Aşırı aktif mesane nedir?

Aşırı aktif mesane, mesane kasının istem dışı kasılmasıyla ani ve bastırılamayan idrar hissi yaratan bir tablodur.

Tanımın merkezinde sıkışma vardır. Kişi idrarın geldiğini hisseder ve bunu erteleyemez; tuvalete yetişmek için koşar.

Mesane dolu olmasa bile bu his oluşur. Bu nedenle her seferinde az miktarda idrar yapılır.

Tabloya sık idrara çıkma ve gece kalkma eşlik eder. Bir bölüm kişide tuvalete yetişemeden kaçırma da görülür.

Ancak kaçırma bu tanının zorunlu parçası değildir; kaçırma olmadan da tablo vardır.

Altta yatan yapısal bir hastalık çoğunlukla bulunmaz. Bu, tanının dışlamayla konduğu anlamına gelir: enfeksiyon, taş, tümör, prostat büyümesi ve nörolojik hastalıklar dışlanır.

Yaşla sıklaşır ama yaşlanmanın doğal parçası değildir.

Kadınlarda ve erkeklerde görülür. Erkeklerde prostat büyümesiyle birlikte bulunabilir.

Yaşam üzerindeki etkisi sık küçümsenir. Kişi tuvalet haritası çıkarmaya başlar, yolculuktan ve sosyal ortamdan kaçınır, sinemaya ve toplantıya gitmez; uyku bölünür.

Utanç nedeniyle başvuru gecikir ve kadınlar yıllarca ped kullanarak idare eder.

Oysa bu tablo tedavi edilebilir. Mesane eğitimi ve pelvik taban çalışmaları ilaç kadar etkilidir ve çoğu kişide belirgin fark yaratır.

Tanı öykü ve dışlamayla konur; bu tabloya özgü tek bir test yoktur.

İdrar günlüğü tutulur. İki üç gün boyunca sıvı alımı, idrar zamanı ve miktarı, sıkışma ve kaçırma kaydedilir. Bu kayıt hem tanıyı destekler hem tedavinin etkisini ölçer.

İdrar tahlili yapılır; enfeksiyon, kan ve şeker bakılır. Enfeksiyon varsa önce tedavi edilir çünkü benzer tablo yaratır.

Muayenede kadınlarda pelvik taban ve sarkma, erkeklerde prostat değerlendirilir.

Ultrasonla idrar sonrası kalan idrar ölçülür; boşaltma sorunu dışlanır.

Nörolojik hastalık düşünülüyorsa ileri değerlendirme yapılır.

Dirençli olgularda mesane basınç ölçümü istenebilir.

Tedavi basamaklıdır ve ilk basamak ilaç değildir.

Mesane eğitimi temel yöntemdir. Tuvalete gitme aralıkları planlı biçimde uzatılır; sıkışma geldiğinde hemen koşmak yerine kısa süre bekleme çalışılır. Bu yöntem haftalar içinde mesane kapasitesini artırır.

Sıkışmayı bastırma teknikleri öğretilir: durmak, pelvik tabanı hızla birkaç kez kasmak, derin nefes almak ve his geçtikten sonra yürüyerek tuvalete gitmek.

Pelvik taban egzersizleri düzenli yapılır; doğru teknik için fizyoterapist desteği alınabilir.

Sıvı ve gıda düzenlemeleri uygulanır: kafein, alkol ve asitli içecekler azaltılır.

Kilo kontrolü ve kabızlık tedavisi plana dâhildir.

İlaç tedavisi bu adımlar yeterli olmadığında eklenir. Mesane kasını gevşeten ilaç grupları vardır; ağız kuruluğu ve kabızlık gibi etkileri nedeniyle hekim izlemi gerekir.

Dirençli olgularda mesane içi uygulamalar ve sinir uyarımı yöntemleri değerlendirilir.

Menopoz sonrası kadınlarda bölgesel hormon tedavisi yakınmayı azaltabilir.

Aşırı aktif mesanenin riski yaşamsal değil, yaşam kalitesiyle ilgilidir; bu nedenle sık küçümsenir.

Sosyal daralma en somut sonuçtur. Kişi tuvalet bulamama korkusuyla yolculuk, toplantı, sinema ve sosyal etkinlikten kaçınır.

Uyku bölünmesi gündüz yorgunluk, dikkat azalması ve iş performansında düşüşe yol açar.

Gece kalkma düşme ve kırık riskini artırır; yaşlılarda bu sonuç ciddidir.

Cilt sorunları görülebilir; kaçırma varsa nemli kalan bölgede tahriş ve mantar gelişir.

Ruhsal yük gerçektir: utanç, kaygı ve çökkünlük sık eşlik eder.

Su içmeyi azaltmak yaygın bir çözüm denemesidir ve yanlıştır; idrar yoğunlaşır, mesane tahriş olur ve yakınma artar.

Her fırsatta tuvalete gitme alışkanlığı da tabloyu besler; mesane küçük hacimlerde boşalmaya alışır.

Başvurmama en büyük kayıptır. Tedavi edilebilir bir tablo yıllarca ped kullanarak idare edilir.

Korunmada mesane alışkanlıklarının doğru kurulması ilk sıradadır.

Tuvalete ihtiyaç hissedildiğinde gidilir; ihtimale karşı gitme alışkanlığı bırakılır.

Sıvı gün içine yayılır ve azaltılmaz; akşam alımı düzenlenir.

Kafein, alkol ve asitli içecekler azaltılır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Kabızlık önlenir; dolu bağırsak mesaneye baskı yapar.

Sigara bırakılır.

Pelvik taban egzersizleri öğrenilir ve sürdürülür; doğum sonrası dönemde başlanması en etkilidir.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur.

İdrar yolu enfeksiyonları zamanında tedavi edilir.

Gece güvenliği sağlanır: aydınlatma ve engelsiz yol.

Yakınma başladığında beklenmez; erken başlanan mesane eğitimi daha kolay sonuç verir.

Bu tabloda günlük düzen tedavinin en büyük parçasıdır ve düzenli uygulandığında ilaç kadar etkilidir.

İdrar günlüğü tutulur: sıvı alımı, idrar saatleri, sıkışma ve kaçırma yazılır.

Mesane eğitimi uygulanır. Tuvalete gitme aralığı belirlenir ve haftalar içinde on beşer dakika uzatılır.

Sıkışma geldiğinde hemen koşulmaz. Durulur, pelvik taban hızla beş altı kez kasılır, birkaç derin nefes alınır; his geçtikten sonra yürüyerek gidilir.

Bu teknik ilk günlerde zor gelir; birkaç hafta içinde belirgin fark yaratır.

İhtimale karşı tuvalete gitme alışkanlığı bırakılır.

Pelvik taban egzersizleri günde üç set yapılır; doğru kası çalıştırmak için fizyoterapist desteği alınabilir.

Sıvı azaltılmaz. Gün içine yayılır, yatmadan iki üç saat önce azaltılır.

Kafein azaltılır; çay, kahve, kola ve enerji içecekleri.

Alkol ve asitli içecekler sınırlanır.

Tahriş edici gıdalar tek tek denenerek belirlenir: yapay tatlandırıcı, baharat, turunçgiller, domates ürünleri.

Kilo kontrolü sağlanır.

Kabızlık önlenir.

Sigara bırakılır.

Gece güvenliği sağlanır; yatak ile tuvalet arası aydınlatılır ve engellerden arındırılır.

Dışarı çıkarken tuvalet planı yapmak kaygıyı azaltır; ancak bu, kaçınmaya dönüşmemelidir.

Cilt bakımı yapılır; kaçırma varsa bölge kuru tutulur ve koruyucu krem kullanılır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: idrarda yanma ve kan, ateş ve yan ağrısı, idrar akımında zayıflık ve tam boşaltamama, hiç idrar yapamama, kaçırmanın artması, bacaklarda güçsüzlük ve uyuşma, yakınmaların uykuyu ve sosyal yaşamı bozması, ilaç yan etkileri.