Eklem ağrısı nedir?

Eklem ağrısı, iki kemiğin birleştiği bölgede hissedilen ağrıdır. Toplumda en sık görülen yakınmalardan biridir ve çok sayıda farklı nedeni vardır.

Ağrının kaynağı her zaman eklemin kendisi değildir. Çevredeki tendon, bağ, kas ve bursa denilen yastıkçıklar da benzer ağrı yapar; bu ayrım muayeneyle yapılır.

Değerlendirmede üç soru yol gösterir.

Birincisi ağrının davranışıdır. Kullanmakla artıp dinlenmekle azalıyorsa mekanik, dinlenmekle artıp hareketle azalıyorsa iltihabi tablo düşünülür. Sabah tutukluğunun süresi de bu ayrımı destekler.

İkincisi tutulan eklem sayısıdır. Tek eklem tutulumunda travma, enfeksiyon ve kristal birikimi öne çıkar. Çok eklem tutulumunda romatizmal hastalıklar ve virüs sonrası tablolar akla gelir.

Üçüncüsü eşlik eden bulgulardır: eklemde şişlik ve sıcaklık, ateş, döküntü, göz kızarıklığı, ishal, kilo kaybı.

Acil olarak ayrılması gereken bir tablo vardır: tek eklemde ani gelişen şişlik, kızarıklık, sıcaklık ve ateş. Bu, eklem enfeksiyonunu düşündürür ve saatler içinde kıkırdak hasarına yol açabilir.

Çocuklarda eklem ağrısı ayrıca ele alınır. Büyüme ağrısı gece olur, iki bacakta simetriktir, sabaha kalmaz ve eklemde şişlik yapmaz. Bu tanıma uymayan her ağrı değerlendirilir.

Eklem ağrısı yaşlılığın doğal parçası değildir; nedeni araştırılır ve çoğu tedavi edilebilir.

Değerlendirme öyküyle başlar: ağrı ne zaman başladı, hangi eklemleri tutuyor, kullanmakla mı dinlenmekle mi artıyor, sabah tutukluğu ne kadar sürüyor.

Eşlik eden bulgular sorgulanır: ateş, döküntü, göz kızarıklığı, ishal, idrar yakınmaları, kilo kaybı, yakın zamanda geçirilen enfeksiyon.

Travma öyküsü, meslek, spor ve kullanılan ilaçlar öğrenilir.

Muayenede eklem şişliği, sıcaklık, hassasiyet noktaları ve hareket açıklığı incelenir. Ağrının eklemden mi çevre yapılardan mı geldiği bu muayeneyle ayrılır.

Kan tetkikleri seçilerek istenir: kan sayımı, sedimantasyon ve iltihap belirteçleri, ürik asit, romatizmal testler, tiroit testleri, D vitamini.

Romatizmal testler her eklem ağrısında istenmez; gereksiz istenen testler yanlış yorumlanıp kaygıya yol açar.

Görüntüleme yapılır: röntgen ilk basamaktır, ultrason iltihabı ve sıvıyı gösterir, manyetik rezonans yumuşak dokuyu değerlendirir.

Eklemde sıvı varsa ponksiyon yapılabilir; alınan sıvının incelenmesi enfeksiyon ile kristal birikimini ayırır ve tanıyı kesinleştirir.

Tedavi nedene göre planlanır; bu sayfa yönlendirme yapar, hastalıkların tedavisi kendi sayfalarında anlatılır.

Mekanik tablolarda egzersiz, kilo kontrolü, fizik tedavi ve gerektiğinde eklem içi uygulamalar kullanılır.

İltihabi tablolarda hastalığı yavaşlatan tedaviler erken başlanır.

Enfeksiyon saptanırsa acil olarak boşaltma ve antibiyotik uygulanır.

Ağrı kesiciler destek amaçlıdır; nedeni ortadan kaldırmaz ve uzun süre kendi kararıyla kullanılmaz.

Mide koruyucu gerekliliği ve böbrek işlevleri ağrı kesici kullanımında hekim tarafından değerlendirilir.

Eklem ağrısında riskler, hem gecikmiş tanıdan hem yanlış öz tedaviden doğar.

En acil tablo eklem enfeksiyonudur. Tek eklemde ani şişlik, kızarıklık, sıcaklık ve ateş varsa saatler içinde kıkırdak hasarı gelişebilir; bu tabloda beklenmez.

İltihabi romatizmal hastalıklarda gecikme kalıcı eklem hasarı demektir. İlk aylarda başlanan tedavi şekil bozukluğunu büyük ölçüde önler.

Ağrı kesiciyle idare etme en sık ve en zararlı davranıştır. Ağrı azalır, hastalık ilerler.

Uzun süreli ağrı kesici kullanımının kendi riskleri vardır: mide kanaması, böbrek işlevlerinde bozulma ve tansiyon yüksekliği.

Kontrolsüz kortizon iğnesi ayrı bir risktir; tekrarlayan uygulamalar kıkırdağa zarar verebilir ve enfeksiyon riski taşır.

Hareketsizlik döngüsü de gerçektir. Ağrı nedeniyle hareket azalır, kas zayıflar, eklem daha çok zorlanır.

Çocuklarda büyüme ağrısı tanısının gereksiz kullanılması riskli bir alışkanlıktır; tanıma uymayan ağrılar değerlendirilir.

Korunmada kilo kontrolü ilk sıradadır. Diz ve kalça üzerindeki yük doğrudan azalır; birkaç kilo bile fark yaratır.

Düzenli egzersiz yapılır. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet eklemi yormadan kası güçlendirir.

Kas gücü korunur; güçlü kas eklemi korur ve yaralanmayı azaltır.

Spor öncesi ısınma ve sonrasında esneme yapılır; ani ve aşırı yüklenmeden kaçınılır.

İş ve ev düzeninde eklem koruma ilkeleri uygulanır: yükü büyük eklemlere dağıtmak, uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, uygun yükseklikte çalışmak.

Ayakkabı destekli ve tabanı yastıklı seçilir.

Travmadan korunulur; kaygan zemin ve düşme riski azaltılır.

D vitamini durumu izlenir.

Sigara bırakılır; iltihabi romatizmal hastalıkların seyrini kötüleştirir.

Alarm bulguları bilinir ve beklenmez.

Eklem ağrısında günlük düzenlemeler hem yakınmayı azaltır hem ilerlemeyi yavaşlatır.

Hareket sürdürülür. Tam istirahat çoğu tabloda zararlıdır; ağrıyı artırmayan düzeyde hareket korunur.

Su içi egzersiz ağrılı dönemlerde en iyi seçenektir; eklem yükü azalırken kas çalışır.

Kas güçlendirme programı fizyoterapistle belirlenir ve düzenli uygulanır.

Eklem hareket açıklığı çalışmaları her gün yapılır.

Isı ve soğuk uygulaması ayrılır: tutukluk ve kas gerginliğinde ılık uygulama, şişlik ve sıcaklık artışında soğuk uygulama tercih edilir.

Kilo kontrolü sağlanır.

Ayakkabı destekli seçilir; gerekiyorsa tabanlık kullanılır.

Uzun süre aynı pozisyonda kalınmaz; masa başında saat başı kalkılır.

Ağır kaldırma tekniği düzeltilir: dizden çökerek kaldırmak ve yükü gövdeye yakın taşımak.

Yardımcı araçlar kullanılır: baston, kavanoz açacağı, uzun saplı aletler. Bunlar eklemi korur ve bağımsızlığı artırır.

Ağrı kesiciler hekimin belirttiği biçimde ve süreyle kullanılır; sürekli kullanım gerekiyorsa neden yeniden değerlendirilir.

İnternetten alınan eklem takviyeleri ve karışımları hekime danışmadan kullanılmaz.

Ağrı günlüğü tutulur: hangi eklem, hangi saatte, neyle artıyor. Bu kayıt mekanik ile iltihabi ayrımını kolaylaştırır.

Sigara bırakılır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: tek eklemde ani şişlik, kızarıklık ve ateş, altı haftayı aşan eklem ağrısı, yarım saati aşan sabah tutukluğu, eklemde şişlik, gece ağrıyla uyanma, ateş ve kilo kaybı, döküntü ve göz kızarıklığı, eklemi tam açamama, çocukta topallama ve sabah zorlanması.