Ağız kuruluğu nedir?

Ağız kuruluğu, tükürük salgısının azalması ya da içeriğinin değişmesi sonucu ağzın kuru hissedilmesidir. Tıpta kserostomi adı verilir.

Tükürük ağız sağlığının temelidir. Yiyecek artıklarını temizler, asidi dengeler, diş minesini korur, çiğnemeyi ve yutmayı kolaylaştırır, tat almayı sağlar ve mikroplara karşı savunma yapar.

Bu işlevler azaldığında yakınmalar birbirini izler.

En sık neden ilaçlardır. Tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler, antidepresanlar, alerji ilaçları, uyku düzenleyiciler, mesane ilaçları ve ağrı kesicilerin bir bölümü tükürüğü azaltır.

Çok sayıda ilaç kullanan kişilerde etki birikir.

Yaşla birlikte tükürük bezleri de değişir ama yaşlılıkta görülen kuruluğun büyük bölümü ilaçlara ve hastalıklara bağlıdır.

Baş ve boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi tükürük bezlerini kalıcı olarak etkiler.

Sjögren sendromunda bağışıklık sistemi tükürük ve gözyaşı bezlerine saldırır; ağız ve göz kuruluğu birlikte görülür.

Kontrolsüz şeker hastalığı, sıvı kaybı, ağız solunumu, sigara ve alkol diğer nedenlerdir.

Kuruluk ilerledikçe çürükler artar, mantar enfeksiyonu sıklaşır, protez oturmaz ve konuşma zorlaşır.

Diş çürükleri kuruluğu olan kişilerde alışılmadık yerlerden, diş boyunlarından başlar.

Şekerli şeker emmek kuruluğu geçici olarak azaltırken çürük riskini belirgin biçimde artırır.

Değerlendirme öyküyle başlar.

Kuruluğun ne zaman başladığı, gün içinde nasıl değiştiği, gece uyandırıp uyandırmadığı ve yeme ile konuşmayı ne ölçüde etkilediği sorulur.

Kullanılan tüm ilaçlar listelenir; bu adım en verimli olanıdır.

Göz kuruluğu, eklem ağrısı, cilt kuruluğu ve yorgunluk sorgulanır; bu bulgular Sjögren açısından yol gösterir.

Geçirilmiş ışın tedavisi ve kemoterapi öğrenilir.

Muayenede ağız içi incelenir. Mukoza parlaklığını yitirmişse, dil pürüzlüyse ve tükürük köpüklüyse kuruluk desteklenir.

Dişler, diş etleri ve protezler değerlendirilir; diş boyunlarındaki çürükler tipiktir.

Tükürük bezleri elle muayene edilir ve akış gözlenir.

Mantar enfeksiyonu aranır.

Kan tetkikleri istenir: şeker, kan sayımı, tiroit işlevleri ve gerekli olgularda otoantikorlar.

Sjögren düşünülüyorsa göz kuruluğu testleri ve romatoloji değerlendirmesi eklenir; belirli olgularda tükürük bezi biyopsisi yapılır.

Tükürük bezi görüntülemesi seçilmiş olgularda kullanılır.

Tedavinin ilk adımı nedeni gidermektir.

İlaç kaynaklı kuruluk düşünülüyorsa doz ve zamanlama gözden geçirilir; alternatif ilaç seçenekleri değerlendirilir. İlaçlar kendi kararıyla bırakılmaz.

Tükürük yerine geçen jel ve spreyler kullanılır; gece uygulaması rahatlatır.

Tükürük akışını artıran ilaçlar seçilmiş hastalarda düşünülür.

Şekersiz sakız ve şekersiz pastil akışı uyarır.

Florid uygulamaları çürük riskini azaltır; yüksek floridli macun ve vernik önerilebilir.

Mantar enfeksiyonu ayrıca tedavi edilir.

Diş kontrolleri sıklaştırılır.

Ağız kuruluğunun en somut sonucu diş çürükleridir.

Tükürük azaldığında ağız asidi dengelenemez ve mine hızla etkilenir. Çürükler diş boyunlarından ve alışılmadık yüzeylerden başlar.

Bu çürükler hızlı ilerler ve tedavisi zordur.

Diş eti hastalığı da sıklaşır.

Ağız içi mantar enfeksiyonu bir başka sık sorundur; dilde ve yanak içinde beyaz örtü, yanma ve ağız köşelerinde çatlak görülür.

Protez kullananlarda kuruluk protezin oturmasını bozar ve yara açar.

Yutma güçlüğü beslenmeyi etkiler; kilo kaybı gelişebilir.

Tat alma değişikliği iştahı azaltır.

Konuşma güçlüğü ve gece uyanmalar yaşam kalitesini düşürür.

Uyku bölünmesi gündüz yorgunluğa yol açar.

Şekerli şeker ve gazlı içecekle kuruluğu gidermeye çalışmak önlenebilir bir risktir; çürük hızla artar.

Alkol içeren gargaraların kullanımı kuruluğu derinleştirir.

Sjögren sendromunun atlanması ayrı bir başlıktır; bu hastalıkta başka organ tutulumları da izlenir.

Korunmada ilaç listesinin gözden geçirilmesi ilk adımdır.

Su tüketimi gün boyu küçük yudumlarla sürdürülür.

Şekersiz sakız ve pastil tercih edilir.

Kafein ve alkol azaltılır.

Sigara bırakılır.

Alkolsüz gargara kullanılır.

Oda nemi artırılır; gece kuru hava kuruluğu belirginleştirir.

Burun tıkanıklığı tedavi edilir ve ağız solunumu azaltılır.

Floridli macun düzenli kullanılır ve diş kontrolleri sıklaştırılır.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur.

Ağız kuruluğunda günlük düzen hem rahatlama sağlar hem diş kaybını önler.

Su gün boyu küçük yudumlarla içilir; yanında su şişesi taşınır.

Yemek sırasında su içmek çiğneme ve yutmayı kolaylaştırır.

Şekersiz sakız çiğnenir ya da şekersiz pastil emilir; tükürük akışı artar.

Şekerli şeker, gazlı ve asitli içecekler kullanılmaz.

Kafein ve alkol azaltılır.

Sigara bırakılır.

Kuru, sert ve baharatlı gıdalar azaltılır; yemekler sulu ve yumuşak hazırlanır.

Soslu ve çorbalı öğünler yutmayı kolaylaştırır.

Dudaklara nemlendirici uygulanır.

Tükürük yerine geçen jel ve spreyler hekimin önerisiyle kullanılır; gece yatmadan önce uygulama rahatlatır.

Oda nemlendirilir.

Alkolsüz gargara tercih edilir.

Dişler günde iki kez floridli macunla fırçalanır; hekim yüksek floridli macun önerebilir.

Diş ipi günlük kullanılır.

Protezler her gün temizlenir ve gece çıkarılır.

Diş hekimi kontrolleri sıklaştırılır; çürükler erken yakalandığında tedavi kolaydır.

Kullanılan ilaçların listesi güncel tutulur ve her kontrolde gösterilir; ilaçlar kendi kararıyla bırakılmaz.

Hekime başvuru gerektiren durumlar şunlardır: ağızda beyaz örtü ve yanma, ağız köşelerinde geçmeyen çatlak, hızla artan diş çürükleri, yutma güçlüğü ve kilo kaybı, göz kuruluğunun eşlik etmesi, eklem ağrısı ve yorgunluk, tükürük bezlerinde şişlik ve ağrı, ateş.