göre yapılır; ülkemizde direnç oranları yüksektir.

Tedavi sırasında bulantı, ağızda metalik tat ve ishal görülebilir; bunlar çoğunlukla geçicidir.

Alkol tedavi süresince kullanılmaz.

Tedaviden en az dört hafta sonra kontrol testi yapılır; nefes ya da dışkı testi kullanılır.

Birinci tedavi başarısız olursa farklı bir şema uygulanır; aynı antibiyotikler tekrarlanmaz.

Aile bireylerinde tarama rutin olarak önerilmez; ancak yakınması olanlar değerlendirilir.

Helikobakter pilori taşımak tek başına hastalık anlamına gelmez; risk, yol açtığı tablolardan doğar.

Mide ve onikiparmak bağırsağı ülseri en sık sonuçtur. Ülser kanaması ve delinme ciddi tablolardır.

Uzun süreli iltihap mide iç yüzeyinde değişikliklere yol açabilir; bu değişiklikler seyrek olarak mide kanserine zemin hazırlar.

Ülkemiz mide kanseri açısından orta ve yüksek riskli bölgelerdendir; bu nedenle ailede mide kanseri öyküsü olanlarda test ve tedavi ayrıca önemsenir.

Belirli lenf dokusu tümörleri de bu bakteriyle ilişkilendirilmiştir ve tedaviyle gerileyebilir.

Açıklanamayan demir eksikliği ve bazı kan hastalıklarında bakteri araştırılır.

Gereksiz tedavi ayrı bir risktir. Belirtisiz kişilerde yaygın antibiyotik kullanımı direnç yaratır ve bağırsak florasını bozar.

Eksik ve düzensiz kullanılan tedavi de direnç geliştirir; sonraki tedaviyi zorlaştırır.

Kontrol testinin yapılmaması sık bir eksikliktir; bakteri temizlenmemişse tablo sürer.

Korunmada temel hijyen ilk sıradadır.

Eller düzenli yıkanır: tuvalet sonrası ve yemek öncesi.

Güvenli su kullanılır ve gıda hijyeni sağlanır.

Ortak çatal, kaşık ve bardak kullanılmaz.

Yemek çiğneyip bebeğe verme alışkanlığı bırakılır; bu, çocuklukta bulaşın bilinen yollarındandır.

Aile içinde tanı konan kişi varsa yakınması olan diğer bireyler değerlendirilir.

Sigara bırakılır; hem ülser riskini hem mide kanseri riskini artırır.

Alkol azaltılır.

Ağrı kesicilerin gereksiz ve uzun süreli kullanımından kaçınılır; bu ilaçlar mide yüzeyini zedeler.

Alarm bulguları bilinir ve beklenmez.

Tedavi alanlarda kontrol testi yaptırılır.

Bu tabloda günlük bakımın hedefi tedaviyi eksiksiz tamamlamak ve mideyi zorlamamaktır.

Tedavi şeması tam olarak uygulanır. İlaçlar saatinde alınır ve süre tamamlanır; iyi hissedince kesilmez.

Eksik kullanım hem başarısızlığa hem antibiyotik direncine yol açar.

Tedavi sırasında bulantı, ağızda metalik tat ve ishal görülebilir; bunlar çoğunlukla geçicidir ve tedavi bırakılmaz.

Yan etkiler dayanılmaz düzeydeyse hekime bildirilir.

Alkol tedavi süresince kullanılmaz.

Sigara bırakılır.

Öğünler küçük ve düzenli tutulur; geç saatte ağır yemek yenmez.

Yağlı, kızartılmış, çok baharatlı ve asitli gıdalar yakınma döneminde azaltılır.

Kahve ve asitli içecekler sınırlanır.

Ağrı kesici kullanımı azaltılır; gerekiyorsa hangi ilacın uygun olduğu hekime sorulur.

Test öncesi hazırlığa uyulur: mide ilaçları iki hafta, antibiyotikler dört hafta önceden kesilir. Bu adım atlanırsa sonuç yanlış çıkar.

Tedaviden en az dört hafta sonra kontrol testi yaptırılır; bu adım tedavinin parçasıdır.

Ortak çatal, kaşık ve bardak kullanılmaz; eller sık yıkanır.

Aile bireylerinden yakınması olanlar değerlendirilir.

Yakınmalar tedavi sonrası sürüyorsa yeniden başvurulur; her mide yakınması bu bakteriye bağlanmaz.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: kanlı kusma, kahve telvesi görünümünde kusma, siyah ve katran görünümlü dışkı, yutma güçlüğü, istemsiz kilo kaybı, sürekli kusma, şiddetli karın ağrısı, halsizlik ve solukluk, tedaviye rağmen süren yakınmalar.