Gastrit nedir?

Gastrit, mide iç yüzeyini kaplayan mukoza tabakasının iltihaplanmasıdır.

Mide güçlü bir asit üretir. Mukoza tabakası salgıladığı mukusla kendini bu asitten korur; koruma zayıflarsa asit yüzeye zarar verir.

İki biçimde seyreder.

Ani başlayan biçimde yakınmalar hızla ortaya çıkar ve çoğunlukla belirli bir tetikleyici vardır: ağrı kesici kullanımı, alkol, ağır enfeksiyon ya da ciddi bir hastalık dönemi.

Uzun süren biçimde iltihap aylar ve yıllar boyu sürer; yakınmalar daha hafif ama süreklidir.

En sık iki neden bellidir.

Birincisi mide bakterisidir. Bu bakteri mukozaya yerleşir ve uzun süren iltihaba yol açar; ayrı bir sayfada ele alınır.

İkincisi ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlardır. Bu grup mukozanın koruyucu yapısını doğrudan zayıflatır.

Aspirin, romatizma ilaçları ve reçetesiz alınan ağrı kesiciler bu nedenle sık sorumludur.

Alkol, sigara, aşırı kahve, çok baharatlı beslenme ve stres tabloyu ağırlaştırır.

Seyrek olarak bağışıklık sisteminin mideye saldırdığı bir biçim görülür; bu tabloda B12 vitamini emilimi bozulur.

Gastrit her zaman belirti vermez. Bir bölüm kişide yakınma olmadan endoskopide saptanır.

Yakınmalar tek başına tanı koydurmaz; benzer şikâyetler ülser, reflü ve safra kesesi hastalıklarında da görülür.

Süt içmek geçici rahatlatır ama ardından asit salgısını artırır.

Değerlendirme yakınmaların sorgulanmasıyla başlar.

Ağrının yeri, niteliği, öğünle ilişkisi ve neyle arttığı öğrenilir.

Kullanılan tüm ilaçlar listelenir; ağrı kesici kullanımı ayrıntılı sorulur ve reçetesiz alınanlar da kaydedilir.

Alkol, sigara, kahve ve beslenme alışkanlıkları sorgulanır.

Kilo kaybı, yutma güçlüğü, kusma, kanama ve kansızlık ayrıca sorulur.

Ailede mide kanseri öyküsü araştırılır.

Muayenede karnın üst bölümü değerlendirilir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, demir düzeyi, B12 vitamini ve gerekli olgularda karaciğer ile pankreas testleri.

Mide bakterisi için nefes testi, dışkı testi ya da endoskopi sırasında alınan örnek kullanılır.

Endoskopi tanının en değerli aracıdır; mukoza doğrudan görülür ve biyopsi alınır.

Her hastaya endoskopi yapılmaz. Şu durumlarda önerilir: kırk beş yaş üzerinde yeni başlayan yakınma, kilo kaybı, yutma güçlüğü, kusma, kanama bulguları, kansızlık, ailede mide kanseri öyküsü, tedaviye yanıtsız yakınmalar.

Safra kesesi ve pankreas hastalıklarını dışlamak için ultrason istenebilir.

Tedavi nedene yönelir.

Sorumlu ilaç varsa kesilir ya da hekim tarafından değiştirilir; ağrı kesici gerekiyorsa mideyi daha az etkileyen seçenekler tercih edilir ve koruyucu eklenir.

Mide bakterisi saptanırsa antibiyotikli tedavi uygulanır; bu tedavi eksiksiz tamamlanır ve sonrasında kontrol testi yapılır.

Asit salgısını azaltan ilaçlar kullanılır; süre hekim tarafından belirlenir.

Bu ilaçlar kendi kararıyla uzun süre kullanılmaz; uzun kullanım B12, magnezyum ve kalsiyum emilimini etkileyebilir.

Mukozayı koruyan ilaçlar eklenebilir.

Bağışıklık kaynaklı biçimde B12 desteği verilir ve düzenli izlem yapılır.

Alkol ve sigara bırakılır.

Beslenme düzenlenir; yakınmayı artıran gıdalar kişiye göre belirlenir.

Gastritin en somut riski mukozanın derinleşen hasarıdır.

İltihap ilerlerse ülser gelişir. Ülser kanayabilir ve bu tablo acildir.

Kanama bulguları bilinmelidir: kahve telvesi görünümünde kusma, kan kusma, siyah ve katran kıvamında dışkı, halsizlik ve baygınlık hissi.

Mide delinmesi seyrek ama ağır bir sonuçtur; ani ve şiddetli karın ağrısıyla ortaya çıkar.

Uzun süren iltihap mukozayı inceltir ve hücre yapısında değişikliğe yol açabilir; bu değişiklikler düzenli izlem gerektirir.

Mide bakterisinin tedavi edilmemesi bu sürecin en önlenebilir parçasıdır.

Kansızlık sık görülür; hem kan kaybına hem demir ve B12 emiliminin bozulmasına bağlıdır.

Bağışıklık kaynaklı biçimde B12 eksikliği sinir sistemini de etkiler.

Ağrı kesicilerin sürekli ve kontrolsüz kullanımı en sık önlenebilir nedendir.

Asit azaltıcı ilaçların yıllarca kendi kararıyla kullanılması ayrı bir risktir; asıl tanıyı geciktirir.

Yakınmaları gastrite bağlayıp kilo kaybı ve yutma güçlüğünü gözden kaçırmak asıl tehlikedir.

Korunmada ağrı kesici kullanımının sınırlanması ilk sıradadır. Bu ilaçlar hekim önerisiyle, en düşük dozda ve en kısa sürede kullanılır.

Ağrı kesici tok karnına alınır ve gerekiyorsa koruyucu eklenir.

Alkol bırakılır ya da azaltılır.

Sigara bırakılır.

Öğünler düzenli tutulur ve uzun açlıktan kaçınılır.

Öğünler küçültülür ve yavaş yenir.

Çok baharatlı, yağlı ve kızartma ağırlıklı beslenme azaltılır.

Kahve, asitli ve gazlı içecekler sınırlanır.

Gece geç saatte yemek yenmez.

Uyku düzeni korunur ve stres yönetimi desteklenir.

Mide bakterisi tedavisi eksiksiz tamamlanır ve kontrol testi yaptırılır.

Gastritte günlük düzen ilaçtan bağımsız bir katkı sağlar.

Öğünler düzenli tutulur; uzun açlık ve öğün atlama bırakılır.

Porsiyonlar küçültülür ve gün içine yayılır.

Yemekler yavaş yenir ve iyice çiğnenir.

Son öğün yatmadan en az iki üç saat önce tamamlanır.

Yakınmayı artıran gıdalar kişiye göre belirlenir ve kaydedilir; herkes için aynı liste geçerli değildir.

Sık bildirilen tetikleyiciler şunlardır: acı ve baharatlı yemekler, kızartmalar, çok yağlı gıdalar, asitli içecekler, kahve, çikolata, domates ve narenciye.

Süt bir tedavi olarak kullanılmaz; geçici rahatlatır ama ardından asit salgısını artırır.

Alkol bırakılır.

Sigara bırakılır; mukozanın onarımını yavaşlatır.

Ağrı kesiciler hekime danışılmadan kullanılmaz; gerekiyorsa tok karnına alınır.

İlaçlar hekimin belirttiği süre boyunca kullanılır; asit azaltıcılar kendi kararıyla uzatılmaz.

Mide bakterisi tedavisi verildiyse tüm ilaçlar eksiksiz ve tam süre kullanılır; yarıda bırakmak direnç gelişimine yol açar.

Tedavi bitiminde kontrol testi yaptırılır.

Yatak başı hafif yükseltilirse gece yakınmaları azalır.

Dar kemer ve bel sıkan giysiler bırakılır.

Kilo kontrolü sağlanır.

Uyku düzeni korunur; stres yönetimi için yürüyüş ve nefes çalışmaları eklenir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: kan kusma, kahve telvesi görünümünde kusma, siyah ve katran kıvamında dışkı, ani ve şiddetli karın ağrısı, karında sertlik, sürekli kusma, halsizlik ve bayılma hissi, hızlı kalp atışıyla birlikte solukluk.