Sık idrara çıkma nedir?

Sık idrara çıkma, gün içinde olağandan daha çok kez tuvalete gitme gereğidir.

Kişiden kişiye değişen bir sayı vardır ama genel kabul, gündüz sekiz kezden fazla ve gece bir kezden fazla kalkmanın araştırılmasıdır.

Asıl ayrım şudur: her seferinde çok mu idrar yapılıyor, yoksa sık ama az mı.

Bu soru tabloyu ikiye böler ve tanının en pratik adımıdır.

Toplam idrar miktarı artmışsa neden çoğunlukla mesanenin dışındadır: kontrolsüz şeker hastalığı, fazla sıvı ve kafein tüketimi, idrar söktürücü ilaçlar, böbrek hastalıkları ve seyrek görülen hormon bozuklukları.

Sık ama az idrar yapılıyorsa sorun mesane ve çevresindedir: idrar yolu enfeksiyonu, aşırı aktif mesane, prostat büyümesi, taş, mesane iltihabı ve gebelikte rahmin baskısı.

Gece idrara kalkma ayrı bir başlıktır. Uyku apnesi, kalp yetmezliği, bacak ödeminin gece geri emilmesi ve akşam alınan sıvı bu tabloyu yapar.

Kaygı ve alışkanlık da rol oynar. Bazı kişiler her fırsatta tuvalete gider; mesane küçük hacimlerde boşalmaya alışır ve kapasitesi azalır.

En sık yapılan hata su içmeyi azaltmaktır. Bu, idrarı yoğunlaştırır, mesaneyi tahriş eder ve yakınmayı artırır.

Sık idrara çıkma yaşlanmanın kaçınılmaz parçası değildir; nedeni araştırılır ve çoğu tedavi edilebilir.

Değerlendirmede en değerli araç idrar günlüğüdür. İki üç gün boyunca alınan sıvı, idrar zamanı ve miktarı yazılır.

Bu kayıt, çok idrar yapma ile sık az idrar yapma ayrımını tek başına ortaya koyar.

Öyküde yanma, sıkışma, akım zayıflığı, gece kalkma sayısı, sıvı ve kafein tüketimi ile kullanılan ilaçlar sorgulanır.

Muayene yapılır; erkeklerde prostat, kadınlarda pelvik taban ve sarkma değerlendirilir.

İdrar tahlili istenir. Enfeksiyon, kan ve şeker bakılır.

Kan tetkikleri yapılır: kan şekeri, böbrek testleri, elektrolitler ve gerekiyorsa hormon testleri.

Ultrason yapılır; böbrekler, mesane ve idrar sonrası kalan idrar miktarı değerlendirilir.

Erkeklerde akım hızı ölçülebilir.

Gece kalkma öndeyse uyku apnesi, kalp yetmezliği ve bacak ödemi araştırılır.

Tedavi nedene yöneliktir.

Enfeksiyon varsa antibiyotik verilir.

Şeker hastalığında kan şekeri düzeni sağlanır; yakınma bu düzenle geriler.

Prostat büyümesinde ilgili tedavi planlanır.

Aşırı aktif mesanede mesane eğitimi, pelvik taban egzersizleri ve gerekiyorsa ilaç tedavisi uygulanır.

İlaç kaynaklı tabloda idrar söktürücünün saati düzenlenebilir; ilaç kendi kararıyla kesilmez.

Kafein ve alkol azaltılır.

Kabızlık tedavi edilir; dolu bağırsak mesaneye baskı yapar.

Sıvı alımı azaltılmaz. Yeterli sıvı sürdürülür, yalnız akşam saatlerindeki alım düzenlenir.

Mesane tahrişini artıran gıdalar belirlenir ve azaltılır.

Sık idrara çıkmanın kendisi tehlikeli değildir; riskler altta yatan nedenden ve yanlış öz tedaviden doğar.

En önemli atlanan neden kontrolsüz şeker hastalığıdır. Sık idrara çıkma, aşırı susama ve kilo kaybı üçlüsü bu tabloyu düşündürür ve beklenmez.

İdrar yolu enfeksiyonunun gecikmesi böbrek enfeksiyonuna yol açabilir.

Erkeklerde prostat büyümesine bağlı boşaltma sorunu ilerlerse mesane ve böbrekler etkilenir.

Mesane tümörleri sık idrara çıkma ve idrarda kanla ortaya çıkabilir; ağrısız kanama ayrıca araştırılır.

Gece kalkma düşme riskini artırır; yaşlılarda kırıkla sonuçlanabilir.

Uyku bölünmesi gündüz yorgunluk, dikkat azalması ve iş kazası riski yaratır.

Su içmeyi azaltmak yaygın ve zararlı bir davranıştır. İdrar yoğunlaşır, mesane tahriş olur, kabızlık ve taş riski artar.

Sosyal kaçınma da gerçektir. Kişi tuvalet bulamama korkusuyla yolculuk, toplantı ve sosyal etkinlikten kaçınır; bu, yaşamı belirgin biçimde daraltır.

Korunmada sıvı düzeni ilk sıradadır. Yeterli sıvı gün içine yayılır; akşam saatlerinde azaltılır.

Kafein ve alkol azaltılır; ikisi de idrar üretimini artırır ve mesaneyi tahriş eder.

Asitli içecek, yapay tatlandırıcı, baharatlı yemek ve turunçgiller bir bölüm kişide yakınmayı artırır; deneyerek belirlenir.

Kilo kontrolü sağlanır; fazla kilo mesane üzerindeki baskıyı artırır.

Kabızlık önlenir.

Sigara bırakılır; öksürük ve mesane tahrişi yapar.

Pelvik taban egzersizleri öğrenilir.

Şeker hastalığı ve tansiyon kontrol altında tutulur.

Uyku apnesi bulguları varsa araştırılır.

Gece güvenliği sağlanır: koridor aydınlatması ve engelsiz yol düşmeyi önler.

Bu tabloda idrar günlüğü hem tanıyı koyar hem tedaviyi yönlendirir.

İki üç gün boyunca kayıt tutulur: ne zaman ne kadar sıvı alındı, ne zaman ne kadar idrar yapıldı, sıkışma ve kaçırma oldu mu.

Sıvı alımı azaltılmaz. Yeterli su gün içine yayılır; yatmadan iki üç saat önce alım azaltılır.

Kafein azaltılır: çay, kahve, kola ve enerji içecekleri.

Alkol sınırlanır.

Mesaneyi tahriş eden gıdalar tek tek denenerek belirlenir: asitli içecekler, yapay tatlandırıcılar, baharatlı yemekler, turunçgiller ve domates ürünleri.

Akşam yemeğinde tuz azaltılır; tuz gece susamayı artırır.

Bacaklarda ödem varsa akşamüstü bir süre bacaklar yükseltilerek dinlenilir; bu, gece idrara kalkmayı azaltır.

Varis çorabı öneriliyorsa kullanılır.

Kabızlık önlenir; lifli beslenme ve su tüketimi sürdürülür.

Kilo kontrolü sağlanır.

Sigara bırakılır.

Pelvik taban egzersizleri düzenli yapılır.

Her fırsatta tuvalete gitme alışkanlığı bırakılır; mesane küçük hacimlerde boşalmaya alışır ve kapasitesi azalır.

Tuvalette acele edilmez ve mesane tam boşaltılır.

Gece güvenliği sağlanır: gece lambası açılır, yol engelsiz tutulur.

İlaçlar gözden geçirilir; idrar söktürücünün saati hekimle düzenlenebilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: aşırı susama ve kilo kaybının eşlik etmesi, idrarda yanma, ateş ve yan ağrısı, idrarda kan, idrar akımında zayıflık ve zorlanma, hiç idrar yapamama, gece iki kezden fazla kalkma, bacaklarda ödem, uyku bölünmesi ve gündüz aşırı uykululuk, yakınmaların günlük yaşamı bozması.