İdrarda kan nedir?

İdrarda kan, idrar yollarının herhangi bir bölümünden kanamanın idrara karışmasıdır. Tıpta hematüri denir.

İki biçimi vardır ve ikisi de aynı ciddiyetle ele alınır.

Gözle görülen kanamada idrar pembe, kırmızı ya da kola rengindedir. Kişi bunu fark eder ve korkar.

Gözle görülmeyen kanamada idrar normal görünür; kan yalnız idrar tahlilinde saptanır. Bu biçim çoğunlukla başka bir nedenle yapılan tahlilde bulunur.

Gözle görülmeyen kanamanın ciddiye alınmaması yaygın bir hatadır. Miktarın az olması nedenin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

İdrarın kırmızı görünmesi her zaman kan değildir. Pancar, böğürtlen, bazı gıda boyaları ve bazı ilaçlar idrarı kızartabilir; ayrım idrar tahliliyle yapılır.

Kadınlarda adet kanamasının idrara karışması da yanıltıcıdır; tahlil adet dışı dönemde tekrarlanır.

Nedenler geniştir: idrar yolu enfeksiyonu, taş, prostat büyümesi, böbrek hastalıkları, travma, ağır egzersiz ve kan sulandırıcı ilaçlar.

En kritik ayrım şudur: ağrısız kanama. Taş ve enfeksiyonda çoğunlukla ağrı ya da yanma eşlik eder; ağrısız kanama ise tümör açısından ayrıca değerlendirilir.

Sigara içen ve kırk yaşını aşmış kişilerde ağrısız kanama mesane kanseri açısından araştırılır. Bu üçlü sayfanın en önemli uyarısıdır.

Kanama kendiliğinden durabilir; durması araştırmayı gereksiz kılmaz.

İlk adım kanamanın gerçekten kan olduğunu doğrulamaktır. İdrar tahlili yapılır; mikroskopla alyuvarlar görülür.

Kadınlarda tahlil adet dışı dönemde tekrarlanır.

Öyküde ağrı olup olmadığı, yanma, ateş, travma, ağır egzersiz, sigara kullanımı, meslek ve kullanılan ilaçlar sorgulanır.

Ağrı varlığı yön verir: yanma enfeksiyonu, yan ağrısı taşı, ağrısız kanama ise tümörü düşündürür.

İdrar kültürü istenir; enfeksiyon varsa tedavi edilir ve kanama tedavi sonrası yeniden kontrol edilir.

İdrarda protein çıkması, göz kapaklarında şişme ve tansiyon yüksekliği böbreğin süzme birimiyle ilgili hastalıkları düşündürür; bu grup nefroloji tarafından değerlendirilir.

Görüntüleme yapılır. Ultrason ilk basamaktır; taş, kitle ve böbrek yapısı değerlendirilir. Gerekiyorsa ilaçlı tomografi çekilir.

Sistoskopi belirli hastalarda yapılır. İnce bir kamerayla mesane içi doğrudan incelenir; mesane tümörlerini gösteren en güvenilir yöntemdir.

Bu inceleme özellikle kırk yaşını aşmış, sigara içen ve ağrısız kanaması olan kişilerde istenir.

İdrarda hücre incelemesi ek bilgi verebilir.

Tedavi nedene yöneliktir.

Enfeksiyonda antibiyotik verilir; taşta boyuta göre izlem, ilaç ya da girişim uygulanır.

Prostat büyümesinde ilgili tedavi planlanır.

Tümör saptanırsa tedavi cerrahi ve ileri yöntemlerle yürütülür; erken evrede sonuçlar belirgin biçimde iyidir.

Böbrek kaynaklı hastalıklarda tedavi nefroloji tarafından planlanır ve biyopsi gerekebilir.

Kan sulandırıcı kullananlarda kanama ilaca bağlanıp geçiştirilmez; bu kişilerde de neden araştırılır.

İdrarda kanın riski, ciddi bir hastalığın erken işareti olabilmesinden doğar.

En önemli başlık mesane ve böbrek tümörleridir. Bu tümörlerin en sık ilk bulgusu ağrısız kanamadır ve erken evrede tedavi sonuçları belirgin biçimde iyidir.

Kanamanın kendiliğinden durması en sık gecikme nedenidir. Kişi geçtiğini düşünür ve başvurmaz; oysa tümör kaynaklı kanamalar aralıklı olur.

Sigara mesane kanserinin en güçlü ve önlenebilir nedenidir; bu bağlantı yeterince bilinmez.

Bazı meslek gruplarında kimyasal maruziyeti riski artırır: boya, kauçuk, deri, tekstil ve baskı işleri.

Böbreğin süzme birimiyle ilgili hastalıklar sessiz ilerleyip böbrek yetmezliğine gidebilir; idrarda kan ve protein birlikteliği bu tabloyu düşündürür.

Taşlar tıkanma ve enfeksiyona yol açabilir.

Pıhtı nedeniyle idrar yapamama acil bir tablodur.

Kan sulandırıcı kullananlarda kanamanın ilaca bağlanması ayrı bir risktir; bu kişilerde de altta yatan neden araştırılır.

Korunmada sigaranın bırakılması ilk sıradadır.

Mesleki maruziyet varsa koruyucu önlemler alınır ve düzenli kontrol yapılır.

Sıvı alımı artırılır; hem taş oluşumunu hem enfeksiyonu azaltır.

Taş öyküsü olanlarda beslenme düzenlemeleri uygulanır ve izlem sürdürülür.

Tansiyon ve şeker hastalığı kontrol altında tutulur; ikisi de böbrekleri etkiler.

Ağrı kesicilerin uzun süreli ve kontrolsüz kullanımı azaltılır; böbrekleri yıpratır.

Boğaz enfeksiyonları tam tedavi edilir; sonrasında böbrek tutulumu gelişebilir.

İdrar yolu enfeksiyonları zamanında tedavi edilir.

Rutin idrar tahlilinde saptanan kan hafife alınmaz ve izlenir.

Ağrısız kanamada, kanama durmuş olsa bile başvurulur.

İdrarda kan bir bulgudur; evde tedavi edilmez, ancak süreç doğru yönetilebilir.

İdrarın rengi ve kanamanın hangi aşamada olduğu not edilir: idrarın başında mı, sonunda mı, tüm idrar boyunca mı. Bu bilgi kaynağı belirlemede yardımcı olur.

Kanamanın kaç kez tekrarladığı ve ne kadar sürdüğü yazılır.

Eşlik eden bulgular kaydedilir: ağrı, yanma, ateş, yan ağrısı, kilo kaybı.

Kullanılan tüm ilaçlar ve takviyeler listelenir.

Son günlerde yenen pancar ve böğürtlen gibi gıdalar not edilir; renk değişimi bunlardan da olabilir.

Ağır egzersiz yapıldıysa belirtilir.

Kadınlarda adet dönemi bildirilir; tahlil adet dışı dönemde tekrarlanır.

Sıvı alımı artırılır.

Kanama sürerken ağır egzersizden kaçınılır.

Kan sulandırıcı kullanılıyorsa ilaç kendi kararıyla kesilmez; durum hekime bildirilir.

Ağrı kesicilerin kontrolsüz kullanımından kaçınılır.

Sigara bırakılır.

İstenen tetkikler ve görüntülemeler ertelenmez; kanama durmuş olsa bile araştırma tamamlanır.

Sistoskopi önerildiyse yaptırılır; mesane tümörlerini gösteren en güvenilir yöntemdir.

Tansiyon ve şeker kontrolü sürdürülür.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: idrar yapamama ve pıhtı tıkanması, yoğun kanama ve iri pıhtılar, ateş ve titreme, şiddetli yan ağrısı, bulantı ve kusma, baş dönmesi ve bayılma, solukluk ve hızlı nabız, travma sonrası kanama, göz kapaklarında şişme ve idrar miktarında azalma.