Eklem iltihabı nedir?

Eklem iltihabı, eklem içindeki zarın iltihaplanmasıdır. Tıpta artrit denir.

Eklem ağrısından farklıdır ve bu ayrım belirleyicidir. Ağrı her zaman iltihap anlamına gelmez; iltihapta ekleme bakıldığında şişlik, sıcaklık artışı ve hareket kısıtlılığı bulunur.

Bu bulgular muayenede görülür ve tabloyu mekanik ağrıdan ayırır.

İltihabın nedeni çok çeşitlidir ve aciliyeti de buna göre değişir.

En acil olan enfeksiyona bağlı iltihaptır. Tek eklemde ani başlar, eklem kızarır, şişer, dokunulamayacak kadar ağrır ve ateş eşlik eder. Bu tablo saatler içinde kıkırdağı tahrip edebilir; hastaneye yatış, eklemin boşaltılması ve damardan antibiyotik gerektirir.

Kristal birikimine bağlı iltihap ikinci sık nedendir. Gut hastalığında ürik asit kristalleri, çoğunlukla ayak başparmağında gece ani başlayan şiddetli iltihap yapar.

Romatizmal hastalıklara bağlı iltihap üçüncü gruptur. Bu tabloda çoğunlukla birden çok eklem tutulur, simetriktir ve sabah tutukluğu uzundur.

Enfeksiyon sonrası gelişen iltihaplar da vardır: bağırsak ya da idrar yolu enfeksiyonundan haftalar sonra ortaya çıkabilir.

Çocuklarda eklem iltihabı ayrıca ele alınır. Altı haftadan uzun süren eklem şişliği çocukluk çağı romatizmal hastalıklarını düşündürür ve göz tutulumu açısından da izlem gerektirir.

Eklem iltihabında zaman doku demektir; şişmiş ve kızarmış eklem beklenmez.

Değerlendirmede ilk soru şudur: tek eklem mi, çok eklem mi ve ne kadar hızlı başladı.

Ani başlayan tek eklem iltihabı, aksi gösterilene kadar enfeksiyon olarak ele alınır. Bu yaklaşım hayat ve eklem kurtarır.

Öyküde ateş, yakın zamanda geçirilen enfeksiyon, eklem içine yapılan girişim, travma, sedef hastalığı, ishal ve idrar yakınmaları sorgulanır.

Muayenede eklem şişliği, sıcaklık, kızarıklık ve hareket kısıtlılığı değerlendirilir; diğer eklemler de incelenir.

Kan tetkikleri istenir: kan sayımı, sedimantasyon, iltihap belirteçleri, ürik asit, romatizmal testler ve kan kültürü.

Eklem sıvısının alınıp incelenmesi bu tabloda en değerli tetkiktir. Sıvıda hücre sayımı, kültür ve kristal araması yapılır; enfeksiyon ile gut ayrımı bu yolla kesinleşir.

Görüntüleme yapılır: ultrason sıvıyı ve iltihabı gösterir, röntgen kemik değişikliklerini değerlendirir, manyetik rezonans derin tutulumları ortaya koyar.

Tedavi nedene göre planlanır.

Enfeksiyona bağlı iltihapta eklem boşaltılır ve damardan antibiyotik başlanır; gerekiyorsa cerrahi temizlik yapılır. Bu tabloda gecikme kalıcı hasar demektir.

Gut atağında iltihabı hızla söndüren tedaviler kullanılır; atak geçtikten sonra ürik asit düşürücü tedavi planlanır.

Romatizmal hastalıklarda hastalığı yavaşlatan ilaçlar erken başlanır.

Enfeksiyon sonrası artritlerde destek tedavisi uygulanır ve altta yatan enfeksiyon tedavi edilir.

Eklem içine kortizon uygulaması bazı tablolarda kullanılır; enfeksiyon dışlanmadan kesinlikle yapılmaz.

Ağrı kesiciler destek amaçlıdır.

İltihaplı dönemde eklem korunur ama tamamen hareketsiz bırakılmaz; iltihap gerileyince hareket ve güçlendirme programına geçilir.

Eklem iltihabında risk, tablonun ne kadar hızlı ele alındığına bağlıdır.

Enfeksiyona bağlı iltihap en tehlikeli olanıdır. Tedavi edilmezse kıkırdak saatler ile günler içinde tahrip olur, eklem kalıcı biçimde hasar görür ve enfeksiyon kana yayılabilir.

Bu tabloda ölüm riski de vardır; özellikle yaşlılarda, şeker hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde.

Eklem protezi olanlarda protez çevresindeki enfeksiyon ayrı bir aciliyet taşır.

Romatizmal artritlerde gecikme eklem şekil bozukluğuna ve iş göremezliğe yol açar; ilk aylarda başlanan tedavi bunu büyük ölçüde önler.

Tekrarlayan gut atakları eklemde kalıcı hasar ve böbrek taşı riski taşır.

Çocuklarda göz tutulumu sessiz ilerleyebilir; bu nedenle çocukluk çağı artritlerinde düzenli göz kontrolü yapılır ve atlanmaz.

Kontrolsüz kortizon iğnesi risklidir; enfeksiyon dışlanmadan yapılan uygulama tabloyu ağırlaştırır.

Korunmada tetikleyicilerin yönetimi öne çıkar.

Gut için beslenme düzenlenir: sakatat, kırmızı et ve deniz ürünleri azaltılır, şekerli içecekler bırakılır, alkol özellikle bira sınırlanır. Su tüketimi artırılır.

Kilo kontrolü sağlanır; hızlı kilo verme ise atak tetikleyebilir.

Ürik asit düşürücü tedavi başlanmışsa düzenli kullanılır ve atak sırasında kendi kararıyla kesilmez.

Enfeksiyonlar zamanında tedavi edilir; diş, idrar yolu ve cilt enfeksiyonları eklem enfeksiyonuna kaynak olabilir.

Eklem içine yapılan girişimler steril koşullarda ve yalnız gerektiğinde yapılır.

Bağışıklığı baskılayan tedavi kullananlarda aşı planı hekimle belirlenir.

Şeker hastalığı kontrol altında tutulur.

Travmadan korunulur.

Alarm bulguları bilinir: şişmiş, kızarmış ve ateşle giden eklem beklenmez.

Eklem iltihabında bakım, iltihaplı dönem ile sonrasında farklı yürütülür.

İltihaplı dönemde eklem korunur. Zorlayıcı hareketler ve ağır yükleme bırakılır; ancak eklem tamamen hareketsiz bırakılmaz.

Soğuk uygulama şişlik ve sıcaklık artışında rahatlatır. Sıcak uygulama bu dönemde tercih edilmez.

Eklem yükseltilerek dinlendirilir; alt uçta şişlik varsa bacak desteklenir.

Sıvı alımı artırılır, özellikle gut atağında.

İlaçlar hekimin belirttiği biçimde kullanılır. Ürik asit düşürücü tedavi kullanılıyorsa atak sırasında kendi kararıyla kesilmez.

Antibiyotik başlandıysa süre tamamlanır.

İltihap gerileyince hareket açıklığı ve güçlendirme çalışmaları kademeli başlatılır; fizyoterapist planı belirler.

Gut için beslenme düzenlemeleri sürdürülür: sakatat, kırmızı et ve deniz ürünleri azaltılır, şekerli içecek ve bira bırakılır, su tüketimi artırılır.

Kilo kontrolü sağlanır ama hızlı kilo verilmez.

Ayakkabı geniş ve yumuşak seçilir; atak sırasında dar ayakkabı giyilmez.

Diş, idrar yolu ve cilt enfeksiyonları ihmal edilmez.

Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri düzeni sağlanır.

Çocuklarda göz kontrolleri yaptırılır ve okul düzeni sabah tutukluğuna göre planlanır.

Atak ve şişlik günlüğü tutulur.

Acil ya da erken başvuru gerektiren durumlar şunlardır: eklemde ani şişlik ve kızarıklık, ateş ve titreme, eklemin dokunulamayacak kadar ağrıması, üzerine basamama, protez ekleminde şişlik ve ağrı, yaygınlaşan kızarıklık, bilinç bulanıklığı, tedaviye rağmen düzelmeyen şişlik.