Bacak krampı nedir?

Bacak krampı, kasların istem dışı, ani ve ağrılı biçimde kasılmasıdır. En sık baldır kasında görülür.

Kasılma saniyeler ile birkaç dakika sürer. Kas sertleşir, elle hissedilecek kadar gerilir ve ağrı belirgindir.

Kramp geçtikten sonra bölgede saatlerce süren bir hassasiyet kalabilir.

En sık görülen biçim gece kramplarıdır. Uykuda ya da uykuya dalarken ortaya çıkar ve kişiyi uyandırır.

İleri yaşta sıklığı artar; ancak her yaşta görülebilir.

Gebelikte, özellikle son aylarda sık görülür.

Çoğu kramp zararsızdır ve altta yatan bir hastalık bulunmaz.

Buna karşılık bazı nedenler araştırılmalıdır: sıvı ve tuz dengesizlikleri, böbrek hastalıkları, tiroit sorunları, şeker hastalığına bağlı sinir hasarı, damar hastalıkları ve bazı ilaçlar.

İlaçlar sık atlanan bir nedendir. İdrar söktürücüler, bazı tansiyon ilaçları, kolesterol ilaçları ve astım ilaçları kramp yapabilir.

Bir ayrım ayrıca yapılmalıdır. Huzursuz bacak sendromunda ağrılı bir kasılma yoktur; bacakları hareket ettirme isteği vardır ve hareketle rahatlar. Kramp ise ağrılı ve gözle görülür bir kasılmadır.

Bir başka ayrım damar kaynaklı ağrıdır. Yürürken ortaya çıkan ve durunca geçen baldır ağrısı damar tıkanıklığını düşündürür; bu tablo krampla karıştırılır ve araştırılmalıdır.

Değerlendirmede krampların ne zaman olduğu, hangi kasları tuttuğu, ne kadar sürdüğü ve ne sıklıkta tekrarladığı sorgulanır.

Gece mi gündüz mü olduğu, egzersizle ilişkisi ve gebelik durumu öğrenilir.

Kullanılan tüm ilaçlar gözden geçirilir; ilaç kaynaklı kramp sık ve kolay çözülen bir nedendir.

Huzursuz bacak sendromundan ayrım yapılır: hareket ettirme isteği mi var, yoksa ağrılı kasılma mı.

Damar kaynaklı ağrı sorgulanır: yürürken çıkıp durunca geçen baldır ağrısı farklı bir tablodur.

Muayenede kas gücü, refleksler, duyu ve nabızlar değerlendirilir; bacak nabızlarının alınamaması damar hastalığını düşündürür.

Sık ve dirençli kramplarda kan tetkikleri istenir: elektrolitler, magnezyum, kalsiyum, kan şekeri, tiroit testleri, böbrek ve karaciğer testleri, D vitamini.

Damar hastalığı düşünülüyorsa damar incelemesi yapılır.

Sinir kaynaklı tablo düşünülüyorsa sinir ileti çalışması istenebilir.

Tedavi nedene yöneliktir.

Kramp anında en etkili yöntem germe hareketidir. Baldır kramplarında ayak ucu kişiye doğru çekilir ve diz düz tutulur; bu, kasılmayı çoğunlukla hızla çözer.

Ayakta durup topuğu yere basmak da işe yarar.

Sonrasında bölgeye masaj ve sıcak uygulama yapılır.

Önleyici olarak günlük germe çalışmaları önerilir; yatmadan önce yapılan baldır germesi gece kramplarını azaltır.

Sıvı alımı düzenlenir.

Eksiklik saptanırsa magnezyum, kalsiyum ve potasyum desteği verilir; ancak eksiklik yokken kullanılan magnezyumun her kişide yarar sağlamadığı bilinmelidir.

İlaç kaynaklı kramplarda ilaç hekim tarafından düzenlenir; kendi kararıyla kesilmez.

Altta yatan hastalıklar tedavi edilir.

Bacak kramplarının çoğu zararsızdır; risk, altta yatan nedenin atlanmasından ve yaşam kalitesindeki bozulmadan doğar.

Gece krampları uykuyu böler. Tekrarlayan uyanmalar gündüz yorgunluğa, dikkat azalmasına ve ruh hâli bozukluğuna yol açar.

Yaşlılarda gece kalkışları düşme riskini artırır.

Atlanmaması gereken tablolar vardır.

Damar tıkanıklığı ayrıca vurgulanmalıdır: yürürken çıkan ve durunca geçen baldır ağrısı kramp sanılır. Bu tablo ilerlediğinde dinlenmede de ağrı ve ayakta yara gelişir.

Bacakta tek taraflı şişlik, kızarıklık ve ısı artışıyla giden ağrı toplardamar pıhtısını düşündürür ve acildir.

İlaç kaynaklı kramplar kolay çözülür ama ilaç listesi gözden geçirilmezse yıllarca sürer.

Tiroit yetersizliği ve elektrolit bozuklukları basit testlerle bulunur.

Kontrolsüz mineral takviyesi kullanımı ayrı bir risktir; böbrek hastalarında potasyum ve magnezyum yüklemesi tehlikelidir.

Korunmada sıvı alımı ilk sıradadır; gün boyu düzenli su içilir.

Günlük germe çalışmaları yapılır. Yatmadan önce baldır germesi gece kramplarını azaltan en somut adımdır.

Egzersiz öncesi ısınma ve sonrasında soğuma yapılır.

Uzun süre aynı pozisyonda kalınmaz.

Yatakta ayakların örtüyle aşağı doğru bastırılması engellenir; örtü gevşek bırakılır.

Uygun ayakkabı kullanılır.

Alkol azaltılır.

Kafein sınırlanır.

Düzenli egzersizle kas gücü korunur.

İleri yaşta kas kütlesi korunmalıdır; protein alımı ve direnç egzersizleri buna yardım eder.

Gebelikte germe, yürüyüş ve bacak yükseltme uygulanır.

İlaç listesi hekimle gözden geçirilir.

Şeker hastalığı ve tiroit hastalıkları kontrol altında tutulur.

Kramplarda hem anlık müdahale hem önleyici düzen işe yarar.

Kramp anında kas gerdirilir. Baldırda: bacak düz, ayak ucu kişiye doğru çekilir ve on saniye tutulur. Ayakta durup topuğu yere basmak da etkilidir.

Gerdirmenin ardından bölgeye masaj ve sıcak uygulama yapılır.

Soğuk uygulama bazı kişilerde ağrıyı azaltır; hangisinin işe yaradığı denenerek belirlenir.

Yatmadan önce baldır germe çalışması yapılır: duvara karşı, arka bacak düz ve topuk yerde, otuz saniye tutulur ve iki üç kez tekrarlanır.

Gün içinde ayak bileği hareketleri yapılır.

Su tüketimi artırılır; özellikle sıcak havalarda ve egzersiz günlerinde.

Dengeli beslenilir; muz, kuru meyve, yeşil yapraklı sebze ve süt ürünleri mineral açısından katkı sağlar.

Alkol azaltılır.

Yatak örtüsü ayakları aşağı bastırmayacak biçimde gevşek bırakılır.

Uyku pozisyonu değiştirilir; sırtüstü yatanlarda ayak ucuna küçük bir destek konabilir.

Uygun ve destekli ayakkabı kullanılır.

Uzun süre ayakta durulacaksa ara verilir ve pozisyon değiştirilir.

Düzenli yürüyüş sürdürülür.

Gebelikte bacaklar akşamüstü yükseltilerek dinlendirilir.

Takviye kullanımı hekime danışılarak yapılır; böbrek hastalığı olanlar kendi kararıyla mineral takviyesi kullanmaz.

Krampların sıklığı, saati ve tetikleyicileri kaydedilir.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: sık ve şiddetli kramplar, uykuyu düzenli bölen ataklar, tek bacakta şişlik, kızarıklık ve ısı artışı, yürürken çıkıp durunca geçen ağrı, bacakta uyuşma ve güçsüzlük, kaslarda erime, koyu renkli idrar, yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıkan kramplar, ayakta yara ve renk değişikliği.