Bağırsak enfeksiyonu (gastroenterit) nedir?

Bağırsak enfeksiyonu, mide ve bağırsakların iltihaplanmasıyla ishal, kusma ve karın ağrısına yol açan tablodur. Tıpta gastroenterit denir; halk arasında mide gribi ya da bağırsak gribi adıyla anılır.

Etkenlerin büyük bölümü virüslerdir. Çocuklarda rotavirüs, her yaşta norovirüs sık görülür. Bakteriler ve parazitler daha seyrektir ama tablo genellikle daha ağır seyreder.

Bulaş yolu ağız yoluyladır: kirli su ve yiyecek, iyi pişmemiş gıda, yıkanmamış sebze ve meyve, hasta kişiyle temas ve kirli eller. Norovirüs çok az sayıda mikropla bulaştığı için kapalı ortamlarda hızla yayılır.

Seyir çoğunlukla kendini sınırlar. Viral tablolar birkaç gün içinde geriler. Asıl tehlike hastalığın kendisi değil, sıvı kaybıdır. Bebekler, küçük çocuklar ve yaşlılar bu açıdan en riskli gruptur.

Bu nedenle tedavinin merkezinde sıvı vardır. Ağızdan sıvı desteği doğru uygulandığında hastaneye yatışların büyük bölümü önlenir.

Antibiyotik çoğu olguda gerekmez ve yarardan çok zarar verir. Kanlı ishal, yüksek ateş, uzayan tablo ve bazı özel durumlar dışında kullanılmaz.

İshal kesici ilaçlar da her hastada uygun değildir. Kanlı ishalde ve yüksek ateş varlığında, ayrıca küçük çocuklarda kullanılmaz.

Çoğu olguda tanı öykü ve muayeneyle konur; laboratuvar incelemesi rutin olarak gerekmez.

Dışkı incelemesi belirli durumlarda istenir: kanlı ishal, yüksek ateş, on günü aşan tablo, yakın zamanda antibiyotik kullanımı, seyahat öyküsü, bağışıklığı baskılanmış hastalar ve toplu vakalar.

Kan testleri sıvı kaybının derecesini ve tuz dengesini görmek için istenebilir.

Tedavinin çekirdeği sıvı desteğidir. Ağızdan sıvı ve elektrolit tozları en etkili yöntemdir; az miktarda, sık aralıklarla ve kaşıkla verilmesi kusan hastada bile çoğunlukla başarılı olur. Kusma varsa beş on dakika beklenip küçük miktarlarla yeniden denenir.

Damardan sıvı, ağızdan alım sağlanamayan ve belirgin sıvı kaybı bulunan hastalarda uygulanır.

Beslenme erken başlatılır. Uzun süre aç kalmak iyileşmeyi geciktirir. Emzirilen bebeklerde emzirme kesilmez ve sıklaştırılır. Çocuklarda yaşa uygun normal beslenmeye erken dönülür; katı kısıtlayıcı diyetler önerilmez.

Antibiyotik seçilmiş durumlarda kullanılır: kanlı ishalle giden bazı tablolar, uzayan ateşli seyir, parazit saptanması ve riskli hasta grupları. Rutin kullanım bazı bakteriyel tablolarda ciddi komplikasyon riskini artırır.

İshal kesici ilaçlar erişkinde ve kanlı olmayan tabloda kullanılabilir; kanlı ishalde, yüksek ateşte ve küçük çocuklarda kullanılmaz.

Çinko desteği çocuklarda ishal süresini kısaltır ve önerilir. Bazı probiyotikler destekleyici olabilir.

Bu tabloda asıl risk sıvı kaybıdır ve hızlı gelişebilir.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda vücut sıvı deposu küçük olduğu için kayıp saatler içinde ciddileşir. Uyarıcı bulgular şunlardır: idrarın azalması ya da altı ıslatmaması, ağlarken gözyaşının olmaması, ağız kuruluğu, çökük göz ve bıngıldak, uykuya meyil, tepkisizlik.

Yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda kayıp böbrek işlevlerini ve tansiyonu etkiler; kullanılan bazı ilaçlar bu dönemde sorun yaratabilir ve hekimle gözden geçirilmelidir.

Bakteriyel tablolarda ek riskler vardır. Bazı türlerin yol açtığı tabloda böbrekleri ve kan hücrelerini etkileyen ciddi bir sendrom gelişebilir; kanlı ishal, idrar azalması ve solukluk bu açıdan uyarıcıdır.

Uzun süren ishal beslenme sorunlarına ve çocuklarda kilo kaybına yol açar.

Gereksiz antibiyotik kullanımı ayrı bir risktir: florayı bozar, direnç gelişimine katkı verir ve bazı tablolarda komplikasyonu artırır.

Korunmanın en etkili adımı el yıkamadır. Sabun ve suyla, en az yirmi saniye; tuvalet sonrası, bez değiştirdikten sonra ve yemek öncesinde. Norovirüste el dezenfektanı yeterli olmayabilir, sabunla yıkama gerekir.

Gıda güvenliği ikinci başlıktır: eti ve tavuğu iyi pişirmek, çiğ ile pişmiş gıdayı ayrı tutmak, sebze ve meyveyi iyi yıkamak, pastörize olmayan süt ürünlerinden kaçınmak, yemeği uzun süre dışarıda bekletmemek.

Rotavirüs aşısı süt çocukluğu döneminde uygulanır ve ağır tabloları belirgin biçimde azaltır.

Hasta kişi mutfakta yemek hazırlamaz; okul ve kreşe dönüş yakınmalar geçtikten sonra olur.

Evdeki bakımın tamamı tek bir hedefe odaklanır: sıvı kaybını önlemek.

Ağızdan sıvı ve elektrolit tozları kullanılır. Paket üzerindeki ölçüye uygun hazırlanır; az miktarda ve sık aralıklarla, kaşıkla ya da küçük yudumlarla verilir.

Kusma varsa vazgeçilmez. Beş on dakika beklenip yeniden küçük miktarlarla denenir; çoğu hastada bu yöntem işe yarar.

Gazlı içecekler, hazır meyve suları ve şekerli içecekler uygun değildir; şeker yükü ishali artırabilir.

Beslenme erken başlar. Emzirilen bebeklerde emzirme kesilmez ve sıklaştırılır. Çocuklarda ve erişkinlerde yaşa uygun normal beslenmeye dönülür: pilav, makarna, patates, ekmek, muz, yoğurt gibi tolere edilen gıdalar. Uzun süreli aç kalmak ve tek gıdayla beslenme önerilmez.

Çok yağlı, çok şekerli ve baharatlı gıdalar birkaç gün azaltılır.

Çocuklarda çinko desteği hekimin önerdiği biçimde kullanılır.

El yıkama sıklaştırılır; hasta kişinin havlusu ayrılır, tuvalet yüzeyleri temizlenir.

Hasta kişi yemek hazırlamaz; okula ve işe dönüş yakınmalar geçtikten sonra olur.

İdrar takibi yapılır. İdrarın azalması ya da bebeklerde altın ıslanmaması en güvenilir uyarıdır.

Hekime başvurulması gereken durumlar şunlardır: hiç sıvı alamama ve sürekli kusma, idrarın belirgin azalması, ağız kuruluğu ile gözyaşının azalması, dışkıda kan ya da siyah renk, kırk derece ve üzeri ateş, şiddetlenen ve tek noktada toplanan karın ağrısı, uykuya meyil ile tepkisizlik, üç günü aşan ateş, on günü aşan ishal.