Varikosel nedir?

Varikosel, testis toplardamarlarının genişlemesidir; bacaktaki varisin torbadaki karşılığı denebilir. Testisten kirli kanı taşıyan damar ağındaki kapakçıklar yetersiz kalınca kan geri kaçar ve göllenir; damarlar solucan yumağı gibi ele gelen bir kıvam alır. Anatomi gereği olguların büyük çoğunluğu sol taraftadır.

Oldukça yaygındır: erkeklerin kabaca yüzde on beşinde bulunur ve çoğu zaman hiçbir şikayet vermez; askerlik ya da spor muayenesinde tesadüfen fark edilen varikosel klasik senaryodur. Şikayet verdiğinde tipik tablo, uzun süre ayakta kalınca ya da gün sonunda artan künt ağrı ve torbada ağırlık hissidir; yatınca rahatlar.

Asıl önemi doğurganlıkla ilişkisindedir. Göllenen kan testisin sıcaklığını artırır; sperm üretimi ise vücut sıcaklığının biraz altında çalışmayı sever. Bu yüzden varikosel, erkek kaynaklı kısırlığın en sık düzeltilebilir nedenidir: kısırlık nedeniyle başvuran erkeklerin önemli bir bölümünde saptanır. Yine de denklemin öbür yüzü akılda tutulmalıdır: varikoseli olan erkeklerin çoğu sorunsuz baba olur. Yani varikosel görüldüğü her yerde tedavi edilecek bir düşman değil, doğru hastada düzeltilecek bir bulgudur.

Ergenlik döneminde saptanan varikosel ayrıca izlenir; testis gelişimini etkileyip etkilemediği takiple anlaşılır.

Tanı çoğunlukla ayakta yapılan muayeneyle konur; ıkınma sırasında damar yumağı belirginleşir. Skrotal renkli Doppler ultrason, damar çaplarını ve geri kaçışı ölçerek tanıyı kesinleştirir. Kısırlık gündemiyle gelen hastada değerlendirmenin asıl direği sperm analizidir; sayı, hareket ve şekil parametreleri tedavi kararının pusulasıdır. Hormon testleri gerektiğinde eklenir.

Tedavi herkes için değildir ve bu cümle bu sayfanın en önemli cümlesidir. Şikayeti olmayan, sperm değerleri normal ve çocuk planı olmayan erkekte varikosel çoğunlukla yalnızca izlenir. Tedavi şu durumlarda gündeme gelir: bozulmuş sperm analiziyle birlikte kısırlık, yaşam kalitesini bozan inatçı ağrı ve ergen hastada testis gelişim geriliği. Standart tedavi mikrocerrahi varikoselektomidir: kasık bölgesinden küçük bir kesiyle, mikroskop altında genişlemiş damarlar bağlanır; günübirlik bir ameliyattır ve nüks ile komplikasyon oranları mikroskopla en düşük düzeydedir. Uygun olgularda damar içinden tıkama yani embolizasyon da bir seçenektir. Ameliyat sonrası sperm parametrelerinde düzelme aylar içinde görülür; yeni sperm üretim döngüsü yaklaşık üç ay sürdüğünden ilk kontrol analizi genellikle üçüncü aydan sonra yapılır.

Varikosel büyük ölçüde anatomik bir yatkınlık işidir: damar kapakçıklarının yapısı ve sol testis toplardamarının uzun, dik açılı seyri zemini kurar. Ailede varis ve varikosel öyküsü, uzun boy ve ergenlikteki hızlı büyüme dönemleri sıklıkla eşlik eder. Ağır kaldırma ve uzun süre ayakta kalmanın varikoseli yarattığına dair kanıt zayıftır; ama var olan varikoselin ağrısını artırabilirler.

Oluşumu engelleyen kanıtlı bir korunma yöntemi yoktur; korunma burada doğru izlem anlamına gelir. Ergenlik çağındaki gençlerde yıllık muayenede testislerin de değerlendirilmesi, gelişim farkını erken yakalar. Çocuk planlayan ve varikoseli bilinen erkekte erken sperm analizi, yılların kaybını önler. Sıkı olmayan, destekleyici iç giyim ağrılı günlerde konfor sağlar; uzun ayakta kalınan işlerde molalar ve gün sonu kısa bir uzanma, göllenmeyi azaltır.

Varikoselle yaşayan çoğu erkek için gündelik hayatta değişen bir şey yoktur; spor serbesttir, cinsel yaşam serbesttir, sauna gibi uzun süreli sıcak uygulamaları abartmamak ise makul bir öneridir çünkü mesele zaten ısı dengesidir. Ağrılı günlerde destekleyici iç çamaşırı, kısa süreli soğuk uygulama ve uzanmak rahatlatır; ağrı düzenliyse çözümü ertelemek yerine üroloji kontrolü planlanmalıdır.

Ameliyat olduysanız ilk hafta ağır kaldırmadan uzak durun; masa başı işe dönüş genellikle birkaç gün içinde olur. Torbada hafif şişlik ve morarma beklenendir, giderek söner. Kontrol sperm analizini takvime bağlayın; düzelme sabır ister ve üç ile altı ay arasında belirginleşir. Çocuk planı olan çiftlerde süreci tek başına yürütmeyin: erkek değerlendirmesi ile kadın doğum takibinin paralel ilerlemesi, zaman kaybını önleyen en akılcı düzendir. Ve kendi kendine muayene alışkanlığını edinin: torbada yeni, ağrısız ve giderek büyüyen sertlik varikosel değil başka kapıların konusudur ve bekletilmeden gösterilmelidir.