Behçet hastalığı nedir?

Behçet hastalığı, vücuttaki damarların iltihaplanmasıyla giden ve birçok sistemi tutabilen bir hastalıktır.

Ülkemiz için ayrı bir önem taşır. Hastalık tarihsel İpek Yolu güzergâhında yoğunlaşır ve Türkiye dünyada en sık görüldüğü ülkelerdendir.

En sık ve en erken bulgusu ağızdaki tekrarlayan yaralardır. Bu yaralar ağrılıdır, bir iki haftada iyileşir ve yeniden çıkar.

Ancak ağız yarası tek başına tanı koydurmaz. Toplumda çok yaygın olan basit aftlarla karıştırılır; ayrımı diğer bulguların eşlik etmesi sağlar.

Genital bölgedeki yaralar tanı için daha değerlidir; iyileştikten sonra iz bırakma eğilimindedir.

Cilt bulguları da tipiktir: bacaklarda ağrılı kırmızı nodüller ve sivilce benzeri döküntüler.

Göz tutulumu hastalığın en ciddi yanıdır. Gözde kızarıklık, ağrı, ışıktan rahatsızlık ve bulanık görme acil kabul edilir; tedavi gecikirse görme kalıcı biçimde etkilenebilir.

Damar tutulumu bir başka ciddi başlıktır. Toplardamarlarda pıhtı, atardamarlarda balonlaşma görülebilir.

Hastalık genç erişkinlerde başlar ve erkeklerde daha ağır seyreder.

Ataklar ve sakin dönemlerle ilerler. Yıllar içinde ataklar hafifleme eğilimindedir ama izlem sürer.

Patergi denilen bir özellik vardır: iğne batırılan yerde bir iki gün sonra küçük bir kabartı oluşur ve bu, tanıda kullanılır.

Tanı için özgül bir kan testi yoktur; klinik ölçütlerle konur.

Temel ölçüt tekrarlayan ağız yaralarıdır; buna genital yaralar, göz tutulumu, cilt bulguları ya da patergi testi pozitifliği eklenir.

Patergi testi uygulanır: ön kola steril iğne batırılır ve bir iki gün sonra bölgede kabartı oluşup oluşmadığına bakılır. Ülkemizde bu test daha sık pozitif çıkar ve tanıya katkı verir.

Göz muayenesi her hastada yapılır. Göz tutulumu belirti vermeden başlayabilir; bu nedenle düzenli göz kontrolü izlemin parçasıdır.

Kan tetkikleri iltihabı ve diğer hastalıkları değerlendirmek için istenir.

Damar tutulumu düşünülüyorsa ultrason, tomografi ve anjiyografi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Sinir sistemi tutulumunda beyin görüntülemesi ve beyin omurilik sıvısı incelemesi yapılır.

Sindirim sistemi bulguları varsa endoskopik inceleme istenir.

Tedavi tutulan sisteme göre planlanır ve bu ayrım belirleyicidir.

Yalnız ağız ve genital yara ile ciltte tutulum varsa bölgesel tedaviler ve kolşisin gibi ilaçlar kullanılır.

Göz, damar, sinir sistemi ve sindirim sistemi tutulumu varsa tedavi güçlendirilir; kortizon ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar devreye girer.

Göz tutulumunda tedavi gecikmeden başlar. Bu, görmeyi korumanın tek yoludur.

Damar tutulumunda pıhtıya yönelik tedavi ile birlikte iltihaba yönelik tedavi verilir; iltihap tedavi edilmeden yalnız kan sulandırıcı yeterli olmaz.

Diş ve ağız bakımı ihmal edilmez; ağız sağlığı yara sıklığını etkiler.

Düzenli izlem sürdürülür ve göz kontrolleri aksatılmaz.

Behçet hastalığının riski, ağız yarasıyla sınırlı sanılıp izlemsiz kalmasıdır.

Göz tutulumu en ciddi başlıktır. Tedavi edilmeyen ya da geç tedavi edilen göz iltihabı görme kaybına yol açabilir. Gözde kızarıklık, ağrı ve bulanık görme acil kabul edilir ve beklenmez.

Damar tutulumu ikinci başlıktır. Bacak toplardamarlarında pıhtı sık görülür; akciğer atardamarlarında balonlaşma ve kanama daha seyrek ama çok ciddidir. Kan tükürme bu hastalarda beklenmeden değerlendirilir.

Sinir sistemi tutulumu baş ağrısı, güçsüzlük, denge bozukluğu ve bilinç değişikliğiyle ortaya çıkar; kalıcı hasar bırakabilir.

Sindirim sistemi tutulumu bağırsakta ülserlere, kanamaya ve delinmeye yol açabilir.

Erkeklerde ve genç yaşta başlayanlarda seyir daha ağırdır; bu grup daha yakın izlenir.

Kortizonun kontrolsüz kullanımı ayrı bir risktir.

Hastalığın atak yapısı nedeniyle kişi kendini iyi hissettiğinde tedaviyi bırakabilir; bu, en sık alevlenme nedenidir.

Korunma anlamında hastalık önlenebilir değildir; ancak atakların seyreltilmesi ve organ hasarının önlenmesi mümkündür.

Düzenli göz kontrolü yaptırılır; bu, en somut koruyucu adımdır.

İlaçlar düzenli kullanılır ve kendi kararıyla kesilmez.

Sigara konusu hekimle konuşulur; bırakma döneminde ağız yaralarının artabildiği bilinir ve bu, planlanarak yönetilir.

Diş ve ağız bakımı düzenli yapılır; diş hekimi kontrolleri sürdürülür.

Ağız yarasını tetikleyen gıdalar belirlenir: sert, asitli, baharatlı ve tuzlu yiyecekler.

Gereksiz iğne ve girişimlerden kaçınılır; patergi özelliği nedeniyle iğne yerlerinde tepki gelişebilir.

Uyku düzeni korunur ve yorgunluktan kaçınılır.

Enfeksiyon belirtileri hekime bildirilir.

Gebelik planı önceden konuşulur.

Bu hastalıkta günlük bakımın iki hedefi vardır: ağız yaralarını azaltmak ve izlemi sürdürmek.

Diş ve ağız bakımı düzenli yapılır. Yumuşak fırça kullanılır; sert fırçalama yeni yara başlatabilir.

Ağız yarasını tetikleyen gıdalar azaltılır: kuruyemiş kabukları, cips, asitli meyve, baharatlı ve tuzlu yiyecekler.

Çok sıcak yiyecek ve içeceklerden kaçınılır.

Ağız içi jeller ve gargaralar hekimin belirttiği biçimde kullanılır.

Genital bölge yaraları için hekimin verdiği bakım uygulanır; iz kalma olasılığı nedeniyle erken tedavi önemsenir.

Göz kontrolleri aksatılmaz; yakınma olmasa bile düzenli yaptırılır.

Gözde kızarıklık, ağrı ve bulanıklık olduğunda beklenmez.

İlaçlar düzenli kullanılır; kolşisin kullanılıyorsa bulantı ve ishal gibi etkiler hekime bildirilir.

Kortizon kendi kararıyla artırılmaz ve ani kesilmez.

Sigara konusu hekimle planlanır.

Düzenli ve ölçülü egzersiz yapılır; bacakta şişlik varsa hekime danışılır.

Uzun yolculuklarda hareketsiz kalınmaz; pıhtı riski nedeniyle ayak hareketleri yapılır ve su içilir.

Uyku düzeni korunur; yorgunluk atak tetikleyicisidir.

Atak günlüğü tutulur: yaraların sıklığı, süresi ve tetikleyiciler yazılır.

Gebelik planı önceden konuşulur.

Acil ya da erken başvuru gerektiren durumlar şunlardır: gözde ağrı, kızarıklık, ışıktan rahatsızlık ve bulanık görme, bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı, nefes darlığı ve kan tükürme, şiddetli baş ağrısı, güçsüzlük ve denge bozukluğu, bilinç değişikliği, şiddetli karın ağrısı ve dışkıda kan, yüksek ateş.