Karın şişkinliği nedir?

Karın şişkinliği, karında dolgunluk, gerginlik ve büyüme hissidir. Toplumda çok yaygın bir yakınmadır.

İki farklı durum karıştırılır ve ayrımı yararlıdır.

Birincisi şişkinlik hissidir. Karın gözle görülür biçimde büyümez ama kişi gergin ve dolu hisseder.

İkincisi karın çevresinin gerçekten artmasıdır. Giysiler dar gelir, kemer sıkışır ve büyüme gözle görülür.

İkinci grup daha dikkatli değerlendirilir.

En sık nedenler işlevseldir: bağırsakta gaz birikimi, hızlı yeme, gazlı içecekler, bazı gıdalar, kabızlık ve huzursuz bağırsak sendromu.

Bu tablolarda şişkinlik gün içinde artar, sabah daha azdır ve gaz ile dışkılamayla rahatlar.

İkinci grup nedenler yapısaldır: karın içinde sıvı birikmesi, kitleler, karaciğer hastalıkları, kalp yetmezliği ve yumurtalık sorunları.

Bu tablolarda şişkinlik süreklidir, gün içinde belirgin biçimde değişmez ve kilo değişimi ile başka bulgular eşlik eder.

Kadınlarda ayrı bir uyarı gerekir. Sürekli ve son haftalarda başlayan karın şişkinliği, erken doyma, karın ağrısı ve sık idrara çıkma yumurtalık kanserinin bilinen dörtlüsüdür.

Bu bulgular sık sık hazımsızlığa bağlanır ve tanı gecikir; bu nedenle üç haftayı aşan ve neredeyse her gün süren şişkinlik değerlendirilmelidir.

Alarm bulguları eşlik etmeyen ve dalgalanan şişkinlik ise çoğunlukla işlevseldir ve yönetilebilir.

Değerlendirmede şişkinliğin ne zamandır olduğu, gün içinde değişip değişmediği ve neyle rahatladığı sorgulanır.

Bu üç soru işlevsel ile yapısal ayrımını büyük ölçüde yapar.

Beslenme alışkanlıkları, gaz yapan gıdalar, süt ürünleri ve yapay tatlandırıcı kullanımı öğrenilir.

Dışkılama düzeni, kilo değişimi, adet düzeni ve kullanılan ilaçlar sorulur.

Alarm bulguları taranır: kilo kaybı, kanama, ateş, kusma, yutma güçlüğü ve gece uyandıran yakınmalar.

Muayenede karın incelenir; sıvı birikimi, kitle ve organ büyümesi aranır. Kadınlarda pelvik muayene yapılır.

Temel kan tetkikleri istenir: kan sayımı, karaciğer ve böbrek testleri, çölyak testleri ve iltihap belirteçleri.

Dışkı incelemesi yapılabilir.

Ultrason ilk görüntüleme basamağıdır; karın içi sıvı, kitle, karaciğer ve yumurtalıklar değerlendirilir.

Kadınlarda sürekli şişkinlikte pelvik ultrason ayrıca istenir; bu adım atlanmamalıdır.

Gerekiyorsa tomografi, endoskopi ve kolonoskopi yapılır.

Tedavi nedene göre planlanır.

İşlevsel tablolarda beslenme düzenlemesi ilk basamaktır: yavaş yeme, öğünleri küçültme, gazlı içecek ve sakızı bırakma, gaz yapan gıdaları belirleme.

Kabızlık tedavi edilir; kabızlık şişkinliğin en sık ve en kolay düzeltilen nedenidir.

Düzenli fiziksel etkinlik bağırsak hareketlerini destekler ve gazın atılmasını kolaylaştırır.

Huzursuz bağırsak sendromu saptanırsa kendi tedavisi uygulanır.

Laktoz ve benzeri sindirim güçlükleri belirlenip yönetilir.

Gaz giderici ilaçlar ve probiyotikler seçilmiş kişilerde yarar sağlar.

Yapısal nedenlerde tedavi altta yatan hastalığa yöneliktir.

Karın şişkinliğinin çoğu nedeni zararsızdır; risk, ciddi bir tablonun sıradan hazımsızlığa bağlanmasıdır.

En önemli uyarı kadınlarda yumurtalık kanseridir. Sürekli ve son haftalarda başlayan şişkinlik, erken doyma, karın ağrısı ve sık idrara çıkma bu hastalığın bilinen bulgularıdır.

Bu tablo çoğunlukla geç evrede tanı alır; nedeni bulguların sıradan sanılmasıdır. Üç haftayı aşan ve neredeyse her gün süren şişkinlikte değerlendirme istenmelidir.

Karın içinde sıvı birikmesi karaciğer hastalıkları, kalp yetmezliği ve kanserlerde görülür; bacaklarda ödem ve nefes darlığı eşlik edebilir.

Bağırsak tıkanıklığı acil bir tablodur: şiddetli karın ağrısı, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama bu tabloyu gösterir.

Çölyak hastalığı sık atlanır; şişkinlik, ishal, kansızlık ve kilo kaybıyla ortaya çıkabilir.

Gereksiz ve uzun süreli beslenme kısıtlamaları ayrı bir risktir; beslenmeyi daraltır ve altta yatan nedeni gizler.

Kendi kararıyla kullanılan bitkisel karışımlar ve müshiller bağırsak düzenini bozabilir.

Korunmada beslenme düzeni ilk sıradadır.

Yavaş yenir ve iyi çiğnenir; hızlı yeme hava yutmayı artırır.

Gazlı içecekler ve sakız azaltılır; pipetle içmek de hava yutturur.

Öğünler küçültülür ve düzenli hâle getirilir.

Gaz yapan gıdalar tek tek denenerek belirlenir; hepsini birden kesmek gerekmez.

Yapay tatlandırıcılar sınırlanır.

Kabızlık önlenir: lifli beslenme kademeli artırılır, su tüketimi sağlanır ve düzenli hareket edilir.

Düzenli egzersiz yapılır; yürüyüş bile belirgin fark yaratır.

Sigara bırakılır; hava yutmayı artırır.

Diş ve protez uyumu gözden geçirilir; kötü çiğneme hava yutmaya yol açar.

Kadınlar sürekli şişkinliği ihmal etmez.

Alarm bulguları bilinir ve beklenmez.

Karın şişkinliğinde günlük düzenlemeler çoğu kişide belirgin fark yaratır.

Yavaş yenir ve iyi çiğnenir; öğün en az yirmi dakikaya yayılır.

Konuşarak ve acele ederek yemekten kaçınılır; bu, hava yutmayı artırır.

Öğünler küçültülür ve sıklaştırılır.

Gazlı içecekler bırakılır; sakız ve pipet kullanımı azaltılır.

Gaz yapan gıdalar iki üç hafta boyunca tek tek denenerek belirlenir: kuru baklagiller, lahana, karnabahar, brokoli, soğan, elma ve armut.

Hepsi birden kesilmez; hangisinin sorun yarattığı günlük tutularak bulunur.

Yapay tatlandırıcılar azaltılır.

Süt ürünleri yakınma yapıyorsa miktar ve tür denenerek ayarlanır.

Lif alımı kademeli artırılır; ani artış şişkinliği çoğaltır.

Su tüketimi artırılır.

Düzenli yürüyüş yapılır; yemekten sonra kısa yürüyüş gazın atılmasını kolaylaştırır.

Kabızlık varsa tedavi edilir; tuvalette ıkınılmaz ve ayak altına küçük tabure konur.

Sigara bırakılır.

Stres yönetimi eklenir; bağırsak yakınmaları gerginlikle artar.

Dar giysi ve sıkı kemer bırakılır.

Diş ve protez uyumu kontrol edilir.

Yakınma günlüğü tutulur: ne yendi, ne zaman şişti, neyle rahatladı.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: üç haftayı aşan ve neredeyse her gün süren şişkinlik, sürekli ve gün içinde değişmeyen şişkinlik, istemsiz kilo kaybı, erken doyma, dışkıda kan ya da siyah dışkı, sürekli kusma, gaz ve dışkı çıkaramama, ateş, bacaklarda ödem, nefes darlığı, adet düzensizliği ve sık idrara çıkmanın eşlik etmesi.