Gebelik takibi nedir?

Gebelik takibi, gebeliğin başından doğuma kadar anne ile bebeğin sağlığının belirli aralıklarla izlenmesidir. Amaç sorunları ortaya çıkmadan ya da erken dönemde yakalamaktır.

İzlemin değeri, sessiz ilerleyen sorunları yakalamasında. Gebelik şekeri, gebelik zehirlenmesi, kansızlık ve bebeğin gelişme geriliği çoğu zaman belirti vermeden başlar; düzenli ölçüm ve tahlillerle fark edilir.

Takvim genellikle şöyle işler: ilk başvuru mümkün olan en erken haftada yapılır, ardından yirmi sekizinci haftaya kadar dört haftada bir, otuz altıncı haftaya kadar iki haftada bir, sonrasında haftada bir kontrol planlanır. Riskli gebeliklerde bu aralık sıklaşır.

Her kontrolde tekrarlanan bir çekirdek vardır: tansiyon ölçümü, kilo takibi, idrar incelemesi, karın ölçümü ve belirli haftadan sonra bebeğin kalp sesinin dinlenmesi. Bunlar basit görünür, oysa gebelik izleminin omurgasını oluşturur.

Belirli haftalarda ise özel değerlendirmeler yapılır. İlk üç ayda kan grubu, kan sayımı, bulaşıcı hastalık taramaları ve tiroid değerlendirmesi istenir. On birinci ile on dördüncü haftalar arasında ense kalınlığı ölçümü ve tarama testleri, on sekizinci ile yirmi ikinci haftalar arasında ayrıntılı ultrason, yirmi dördüncü ile yirmi sekizinci haftalar arasında gebelik şekeri taraması yapılır.

İlk başvurunun erken olması, bu takvimin doğru kurulmasını sağlar.

İlk görüşme en kapsamlı olanıdır. Son adet tarihi sorulur, gebelik haftası hesaplanır ve ultrasonla doğrulanır. Ultrasonla yapılan hafta belirlemesi, ilk üç ayda en güvenilir yöntemdir ve doğum tarihinin hesaplanmasını sağlar.

Öykü ayrıntılı alınır: geçirilmiş gebelikler ve sonuçları, kronik hastalıklar, ameliyatlar, kullanılan ilaçlar, ailede kalıtsal hastalık öyküsü, sigara ve alkol kullanımı, akraba evliliği.

İlk tahliller istenir: kan grubu ve uyuşmazlık için gerekli inceleme, kan sayımı, kan şekeri, tiroid uyarıcı hormon (TSH testi), idrar tetkiki ve kültürü, hepatit B, hepatit C, hiv (aids) ve frengi (sifiliz) taramaları, gerekiyorsa kızamıkçık bağışıklığı.

Kan grubu uyuşmazlığı ayrı bir başlıktır. Annenin kan grubu Rh negatif, babanınki pozitif ise belirli haftada ve gerekli durumlarda koruyucu iğne uygulanır.

Tarama testleri belirli pencerelerde yapılır. On birinci ile on dördüncü haftalar arasında ense kalınlığı ölçümü ve ikili test, ardından üçlü ya da dörtlü test seçenekleri sunulur. Anne kanından yapılan ileri tarama testleri ve gerekli olgularda tanısal girişimler hekimle konuşulur; bu testlerin ne söylediği ve ne söylemediği anlatılmalıdır.

Ayrıntılı ultrason on sekizinci ile yirmi ikinci haftalar arasında yapılır ve bebeğin organ gelişimi değerlendirilir.

Yirmi dördüncü ile yirmi sekizinci haftalar arasında gebelik şekeri taraması yapılır. Üçüncü üç ayda kan sayımı tekrarlanır, bebeğin gelişimi ve suyu izlenir, gerekiyorsa bebeğin kalp atımı kaydedilir.

Demir ve gerekli görülen vitamin destekleri hekim tarafından planlanır. Tetanoz aşısı ve gebelikte önerilen diğer aşılar takvime eklenir.

Gebelik izleminin varlık nedeni, sessiz ilerleyen sorunları yakalamaktır.

Gebelik zehirlenmesi bunların başında gelir. Tansiyon yükselmesi ve idrarda protein çıkmasıyla seyreder; şiddetli baş ağrısı, gözde ışık çakması ve bulanık görme, karnın sağ üst bölümünde ağrı, ellerde ve yüzde ani şişme uyarıcı bulgulardır. Bu tablo hem anne hem bebek için ciddidir ve acil değerlendirme gerektirir.

Gebelik şekeri belirti vermeden ilerler. Tedavi edilmediğinde bebeğin aşırı büyümesi, doğum güçlüğü ve doğum sonrası kan şekeri sorunları görülür. Tarama bu nedenle rutindir.

Kansızlık gebelikte sıktır ve halsizlik ile çarpıntıya yol açar; doğumdaki kanama toleransını da azaltır.

Erken doğum riski açısından düzenli kasılmalar, su gelmesi ve kanama izlenir.

Bebeğin hareketlerinin azalması ayrı bir uyarıdır. Belirli haftadan sonra hareketlerde belirgin azalma fark edildiğinde beklenmeden başvurulmalıdır.

Korunma tarafında en güçlü adımlar şunlardır: gebelik öncesinde ve ilk üç ayda folik asit kullanmak, sigarayı ve alkolü tamamen bırakmak, kiloyu önerilen aralıkta artırmak, düzenli hareket etmek, çiğ ve az pişmiş gıdalardan kaçınmak, kedi kumu ile toprak temasında eldiven kullanmak, el hijyenine dikkat etmek.

İlaç kullanımı da bu başlığa girer. Reçetesiz ilaç, ağrı kesici ve bitkisel ürün kullanılmamalı; kronik hastalık ilaçları ise hekime danışmadan kesilmemelidir. Bazı ilaçlar gebelikte güvenle kullanılır ve tedavinin ani kesilmesi daha büyük risk taşır.

Gebelik dönemi, birkaç sade alışkanlıkla belirgin biçimde rahat geçer.

Beslenme düzeni kurulur. Öğün atlanmaz, protein ve lif alımı korunur, bol su içilir. Gebelikte iki kişilik yemek gerekmez; enerji ihtiyacı ikinci ve üçüncü üç ayda ölçülü biçimde artar.

Kaçınılacaklar listesi kısadır: çiğ ve az pişmiş et, çiğ balık, pastörize olmayan süt ve peynir, iyi yıkanmamış sebze ve meyve, çiğ yumurta içeren soslar, aşırı kafein, alkol ve sigara.

Destekler hekimin verdiği biçimde kullanılır. Folik asit ilk üç ayda, demir ve gerekli görülen diğer destekler kan değerlerine göre planlanır. Kendi kararınızla yüksek doz vitamin kullanılmaz.

Hareket sürdürülür. Yürüyüş, yüzme ve gebelik için uygun egzersizler önerilir; düşme riski taşıyan ve karına darbe ihtimali olan etkinliklerden kaçınılır.

Uyku için sol yana yatmak, iki bacak arasına yastık koymak ve baş kısmını hafif yükseltmek rahatlatır.

Diş bakımı ihmal edilmez. Diş eti iltihabı gebelikte sık görülür ve tedavi edilebilir; diş hekimine gebe olduğunuzu söylemeniz yeterlidir.

Seyahat ve iş düzeni hekimle konuşulur. Uzun yolculuklarda düzenli aralıklarla hareket etmek pıhtı riskini azaltır.

Kayıt tutulur. Tahlil sonuçları, ultrason raporları ve aşı bilgileri bir dosyada saklanır ve her kontrole getirilir.

Acil başvuru gerektiren durumlar şunlardır: vajinal kanama, su gelmesi, düzenli ve artan kasılmalar, bebeğin hareketlerinde belirgin azalma, şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık ve ışık çakması, karnın sağ üst bölümünde ağrı, ellerde ile yüzde ani şişme, yüksek ateş, sürekli kusma ve idrar azalması.